Hầu hết các trường hợp tay chân miệng đều có thể tự khỏi. Tuy nhiên nếu không được chăm sóc đúng cách, bệnh dễ chuyển biến nặng và có thể gây ra các biến chứng nghiêm trọng. Vậy bệnh tay chân miệng ở trẻ sơ sinh có nguy hiểm không? Bệnh có những triệu chứng gì, làm sao để phòng ngừa hiệu quả?
Tay chân miệng ở trẻ sơ sinh là bệnh truyền nhiễm cấp tính, gây ra do các chủng virus đường tiêu hóa. Bệnh có khả năng lây lan nhanh chóng, nhất là những nơi như nhà thiếu nhi, trường mẫu giáo, công viên, nhà trẻ. Tay chân miệng có thể xảy ra quanh năm, tuy nhiên, tại Việt Nam, bệnh thường bùng phát mạnh vào mùa hè, nhất là vào khoảng tháng 4 đến tháng 6, và tháng 10 đến tháng 12. (1)
Bệnh tay chân miệng ở trẻ sơ sinh được gây ra chủ yếu bởi Coxsackievirus A16 (CA16) và Enterovirus 71 (EV71). Trong đó, EV71 thường khiến bệnh chuyển biến nặng và gây ra những biến chứng đặc biệt nghiêm trọng ở trẻ em.
Trẻ có thể bị lây nhiễm tay chân miệng khi tiếp xúc với các giọt bắn có chứa virus trong không khí, khi ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Bệnh có thể lây nhiễm khi trẻ vô tình tiếp xúc với dịch tiết từ vết loét, mụn nước, chất nôn hay phân của người mang bệnh, sau đó chạm tay vào mắt, mũi hoặc miệng. Tay chân miệng ở trẻ sơ sinh có thể lây lan từ giai đoạn ủ bệnh, ngay khi các triệu chứng chưa xuất hiện.
Bệnh tay chân miệng ở trẻ sơ sinh được gây ra chủ yếu bởi virus Coxsackievirus A16 và Enterovirus 71. Hai loại virus này thường sinh sống và phát triển trong đường tiêu hóa. Ngoài ra, virus Coxsackievirus A6 cũng có thể khiến trẻ sơ sinh bị tay chân miệng và gây ra các biến chứng nghiêm trọng hơn.
Trẻ sơ sinh bị tay chân miệng có thể bị lây truyền trực tiếp từ người qua người nếu trẻ tiếp xúc với giọt bắn khi người bệnh ho, hắt hơi hay bé tiếp xúc với phân, dịch tiết từ các vết loét do bỏng nước của bệnh nhân. Bệnh lây lan mạnh nhất ngay cả khi các triệu chứng chưa xuất hiện. Do đó, tay chân miệng là một bệnh lý khó phát hiện để cách ly và có biện pháp phòng ngừa hoàn toàn.
Các dấu hiệu bị bệnh tay chân miệng ở trẻ sơ sinh đầu tiên như mệt mỏi, bú kém, đau họng, sốt,… Sau đó, bé sẽ xuất hiện các triệu chứng điển hình như: (2)
Giai đoạn ủ bệnh bắt đầu từ khi virus xâm nhập vào cơ thể. Trong thời gian này, trẻ thường chưa biểu hiện triệu chứng rõ ràng. Trẻ vẫn bú, ăn uống cũng như chơi bình thường.
Ở giai đoạn khởi phát, trẻ có thể xuất hiện dấu hiệu như sốt nhẹ, mệt mỏi, bú ít, sổ mũi, chảy nước mắt và quấy khóc nhiều hơn. Thời gian khởi phát bệnh có thể kéo dài trong 1-2 ngày. Bố mẹ cần theo dõi kỹ các triệu chứng ở trẻ, đo thân nhiệt thường xuyên và hạ sốt đúng cách. Nếu trẻ sốt cao trên 38,5 độ C hoặc sốt kéo dài trên 48 giờ, cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay để được thăm khám và điều trị kịp thời.
Lúc này các triệu chứng của bệnh tay chân miệng ở trẻ sơ sinh biểu hiện rõ ràng nhất, với đặc trưng là phát ban trên da và các nốt mụn nước trong miệng. Phát ban thường xuất hiện chủ yếu ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, gối, mông, cánh tay,… ở dạng chấm tròn đỏ, phẳng hoặc sần, có thể có mụn nước. Trong khi đó, mụn nước xuất hiện trong khoang miệng (lưỡi, nướu, má trong, vòm miệng,…) và vỡ ra thành loét. Tình trạng này khiến trẻ đau họng, quấy khóc, chán ăn, bú ít hoặc bỏ bú.
Nếu trẻ gặp phải các dấu hiệu bất thường như mạch đập nhanh, da nổi bông, giật mình chới với, run chi, co giật, khó thở, ngủ li bì,… bố mẹ cần nhanh chóng đưa trẻ đến bệnh viện để được theo dõi và điều trị, đề phòng biến chứng nguy hiểm.
Thông thường, các nốt phát ban sẽ đóng vảy và khô lại sau khoảng 7-10 ngày từ lúc khởi phát bệnh, vết loét miệng cũng thuyên giảm và trẻ dần hồi phục.
Bệnh tay chân miệng ở trẻ sơ sinh được chẩn đoán dựa vào thăm khám lâm sàng, thông qua các triệu chứng và yếu tố dịch tễ. Trường hợp nghi ngờ có dấu hiệu biến chứng hoặc bệnh không có triệu chứng rõ ràng, bác sĩ chỉ định thực hiện các xét nghiệm cận lâm sàng như xét nghiệm dịch hầu họng, dịch tiết từ vết loét, dịch mụn nước hoặc phân. Từ đó, chẩn đoán mức độ nghiêm trọng của bệnh và đưa ra phương pháp điều trị phù hợp.
Hiện nay, bệnh tay chân miệng chưa có thuốc đặc trị, chỉ điều trị hỗ trợ và theo dõi sát để phát hiện sớm các biến chứng. Tay chân miệng là bệnh gây ra do virus, do đó không thể điều trị bằng thuốc kháng sinh. Kháng sinh có thể được xem xét khi trẻ có dấu hiệu bội nhiễm da hoặc vết loét trong miệng, họng.
Bệnh tay chân miệng khiến trẻ khó chịu và thường hay quấy khóc. Tuy nhiên, nếu được chăm sóc đúng cách, trẻ có thể triệu chứng của bệnh và phục hồi nhanh hơn. Bố mẹ có thể áp dụng một số biện pháp dưới đây để cải thiện triệu chứng tay chân miệng ở trẻ sơ sinh:
Ở trẻ sơ sinh bị tay chân miệng, vết loét miệng có thể khiến bé bị đau rát, dẫn đến việc bú kém hoặc bỏ bú. Nếu bé cảm thấy khó chịu khi bú và bú ít hơn bình thường, mẹ không nên thúc ép. Để giúp bé bú dễ dàng hơn, mẹ có thể:
Nếu trẻ bị đau rát miệng nhiều, bố mẹ nên tham khảo ý kiến bác sĩ về các loại thuốc bôi vết loét để giúp trẻ giảm cơn đau.
Các nốt mụn nước xuất hiện trong miệng khiến bé cảm thấy đau khi nhai và nuốt thức ăn. Do đó, mẹ nên cho bé ăn thức ăn mềm, xay nhuyễn và dễ nuốt như súp, cháo. Không nên cho bé ăn những món ăn cay và có vị chua vì chúng sẽ gây kích ứng vết loét, làm tăng cơn đau miệng của trẻ. Ngoài ra, nên cho trẻ ăn khi thức ăn đã nguội hoàn toàn để hạn chế gây đau miệng.
Khi trẻ sốt cao trên 38 độ C, phụ huynh có thể hạ sốt cho bé bằng một số loại thuốc như Paracetamol hoặc Ibuprofen theo hướng dẫn của bác sĩ.
Các vết ban và nốt mụn nước trên da khiến trẻ khó chịu và có thể gây ngứa nhẹ. Bố mẹ nên tắm rửa hoặc lau người hàng ngày cho bé để tránh nhiễm trùng. Chú ý tắm nhẹ nhàng, tránh làm vỡ các nốt mụn nước.
Để làm dịu cơn đau do loét miệng hoặc ngăn ngừa bội nhiễm, bố mẹ có thể tham khảo ý kiến bác sĩ về một số loại gel bôi giảm đau cho trẻ. Lưu ý chỉ sử dụng gel bôi giảm đau khi có sự chỉ định của bác sĩ.
Bé sơ sinh bị tay chân miệng cần được thăm khám càng sớm càng tốt, nhằm điều trị kịp thời và phòng ngừa các biến chứng của bệnh. Bé cần được tái khám hoặc nhập viện điều trị ngay khi có các biểu hiện dưới đây:
Trẻ sơ sinh từng bị tay chân miệng vẫn có nguy cơ tái phát bệnh. Sau khi khỏi bệnh, cơ thể trẻ sinh ra các kháng thể miễn dịch với chủng virus đã mắc. Tuy nhiên, bé vẫn có nguy cơ bị bệnh trở lại nếu nhiễm chủng virus khác. Trong một số trường hợp, bé có thể tái nhiễm cùng một chủng virus cũ nếu các kháng thể không đủ mạnh và nhiều. Do đó, bố mẹ không nên chủ quan, cần thực hiện các biện pháp phòng ngừa tay chân miệng cho trẻ sơ sinh ngay cả khi đã khỏi bệnh.
Thông thường, trẻ sơ sinh bị tay chân miệng sẽ tự khỏi bệnh khi được điều trị và chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, bệnh tay chân miệng ở trẻ sơ sinh có thể chuyển biến nghiêm trọng và dẫn đến một số biến chứng nguy hiểm như:
Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ dễ bị mất nước vì các vết loét miệng gây đau, khiến bé cảm thấy khó chịu, bỏ bú hoặc không muốn uống nước. Tình trạng này sẽ trầm trọng hơn ở những trẻ sốt cao, tiêu chảy hoặc nôn ói.
Mất móng là biến chứng tay chân miệng ở trẻ sơ sinh hiếm gặp, xảy ra vài tuần sau khi trẻ đã khỏi bệnh. Tuy nhiên đây là biến chứng nhẹ, thường lành tính và không gây đau. Móng mới sẽ tự mọc lại sau 3-4 tuần.
Nhiễm trùng huyết là biến chứng nguy hiểm có thể xảy ra ở trẻ sơ sinh mắc bệnh tay chân miệng, đặc biệt khi hệ miễn dịch còn non yếu. Khi virus xâm nhập vào máu, tình trạng nhiễm trùng toàn thân có thể phát sinh, biểu hiện qua các triệu chứng như sốt cao, bú kém, lừ đừ, tay chân lạnh, mạch nhanh, và huyết áp tụt.
Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra trẻ nhiễm chủng Enterovirus 71 có thể bị viêm phổi kẽ, với các biểu hiện sung huyết ở 1 hoặc cả 2 bên phổi, tăng thể tích máu phổi và trọng lượng phổi. Điều này là nguyên nhân dẫn đến tình trạng phù phổi. Một số nghiên cứu khác chỉ ra phù phổi đến từ việc hệ thần kinh tim bị tổn thương, gây tăng áp lực tuần hoàn phổi. Đây là biến chứng nguy hiểm, đe doạ tính mạng của bé. Các triệu chứng thường gặp như khó thở, cơ thể tím tái, giật mình chới với, ho ra máu,…
Trong một số trường hợp, virus tay chân miệng có thể dẫn đến các biến chứng thần kinh nghiêm trọng, gây viêm não, viêm màng não ở trẻ. Các trường hợp này hiếm gặp nhưng để lại di chứng nặng và nguy cơ tử vong cao.
Hiện chưa có thuốc điều trị bệnh tay chân miệng ở trẻ sơ sinh, do đó việc chủ động phòng ngừa bệnh tay chân miệng ở trẻ sơ sinh là đặc biệt cần thiết. Các chuyên gia, bác sĩ khuyến cáo tiêm vắc xin phòng bệnh tay chân miệng là biện pháp hữu hiệu, giúp phòng ngừa bệnh tối ưu.
Ngày 18/02/2025 vừa qua, Hệ thống trung tâm tiêm chủng VNVC và Công ty Substipharm Biologics (Thụy Sĩ) đã ký biên bản ghi nhớ, hướng tới mục tiêu từng bước đưa vắc xin tay chân miệng về Việt Nam. Với hiệu quả lên đến 96,8%, vắc xin phòng ngừa tay chân miệng giúp hỗ trợ miễn dịch lâu dài, phòng tránh các biến chứng nặng và tỷ lệ tử vong do virus gây ra.
Trong khi chờ vắc xin, các biện pháp phòng ngừa tay chân miệng được khuyến nghị bao gồm:
Chăm sóc trẻ đúng cách giúp giảm nguy cơ gặp phải biến chứng và giúp bé nhanh hồi phục hơn. Một số biện pháp chăm sóc trẻ sơ sinh bị tay chân miệng như:
Đa số bệnh tay chân miệng đều lành tính và có thể tự khỏi. Tuy nhiên hệ miễn dịch của trẻ sơ sinh còn non yếu, nếu không được phát hiện kịp thời và chăm sóc đúng cách, bệnh rất dễ trở nặng và gây ra biến chứng nguy hiểm. Vì vậy khi trẻ sơ sinh có dấu hiệu tay chân miệng, bố mẹ nên đưa trẻ đến bệnh viện để được thăm khám và hướng dẫn cách chăm sóc bé. Đồng thời cần theo dõi sát sao các triệu chứng bệnh, đưa trẻ nhập viện ngay khi có dấu hiệu biến chứng.
Có. Trẻ sơ sinh bị tay chân miệng vẫn có thể tiếp tục bú mẹ. Virus tay chân miệng không lây qua núm vú, người lớn là đối tượng rất ít khả năng bị mắc tay chân miệng, do đó không lây nhiễm tay chân miệng cho mẹ. Bên cạnh đó, giai đoạn này bé sẽ bị đau miệng do vết loét, mẹ nên chia thành nhiều cữ bú, hạn chế trẻ bị mất nước.
Mẹ cần lưu ý vệ sinh núm vú sạch sẽ trước và sau khi cho bé bú, hạn chế tiếp xúc trực tiếp với nước bọt hoặc dịch tiết từ mụn nước của bé. Đồng thời thường xuyên rửa sạch tay với xà phòng, khử khuẩn khăn sữa, vật dụng cá nhân của bé để tránh làm lây lan virus.
Bệnh tay chân miệng gây ra do các chủng virus đường tiêu hóa, có thể lây khi trẻ tiếp xúc trực tiếp với giọt bắn có chứa virus (khi ho, hắt hơi, nói chuyện) hoặc khi tiếp xúc với dịch tiết, nước bọt, chất nôn của người mắc bệnh tay chân miệng. Bệnh cũng có thể lây nhiễm gián tiếp khi trẻ chạm tay vào các đồ vật, bề mặt có chứa virus (như đồ chơi, mặt bàn, tường nhà, tay nắm cửa, công tắc,…) sau đó đưa tay lên mắt, mũi hoặc miệng.
Thông thường, bệnh tay chân miệng nhẹ ở trẻ sơ sinh có thể tự khỏi sau 7-10 ngày. Tuy nhiên nếu trẻ được chăm sóc sai cách hoặc phát hiện bệnh muộn, có thể dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng khiến thời gian điều trị bệnh kéo dài.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Trên thực tế, bệnh tay chân miệng ở trẻ sơ sinh không phải là một bệnh lý nguy hiểm nhưng khi trẻ mắc bệnh, bố mẹ cần phải chăm sóc trẻ cẩn thận và thực hiện một số biện pháp giảm đau, hỗ trợ điều trị cho bé để giảm nguy cơ xuất hiện các biến chứng nguy hiểm. Để đảm bảo an toàn cho trẻ, tốt nhất, khi phát hiện trẻ có các triệu chứng của bệnh, bố mẹ nên đưa bé đến bệnh viện Tâm Anh để được bác sĩ kiểm tra và tư vấn các phương pháp điều trị phù hợp.
