Viêm da cơ địa và ghẻ là 2 bệnh da liễu có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng sống của người bệnh. Trong khi viêm da cơ địa là dạng viêm da mạn tính phổ biến, do bất thường về hàng rào bảo vệ da và hệ miễn dịch, thì bệnh ghẻ là bệnh nhiễm trùng, lây lan mạnh do ký sinh trùng gây ra. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn phân biệt chi tiết 2 bệnh này, từ đó có hướng thăm khám và điều trị kịp thời.
Lưu ý: Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo. Người bệnh cần đến trực tiếp cơ sở y tế để được bác sĩ thăm khám và tư vấn phác đồ điều trị phù hợp.
Trên thực tế lâm sàng, viêm da cơ địa và ghẻ dễ bị nhầm lẫn với nhau vì:
Để phân biệt 2 bệnh trên, bác sĩ sẽ thăm khám kỹ lưỡng và khai thác tiền sử bệnh. Dưới đây là bảng so sánh chi tiết viêm da cơ địa và ghẻ, cụ thể:
| Tiêu chí | Viêm da cơ địa | Bệnh ghẻ |
| Bản chất bệnh | Bệnh viêm da mạn tính. | Bệnh nhiễm trùng da do ký sinh trùng. (1) |
| Khả năng lây nhiễm | Không lây nhiễm nhưng có tính di truyền cao | Khả năng lây nhiễm rất cao chủ yếu qua tiếp xúc trực tiếp với người bệnh hoặc qua đồ dùng. |
| Cơ chế gây bệnh/nguyên nhân | Do yếu tố di truyền (đột biến gene filaggrin làm mất tính toàn vẹn của hàng rào bảo vệ da), rối loạn miễn dịch và các yếu tố môi trường (dị nguyên). (2) | Do ký sinh trùng cái ghẻ (Sarcoptes scabiei var. hominis) xâm nhập, đào hầm dưới lớp sừng, đẻ trứng và để lại chất tiết, kích hoạt phản ứng viêm của cơ thể. |
| Đối tượng thường gặp | Gặp ở khoảng 10%-30% trẻ em (60% khởi phát trước 1 tuổi) và 2%-10% người lớn ở các nước phát triển. | Gặp ở mọi lứa tuổi, phổ biến nhất ở trẻ em 1-4 tuổi và người già >70 tuổi, đặc biệt người sống ở môi trường đông đúc, điều kiện vệ sinh kém. |
| Thời điểm khởi phát ngứa | Có thể ngứa vào bất kỳ thời điểm nào. | Điển hình là ngứa dữ dội về đêm (nocturnal pruritus). Triệu chứng xuất hiện sau 4-10 tuần ở lần đầu mắc, hoặc chỉ vài giờ/vài ngày ở lần tái nhiễm. |
| Mức độ ngứa | Rất ngứa, làm người bệnh thức giấc và cào gãi. | Ngứa dữ dội, dẫn đến mất ngủ nghiêm trọng. |
| Vị trí tổn thương điển hình |
|
Ở vùng da mỏng: Kẽ ngón tay, mặt gấp cổ tay, nách, rốn, eo, quầng vú, mông, bìu và thân dương vật. Trẻ <2 tuổi có thể bị ở da đầu, mặt, lòng bàn tay và lòng bàn chân. |
| Biểu hiện da |
|
|
| Diễn tiến bệnh | Mạn tính, thường kéo dài dai dẳng nhiều năm với các đợt bùng phát và thuyên giảm xen kẽ. | Không tự khỏi nếu không can thiệp, lây lan và gây bùng phát dịch trong cộng đồng. |
| Yếu tố khởi phát và làm nặng bệnh | Dị nguyên không khí (mạt bụi, lông vật nuôi, phấn hoa), xà phòng, vải tổng hợp…hoặc dị ứng thức ăn (trứng, sữa, lúa mì…). | Suy giảm miễn dịch (HIV, tiểu đường, người cao tuổi) |
| Chẩn đoán xác định | Chủ yếu chẩn đoán lâm sàng. Có thể xét nghiệm máu tìm kháng thể IgE đặc hiệu với dị nguyên hoặc sinh thiết da (hiếm dùng). | Chẩn đoán lâm sàng, hoặc cạo lớp sừng soi kính hiển vi tìm cái ghẻ. |
| Nguyên tắc điều trị | Tránh các yếu tố dị ứng, bôi kem dưỡng ẩm bảo vệ hàng rào da và kiểm soát phản ứng viêm. | Bắt buộc phải tiêu diệt ký sinh trùng đồng thời cho cả người bệnh lẫn những người tiếp xúc gần/thành viên gia đình. |
| Phương pháp điều trị | Bôi kem dưỡng ẩm hàng ngày, bôi thuốc Corticoid, thuốc ức chế calcineurin (tacrolimus), hoặc thuốc ức chế PDE-4 (crisaborole)… Trường hợp nghiêm trọng có thể được điều trị bằng thuốc sinh học (dupilumab), quang trị liệu, thuốc ức chế miễn dịch đường uống. |
|
| Khả năng khỏi bệnh | Khoảng 60% khởi phát sớm có thể tự thuyên giảm khi lên 12 tuổi, nhưng nhiều trường hợp kéo dài dai dẳng nhiều năm. | Tiên lượng tốt, hồi phục hoàn toàn nếu điều trị đúng phác đồ cho người bệnh và người tiếp xúc. |
| Nguy cơ tái phát | Bệnh thường xuyên tái phát phụ thuộc vào các đợt bùng phát dị ứng. | Bệnh có thể bị tái nhiễm nếu môi trường, vật dụng không được khử khuẩn hoặc lây từ người mang mầm bệnh chưa được điều trị. |
| Biến chứng |
|
|
| Phòng ngừa | Giữ nhà cửa mát mẻ, dùng máy tạo ẩm, mặc quần áo cotton (tránh đồ len), kiêng thực phẩm dị ứng, thoa kem dưỡng ẩm đều đặn, nhiều lần trong ngày. | Giặt quần áo, chăn ga bằng nước nóng (ít nhất 75°C) và sấy nhiệt độ cao, bọc kín đồ vật trong bao ni lông trong 07 ngày, cách ly tránh tiếp xúc da. |
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Viêm da cơ địa và ghẻ đều là những bệnh da liễu gây ra các triệu chứng rất khó chịu, đặc biệt là các cơn ngứa ảnh hưởng nghiêm trọng tới sinh hoạt và giấc ngủ. Tuy có nhiều điểm giống nhau về biểu hiện lâm sàng, việc nhận biết và phân biệt đúng bệnh giúp xây dựng phác đồ can thiệp phù hợp, nhằm hạn chế nguy cơ lây lan dịch bệnh hoặc bệnh tiến triển nặng hơn.
