Bà Chẩn, 90 tuổi, thể trạng suy kiệt, chỉ nặng 35kg, có nhiều bệnh nền; vừa trải qua ca đại phẫu loại bỏ khối ung thư đại tràng kết hợp nạo vét hạch.

“Đây là một ca khó, phải cân bằng giữa nguy cơ chảy máu và biến cố tim mạch cho người bệnh trong lúc mổ”, BS.CKII Nguyễn Quốc Thái, Trưởng khoa Ngoại tiêu hóa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM cho biết, thêm rằng ngoài thể trạng suy kiệt, bà Chẩn còn mắc bệnh lý mạch vành mạn tính, từng đặt stent mạch vành, đang sử dụng thuốc chống đông máu, nguy cơ biến chứng trong và sau phẫu thuật rất cao. Việc phẫu thuật trên người bệnh cao tuổi có bệnh tim mạch đòi hỏi sự cân nhắc kỹ lưỡng. Việc dùng thuốc kháng tiểu cầu, nguy cơ chảy máu trong mổ rất cao; nhưng nếu ngưng thuốc, nguy cơ hình thành huyết khối trong stent, gây nhồi máu cơ tim.

Trước đó, bà Chẩn (ngụ Vĩnh Long) xuất hiện đau bụng âm ỉ vùng bụng giữa và bụng dưới, đau tăng sau ăn. Nghĩ chỉ là rối loạn tiêu hóa thông thường, bà tự mua thuốc uống nhưng không cải thiện. Tình trạng kéo dài khiến bà ăn uống kém, sụt cân, cơ thể mệt mỏi nên được đưa đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM thăm khám.

Kết quả chụp CT 1975 lát cắt ghi nhận hình ảnh lồng hồi – manh tràng lan đến đại tràng ngang bên trái. Các quai ruột trong khối lồng vẫn còn bắt thuốc tương phản, cho thấy máu nuôi chưa bị gián đoạn hoàn toàn, chưa có dấu hiệu hoại tử. Tuy nhiên, thành đại tràng ngang tại vị trí đầu khối lồng dày lên bất thường, kèm nhiều hạch mạc treo phì đại, gợi ý nguyên nhân bệnh lý thực thể.
Bác sĩ Thái cho biết, đây là trường hợp lồng ruột đi rất xa, kích thước khối lồng dài. Đoạn cuối ruột non (hồi tràng) chui vào ruột già (manh tràng) và bị đẩy sâu sang tận đại tràng ngang bên trái. “May mắn tại thời điểm phát hiện, dòng máu nuôi đoạn ruột trong khối lồng vẫn còn, chưa gây hoại tử hay thủng ruột”, bác sĩ nói.

Do nghi ngờ lồng ruột liên quan đến khối u, người bệnh được tiến hành nội soi đại tràng. Kết quả nội soi phát hiện khối u sùi lớn ở đại tràng ngang gây hẹp lòng đại tràng, ống soi không thể đi qua. Sinh thiết cho kết quả ung thư biểu mô tuyến, mức độ biệt hóa vừa.

Bên cạnh đó, gây mê và phẫu thuật xâm lấn có thể tạo áp lực lớn lên hệ tuần hoàn, trong khi khả năng đáp ứng điều hòa huyết áp ở người cao tuổi suy giảm. Người già cũng có nguy cơ cao gặp tình trạng mê sảng sau gây mê, phục hồi chậm, vết mổ lâu lành do dinh dưỡng kém và quá trình lão hóa. Đặc biệt, các mối nối ruột có nguy cơ bục, rò rỉ dịch tiêu hóa vào ổ bụng – một biến chứng nặng, có thể dẫn đến tử vong.

Tuy nhiên, nếu không phẫu thuật, người bệnh có nguy cơ đối mặt với hàng loạt biến chứng nguy hiểm như tắc ruột hoàn toàn gây đau bụng dữ dội, nôn ói nhiều, rối loạn điện giải nặng, hoại tử ruột, thủng ruột, viêm phúc mạc. Ngoài ra, khối u đại tràng đã được xác định là ác tính, nếu trì hoãn điều trị có thể khiến ung thư tiến triển, xâm lấn hoặc di căn, làm mất cơ hội kiểm soát bệnh ở giai đoạn còn khả năng điều trị triệt để.

Sau hội chẩn đa chuyên khoa giữa Ngoại tiêu hóa, Tim mạch và Gây mê hồi sức, các bác sĩ thống nhất phẫu thuật triệt căn để vừa giải quyết tình trạng lồng ruột, vừa điều trị ung thư. Người bệnh được ngưng thuốc chống đông một tuần trước mổ, đồng thời điều trị nâng đỡ, bổ sung dinh dưỡng, cải thiện thể trạng.

Ê-kíp lựa chọn phương pháp phẫu thuật nội soi với mục tiêu rút ngắn thời gian mổ và gây mê. Các thuốc gây mê thế hệ mới, tác dụng ngắn, được sử dụng nhằm giúp người bệnh tỉnh nhanh sau mổ, hạn chế mê sảng. Trong suốt quá trình phẫu thuật, các chỉ số tim mạch được theo dõi liên tục bằng hệ thống theo dõi chuyên sâu để kịp thời điều chỉnh thuốc và dịch truyền.

Bà Chẩn được cắt gần toàn bộ đại tràng, nối hồi tràng – đại tràng sigma. Hậu phẫu diễn tiến thuận lợi, không ghi nhận tình trạng xì rò miệng nối. Người bệnh được cho ngồi dậy sớm, tập thở và vận động nhẹ nhằm phòng ngừa viêm phổi ứ đọng. Các biện pháp giảm đau không sử dụng morphine được ưu tiên để tránh nguy cơ lú lẫn, liệt ruột và ảnh hưởng tim mạch ở người cao tuổi.

Sau 10 ngày, bà Chẩn được xuất viện trong tình trạng ổn định, có thể ăn cơm. Kết quả giải phẫu bệnh cho thấy khối u đã được cắt trọn, chưa ghi nhận hạch di căn, ung thư đại tràng giai đoạn IIB. Người bệnh không cần điều trị bổ trợ thêm.

Bác sĩ Thái cho biết, lồng ruột là bệnh lý thường gặp ở trẻ em, trong đó khoảng 90% không tìm thấy nguyên nhân rõ ràng, thường liên quan đến viêm hạch. Lồng ruột ở người lớn hiếm gặp và đa số có nguyên nhân thực thể, phổ biến nhất là khối u lành tính hoặc ác tính. “Khi ruột co bóp để đẩy thức ăn, khối u có thể bị kéo theo, làm đoạn ruột phía trước chui vào đoạn ruột phía sau, tạo thành khối lồng”, bác sĩ giải thích.

Triệu chứng lồng ruột gồm đau bụng từng cơn, chướng bụng, buồn nôn, nôn ói, bí trung tiện và đại tiện. Tuy nhiên, ở người cao tuổi, các dấu hiệu thường không điển hình, dễ nhầm với rối loạn tiêu hóa thông thường nên người bệnh hay nhập viện muộn.

Bác sĩ Thái khuyến cáo, nếu thấy người lớn tuổi đột ngột chán ăn, mệt nhiều, bụng chướng hoặc đau kéo dài, cần đưa đi khám sớm. Không nên tự ý dùng thuốc giảm đau hay thuốc nhuận tràng tại nhà vì có thể làm lu mờ triệu chứng hoặc gây biến chứng nguy hiểm.