Anh Mẫn, 42 tuổi, thừa cân, rối loạn mỡ máu nhiều năm không điều trị, đột ngột đau ngực khi đang chơi thể thao, nhập viện phát hiện nhồi máu cơ tim.

Anh Minh Mẫn (ngụ quận Gò Vấp, TP HCM) thừa cân (BMI = 27.82), ít tập thể dục, hay uống bia, ăn uống thất thường, rối loạn mỡ máu nhiều năm không điều trị triệt để. Đầu tháng 3, đang chơi tennis anh Mẫn đột ngột đau ngực, khó thở dữ dội. Cấp cứu tại bệnh viện Tâm Anh TP HCM, bác sĩ chẩn đoán nhồi máu cơ tim cấp. Kết quả chụp mạch vành phát hiện mảng xơ vữa gây hẹp 95% nhánh mạch máu chính nuôi tim (động mạch liên thất trước).

BS.CKII Huỳnh Ngọc Long, Phó giám đốc Trung tâm Tim mạch cho biết, nhờ kỹ thuật siêu âm trong lòng mạch – IVUS, ê kíp xác định được chính xác kích thước lòng mạch bị hẹp, đặt stent 4.0 mm khơi thông dòng máu nuôi tim. Anh Mẫn hết hẳn khó thở, đau ngực ngay sau can thiệp, hồi phục nhanh và xuất viện sau 2 ngày.

Nghiên cứu cho thấy, so với người có chỉ số BMI khỏe mạnh (BMI < 23), những người thừa cân – béo phì không chỉ tăng nguy cơ mắc bệnh tim mà còn có khả năng tử vong do bệnh tim cao hơn.

PGS.TS.BS Phạm Nguyễn Vinh, Giám đốc Trung tâm Tim mạch BVĐK Tâm Anh TP HCM giải thích, lượng chất béo tăng lên, đặc biệt là mỡ bụng, có thể dẫn đến những thay đổi làm tăng mức độ viêm và tăng sức đề kháng insulin trong cơ thể. Cả hai yếu tố này đều thúc đẩy chứng xơ vữa động mạch – tác nhân gây ra hàng loạt bệnh lý tim mạch như bệnh mạch vành, nhồi máu cơ tim.

Tăng lượng mỡ trong cơ thể cũng kéo theo tăng lượng máu, khiến tim làm việc vất vả

hơn để lưu thông lượng máu đó, lâu ngày dẫn tới suy tim. Mặt khác, béo phì cũng là tác nhân gây loạn nhịp tim, tăng huyết áp, đồng thời là yếu tố nguy cơ cao của bệnh đái tháo đường tuýp 2.

Thống kê cho thấy hơn 85% người mắc bệnh đái tháo đường có nguy cơ biến chứng tim mạch, tỷ lệ tử vong ở nhóm bệnh nhân này lên đến 52-80%. Bệnh nhân đái tháo đường tuýp 2 có nguy cơ mắc bệnh tim mạch cao hơn 2-4 lần so với người không bị bệnh.

Như trường hợp bà Mai Lan (64 tuổi, ngụ Bình Phước) phát hiện đái tháo đường từ hai năm trước. Trước Tết, bà bị thương ở ngón chân phải. Vết thương sưng đỏ lan đến mắt cá trong, hoại tử. Thăm khám tại Bệnh viện Tâm Anh TP HCM, bác sĩ chẩn đoán bà Lan bị viêm mô tế bào bàn chân phải (bàn chân đái tháo đường) do hẹp nặng các nhánh động mạch chi dưới, chỉ định mổ bắc cầu đùi khoeo để cứu đôi chân.

Trước phẫu thuật, bác sĩ tiến hành xét nghiệm tầm soát bệnh tim mạch phát hiện cả ba nhánh mạch máu lớn nuôi tim hẹp nặng (80-90%), buộc phải can thiệp tái thông trước để tránh nguy cơ nhồi máu cơ tim.

Bà Lan được làm thủ thuật nong mạch vành phải, đặt stent vào tháng 2. Sau đó hai tuần, bác sĩ tiến hành đặt tiếp 2 stent vào các nhánh mạch vành trái. Dự kiến thời gian tới khi sức khỏe ổn định, bà sẽ được mổ bắc cầu đùi khoeo.

TS.BS Lâm Văn Hoàng, Trưởng khoa Nội tiết – Đái tháo đường cho biết, đường huyết tăng cao làm tổn thương mạch máu, hình thành mảng xơ vữa trong lòng động mạch. Khi các mảng xơ vữa này dọa vỡ hoặc vỡ ra, cơ thể sẽ đưa tiểu cầu đến lấp đầy chỗ trống.

Điều này vô tình làm hẹp lòng mạch dẫn đến bệnh mạch vành, hẹp nặng gây nhồi máu cơ tim. Quá trình tương tự có thể xảy ra ở tất cả các động mạch trong cơ thể gây thiếu máu lên não, đột quỵ hoặc thiếu máu đến bàn chân, bàn tay, cánh tay gây ra bệnh mạch máu ngoại biên.

Ngoài ra, bệnh nhân đái tháo đường có nguy cơ suy tim, khiến tim không thể bơm đủ máu nuôi các cơ quan khác. Tình trạng này kéo dài có thể dẫn đến tích tụ chất lỏng trong phổi gây khó thở hoặc giữ nước ở các bộ phận khác (đặc biệt là chân) gây sưng tấy.

Theo thống kê của Tổng hội Y học Việt Nam, tại Việt Nam có đến gần 50% người trưởng thành sống tại thành thị bị mỡ máu cao. Kết quả điều tra của Bộ Y tế cũng cho thấy tỷ lệ người trưởng thành bị thừa cân, béo phì chiếm khoảng 25% dân số. Nguyên nhân chủ yếu là do chế độ ăn uống không lành mạnh, lối sống ít vận động, lạm dụng rượu bia, hút thuốc lá, thường xuyên căng thẳng, hay thức khuya…

Để phòng ngừa bệnh tim mạch, người bệnh đái tháo đường, béo phì, rối loạn mỡ máu cần tuân thủ điều trị, kiểm tra sức khỏe tim mạch định kỳ; kết hợp thay đổi lối sống, kiểm soát cân nặng ổn định (18.5 < BMI < 23), tăng hoạt động thể chất, không hút thuốc lá, hạn chế rượu bia…

* Tên bệnh nhân đã được thay đổi