Nhiều người mắc viêm tụy cấp nhập viện điều trị dịp cuối năm, đa phần do uống nhiều rượu bia, thói quen sinh hoạt thất thường.

Thạc sĩ, bác sĩ Đào Trần Tiến, Phó khoa Tiêu hóa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, cho biết tháng 12 vừa qua, số lượng người bệnh nhập viện do viêm tụy cấp tăng 30% so với các tháng trước đó, tăng 20% so với tháng 12 năm ngoái. Một trong những nguyên nhân phổ biến mắc viêm tụy cấp khiến nhiều người phải nhập viện điều trị do lạm dụng rượu bia, tăng Triglyceride, sỏi túi mật, viêm tụy…

Một trong những trường hợp điển hình, anh Vũ Ánh (50 tuổi, Hà Nội), nhập viện trong tình trạng đau bụng dữ dội vùng thượng vị lan ra sau lưng, buồn nôn, sốt… Theo chia sẻ của người bệnh, do liên tục nhiều tuần tham gia liên hoan tổng kết cuối năm, gặp gỡ đối tác nên không tránh khỏi uống nhiều rượu bia. Không chỉ có lịch nhậu dày đặc, công việc cuối năm của anh Ánh rất bận rộn dẫn đến việc sinh hoạt thất thường. Bác sĩ chẩn đoán anh bị viêm tụy cấp do rượu, viêm gan virus B mạn tính, rối loạn lo âu.

Trường hợp khác, anh Lê Tuyến (48 tuổi, Bắc Ninh) đau bụng quặn, căng chướng, buồn nôn, nhịp tim nhanh, phải nhập viện cấp cứu ngay trong đêm. Khai thác tiền sử, người bệnh có bệnh nền đái tháo đường, sử dụng rượu bia thường xuyên, từng bị viêm tụy trước đó. Bác sĩ chẩn đoán anh bị viêm tụy cấp tái phát do tăng rối loạn mỡ máu, tăng triglyceride máu.

Viêm tụy cấp là tổn thương viêm cấp tính của tuỵ, dẫn đến tình trạng viêm toàn thân, gây ra các rối loạn nhiều cơ quan như tim, phổi, gan, thận, và mức độ nặng có thể xuất hiện nhiều biến chứng như suy hô hấp, rối loạn đông máu, sốc nhiễm khuẩn…. Viêm tụy cấp tạo điều kiện cho các enzyme hoạt hóa và các chất độc như cytokine tràn ra ngoài tụy, đổ vào ổ bụng gây viêm phúc mạc, sốc nhiễm trùng và lan sang các bộ phận khác gây suy đa tạng. Chất độc có thể được hấp thu từ ổ bụng vào mạch bạch huyết, sau đó vào máu gây tụt huyết áp, nhiễm trùng huyết, tổn thương các cơ quan ngoài ổ bụng.

Theo bác sĩ Tiến, cả hai trường hợp trên đều may mắn đến bệnh viện sớm, được chẩn đoán và điều trị kịp thời. Tình trạng viêm tụy cấp mức độ trung bình, không gây biến chứng hoặc suy cơ quan. Cả hai đều được theo dõi, điều trị tích cực bằng việc bù dịch qua đường tĩnh mạch, kiểm soát đau, nghỉ ngơi và dùng thuốc thuốc phù hợp với từng tình trạng bệnh. Sau 3 – 5 ngày, anh Ánh và anh Tuyến đều ổn định sức khỏe, được ra viện.

Bên cạnh việc điều trị tích cực, để giảm nguy cơ tái phát và chóng hồi phục sức khỏe, người bệnh cần tránh uống rượu bia, thực hiện chế độ ăn uống phù hợp, hạn chế ăn nhiều chất béo, thức ăn giàu đạm (thịt đỏ, lòng đỏ trứng), sinh hoạt điều độ, tập thể dục thường xuyên. Người bệnh ra viện có thể bắt đầu tập ăn lại với loại thức ăn từ lỏng, mềm, rồi thức ăn đặc dần, đặc biệt là đồ ăn ít chất béo trong vòng 1 tuần.

Trên toàn thế giới, bia rượu là nguyên nhân phổ biến gây viêm tụy. Viêm tụy cấp do rượu thường gặp chủ yếu ở nam giới, đặc biệt tuổi trung niên (từ 40 tuổi trở lên) có tiền sử lạm dụng rượu (uống nhiều, thường xuyên). Các triệu chứng ban đầu như đau bụng dữ dội vùng thượng vị, có thể lan ra sau lưng, đi kèm với biểu hiện chướng bụng, nôn. Trong những trường hợp nhẹ, mức độ đau có thể nhẹ, âm ỉ, kéo dài từ 2 – 3 ngày. Trường hợp nặng, diễn biến bệnh thường cấp tính, với biểu hiện cơn đau thường dữ dội, cảm giác như dao đâm, bụng chướng căng, sốt… và những trường hợp nặng bệnh nhân có nguy cơ tử vong tăng lên khoảng 10- 30%. Ít phổ biến hơn, viêm tụy diễn biến âm thầm, kéo dài mà không hề có triệu chứng như đau bụng, nôn mà thường chỉ được chẩn đoán khi ảnh hưởng đến chức năng tụy như đái tháo đường, hoặc rối loạn tiêu hoá, phân có nhiều mỡ, nang giả tuỵ.

Viêm tụy có thể biểu hiện ở dạng cấp tính hoặc mạn tính với mức độ nghiêm trọng khác nhau. Để chẩn đoán xác định viêm tuỵ cấp, bác sĩ thường dựa vào triệu chứng lâm sàng của bệnh nhân như đau bụng điển hình, chướng bụng, nôn kết hợp với xét nghiệm men tụy trong máu tăng (tăng amylase, lipase) hoặc hình ảnh viêm tụy trên siêu âm hoặc chụp cắt lớp vi tính bụng. Bên cạnh chẩn đoán xác định viêm tuỵ, bệnh nhân cũng cần thăm dò, xét nghiệm máu để xác định mức độ nặng của viêm tuỵ cũng như nguyên nhân gây ra viêm tuỵ ở từng bệnh nhân. Các đợt viêm tụy cấp tái phát như trường hợp của bệnh nhân Tuyến, cần kiểm tra chi tiết để xác định căn nguyên. Viêm tụy cấp tái phát nhiều đợt có thể gây ra tình trạng viêm dai dẳng, lâu dần dẫn đến những biến đổi trên nhu mô tuy nhu teo nhu mô tuỵ, hình thành xơ hoá, vôi hoá nhu mô, hoặc sỏi tuỵ và trở thành viêm tuỵ mạn tính.

Viêm tụy là một bệnh lý nghiêm trọng có thể gây tử vong nếu không phát hiện và điều trị kịp thời, hoặc nếu không theo dõi và điều trị triệt để có thể để lại nhiều biến chứng. Các biến chứng viêm tuỵ không chỉ ảnh hưởng đến tính mạng mà còn ảnh hưởng nhiều đến chất lượng cuộc sống. Các biến chứng cấp tính của viêm tuỵ cấp như viêm tụy hoại tử, sốc giảm thể tích, hoặc suy tạng như suy thận, suy hô hấp…có thể gặp trong các trường hợp viêm tụy cấp thể nặng, làm tăng nguy cơ tử vong ở bệnh nhân từ 2-10% và các trường hợp viêm tụy cấp thể nặng sau điều trị cần theo dõi và xử trí để dự phòng tiến triển thành nang giả tuỵ, áp xe tuỵ. Các trường hợp viêm tụy tái phát, tiến triển lâu ngày, hoặc điều trị không triệt để có thể xuất hiện các biến chứng như suy tụy mạn tính dẫn đến giảm làm các enzym tiêu hoá dịch tuỵ, dẫn đến suy kiệt, suy dinh dưỡng, hoặc suy giảm chức năng tuỵ nội tiết dẫn đến biến chứng đái tháo đường do tuỵ.

Phòng ngừa viêm tụy cấp tốt nhất bằng cách tránh yếu tố là nguyên nhân hoặc, nguy cơ viêm tuỵ như hạn chế bia rượu (gây tổn thương trực tiếp hoặc nhiễm trùng ảnh hưởng đến chức năng tuyến tụy),dự phòng sỏi mật (sỏi ống mật chủ mật, sỏi túi mật), bệnh đái tháo đường (người mắc bệnh đái tháo đường có nguy cơ mắc viêm tụy cấp cao hơn khoảng 30%), hạn chế dùng thuốc nguy cơ gây viêm tuỵ (thuốc chống viêm giảm đau không steroid, hoặc steroid), kiểm soát rối loạn mỡ máu (tăng nồng độ triglyceride ở người béo phì) hoặc điều trị bệnh lý nội tiết khác như cường tuyến cận giáp hoặc canxi trong máu cao hoặc tầm soát ở người có tiền sử gia đình bị viêm tụy…

Đặc biệt, với những người có tiền sử viêm tụy nên hạn chế rượu bia (cắt giảm hoặc bỏ rượu bia); tránh ăn quá nhiều đạm, chất béo một bữa (đặc biệt trong ngày Tết), thực hiện chế độ ăn uống cân bằng (uống đủ nước, đủ đạm, ăn nhiều trái cây, rau quả), tập thể dục đều đặn, duy trì cân nặng khỏe mạnh (giảm cân nếu thừa cân có thể giúp giảm nguy cơ, hạn chế chất béo); tránh thuốc lá và nên thăm khám định kỳ, thường xuyên để được bác sĩ theo dõi và tư vấn tình trạng sức khỏe.

⏰Vào lúc 20h Thứ Tư ngày 8/1/2025 sẽ diễn ra chương trình tư vấn sức khỏe chủ đề: TIÊU HÓA KHỎE – ĂN TẾT TƯNG BỪNG.
✨Tất cả mọi thông tin y khoa hữu ích về các bệnh lý phổ biến, các phương pháp hiện đại giúp phát hiện và điều trị bệnh lý tiêu hóa sẽ được chia sẻ, tư vấn bởi chuyên gia có trình độ chuyên môn cao BVĐK Tâm Anh Hà Nội:
⚡TTƯT.TS.BS Vũ Trường Khanh, Trưởng khoa Tiêu hóa
⚡ ThS.BSNT Đào Trần Tiến, Phó khoa Tiêu hóa
⚡ ThS.BS.CKII Ngô Sỹ Thanh Nam, Bác sĩ Khoa Ngoại Tổng hợp
⏭️Chương trình do Hệ thống BVĐK Tâm Anh tổ chức.
🎬Phát sóng Trực tiếp trên website tamanhhospital.vn, vnvc.vn.
🎬Livestream trên các fanpage: VTV8 – Đài Truyền hình Việt Nam, VTV24 – Trung tâm tin tức, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, VNVC – Trung tâm tiêm chủng Trẻ em và Người lớn, Báo điện tử VnExpress, Bệnh Tiêu hóa Tâm Anh, TT Nội soi & Phẫu thuật Nội soi Tiêu hóa, Khoa Ung bướu – BVĐK Tâm Anh Hà Nội, Nutrihome; kênh Youtube Bệnh viện Đa Khoa Tâm Anh, Youtube VNVC, Youtube Tiêu hóa Tâm Anh.

Mời bạn đọc gửi câu hỏi tại đây để chuyên gia giải đáp.