Chị Khanh, 51 tuổi, nhiễm vi khuẩn lao từ lâu mà không biết, nay hệ miễn dịch suy giảm tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập vào hạch bạch huyết gây lao hạch.

Hai tháng trước chị Khanh mệt mỏi, chán ăn, sụt cân, điều trị tại một bệnh viện trong vài ngày rồi tự ý xin về. Gần đây triệu chứng nghiêm trọng hơn, chị không thể sinh hoạt, làm việc bình thường do sụt hơn 10 kg, đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM khám.

ThS.BS.CKII Huỳnh Thanh Kiều, Trưởng khoa Nội tim mạch 1, Trung tâm Tim mạch, cho biết bệnh nhân nhập viện trong trạng thái sốt trên 38.5 độ C, nôn ói, tiêu lỏng, thiếu máu, suy kiệt do ăn uống kém một thời gian dài. Chị có tiền căn nhồi máu não ba lần, di chứng yếu tay chân phải, nói khó. Chức năng co bóp tim cũng suy giảm, EF còn 30%.

Bác sĩ Kiều nhận định, bệnh nhân mắc nhiều bệnh lý nền, lại đột ngột sụt cân nhiều, cần tiến hành các cận lâm sàng để tìm thêm các bệnh mạn tính như lao, ung thư… Kết quả chụp CT toàn thân ghi nhận rất nhiều hạch ở ổ bụng. Nội soi dạ dày, đại tràng không thấy bất thường. “Khả năng hạch này không phải do ung thư đường tiêu hóa di căn mà hình thành do lao hoặc lymphoma – ung thư hạch bạch huyết”, bác sĩ Kiều nói.

Chị Khanh được xét nghiệm đàm, máu để tìm vi khuẩn gây lao, đồng thời sinh thiết hạch để tìm nguyên nhân bệnh. Trong lúc chờ kết quả, bác sĩ kê toa thuốc hạ sốt, kháng sinh, truyền máu, nuôi ăn qua đường tĩnh mạch cho chị. Sau ba ngày chị đỡ mệt, hết sốt, tập ăn trở lại. Kết quả xét nghiệm giải phẫu bệnh từ mô hạch ra lao dương tính, chẩn đoán chị mắc bệnh lao hạch bạch huyết.

BS.CKI Phạm Phong Luân, khoa Nội tim mạch, Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM thông tin, bệnh lao do một loại vi khuẩn có tên gọi Mycobacterium tuberculosis gây ra. Bệnh có khả năng tiến triển thành lao hạch như trường hợp chị Khanh. Lao hạch là bệnh viêm mạn tính ở hệ thống hạch bạch huyết ngoại vi do vi khuẩn lao gây ra, thường có biểu hiện sưng hạch bạch huyết không đau ở vùng cổ, ngực nhưng cũng có thể ảnh hưởng đến hạch bạch huyết ở các bộ phận khác của cơ thể như gan, thận, phổi…

Lao hạch bạch huyết nếu được phát hiện và điều trị đúng cách sớm sẽ giúp khỏi bệnh hoàn toàn, ngừa khả năng để lại di chứng. Tuy nhiên, khi chẩn đoán hạch lao ở giai đoạn muộn, quá trình chữa trị sẽ gặp nhiều khó khăn và dễ dẫn đến nhiều biến chứng như hạch to nhuyễn hóa, rò mủ liên tục, dễ tái phát hoặc hạch dính với nhau thành từng đám, chèn ép vào thần kinh và vi khuẩn có thể lan tràn đến các cơ quan khác.

Chị Khanh được điều trị bằng thuốc kháng lao, thời gian dùng thuốc thường kéo dài trong 6-9 tháng để triệt tiêu vi khuẩn gây lao và phòng bệnh tái phát.

Theo bác sĩ Kiều, không phải cứ hít phải vi khuẩn lao là được chẩn đoán mắc bệnh lao. Người mang vi khuẩn lao mà không có dấu hiệu của bệnh sẽ được gọi là người nhiễm lao. Lúc này, nhờ hệ thống miễn dịch khống chế vi khuẩn nên chúng chỉ có thể tồn tại trong cơ thể người nhiễm bệnh nhưng không hoạt động. Khả năng người nhiễm lao mắc bệnh lao sẽ phụ thuộc vào hai yếu tố, gồm mức độ nhiễm vi khuẩn và sức đề kháng của cơ thể.

Những người dễ mắc lao hạch là người suy dinh dưỡng, sống trong không gian chật hẹp, không lưu thông không khí đủ, người nghiện chất kích thích như rượu bia, hút thuốc lá, người bị suy giảm miễn dịch do mắc bệnh đái tháo đường, HIV/AIDS, ung thư, suy tim…

Như trường hợp chị Khanh, hệ miễn dịch suy giảm sau ba lần nhồi máu não kèm nhiều bệnh nền. “Điều này tạo điều kiện cho vi khuẩn lao tấn công và gây ra các ổ lao hạch trong bụng người bệnh”, bác sĩ Kiều nói. Khi bị nhiễm trùng mạn tính như bệnh lao, tình trạng suy tim của bệnh nhân cũng nặng lên, dễ chuyển sang mất bù trừ. Đồng thời, các biến cố tim mạch như nhồi máu cơ tim, nhồi máu não cũng theo đó mà tăng lên.

Để phòng ngừa lao hạch, mọi người nên thực hiện xét nghiệm nhiễm trùng lao tiềm ẩn. Xét nghiệm và phát hiện bệnh ngay từ khi đang còn ở giai đoạn sớm, có triệu chứng gợi ý đóng vai trò quan trọng trong việc quyết định phác đồ điều trị và nâng cao tỷ lệ thành công.

Ngoài ra, nếu người bệnh phát hiện mắc lao phổi thì cần điều trị dứt điểm bệnh. Vì bệnh lao tiềm ẩn không gây ra triệu chứng nhưng có thể lây lan sang các vùng khác trên cơ thể, như lao hạch, lao ruôt, lao đường tiết niệu, lao xương,…

Thực hiện tiêm phòng lao với vắc-xin BCG (bacille calmette – Guerin) sẽ giúp cơ thể tăng cường miễn dịch chống lại bệnh lao. Hiện Bộ Y tế khuyến cáo nên tiêm vắc-xin phòng lao cho trẻ sơ sinh trong vòng 1 tháng đầu sau khi sinh với cân nặng trên 2 kg.

Ngay từ khi chưa nhiễm lao, bạn nên xây dựng chế độ sinh hoạt lành mạnh, ngủ đủ giấc, tập thể dục thường xuyên để nâng cao sức đề kháng, phòng chống bệnh tật. Khi xuất hiện triệu chứng nghi mắc lao như sốt, mệt mỏi, ớn lạnh, mất cảm giác thèm ăn, chóng mặt, sụt cân…, nên đi khám sớm.

*Tên bệnh nhân đã được thay đổi