Không có tiền sử bệnh tim, không triệu chứng điển hình, ông Sang, 59 tuổi, bất ngờ với chẩn đoán hẹp nặng van động mạch chủ khi đi khám bệnh xương khớp.

TS.BS Trần Vũ Minh Thư, Trưởng khoa Nội tim mạch 2, Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM cho biết, hẹp van động mạch chủ thường không biểu hiện rõ triệu chứng ở giai đoạn đầu (hẹp nhẹ và hẹp vừa). Khi van bị hẹp nặng (hẹp khít), bệnh nhân có thể nhận thấy một số dấu hiệu xảy ra khi gắng sức, bao gồm đau ngực, khó thở, mệt, xây xẩm hoặc ngất, hồi hộp. Rất ít trường hợp hẹp khít van động mạch chủ mà không có triệu chứng như ông Sang.

Ba năm trước, ông Sang xuất hiện cơn đau cột sống thắt lưng. Nghĩ bệnh xương khớp tuổi già, ông không đi khám mà tự mua thuốc giảm đau, thực phẩm chức năng, kết hợp xoa bóp tại nhà. Cơn đau không hết mà âm ỉ kéo dài. Đến đầu năm 2026, tần suất đau nhiều hơn, khiến ông ăn uống kém, thường xuyên mất ngủ, ông mới đến khám chuyên khoa Cột sống thắt lưng, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM.

Tại đây, bên cạnh chụp MRI vùng cột sống thắt lưng, bệnh nhân được thực hiện khám tổng quát, siêu âm ổ bụng, siêu âm động mạch cảnh, tầm soát tim mạch bằng siêu âm tim (phương pháp đơn giản, không xâm lấn và là tiêu chuẩn quan trọng nhất để chẩn đoán bệnh van tim) và một số xét nghiệm cần thiết. Kết quả ghi nhận ông bị hẹp van động mạch chủ nặng, chỉ định nhập viện điều trị.

ThS.BS.CKII Nguyễn Thị Ngọc, khoa Nội Tim mạch, Trung tâm Tim mạch thông tin, hẹp van động mạch chủ xảy ra khi cửa van không mở ra hoàn toàn, khiến lỗ mở giữa tâm thất trái và động mạch chủ bị thu hẹp. Lúc này, tim phải hoạt động vất vả hơn để bơm máu thông qua lỗ nhỏ hơn, khiến cho buồng thất giãn ra, thành thất dày hơn và tim yếu đi.

Van càng hẹp thì máu càng khó đi qua, cản trở động mạch chủ cung cấp máu cho các cơ quan trong cơ thể. Tim phải tạo áp lực cao hơn để tống máu qua lỗ van hẹp, lâu dần làm thất trái dày và suy yếu.

Theo bác sĩ Ngọc, một số nguyên nhân thường gặp dẫn đến hẹp van động mạch chủ là thoái hóa vôi người lớn tuổi (phổ biến ở độ tuổi 70-80), dị tật tim bẩm sinh và van tim hậu thấp. Van động mạch chủ của ông Sang bị vôi hóa nặng, các mảng cholesterol đóng ở van tim rất nhiều. Có thể việc ông hút thuốc lá nhiều năm (gần 1 gói mỗi ngày, trong hơn 30 năm) đã đẩy nhanh tiến trình thoái hóa van, khiến lá van của ông hẹp nặng khi chưa đầy 60 tuổi.

Bác sĩ Thư nhận định, bệnh nhân chưa bị suy tim nhưng đã có biến chứng thất trái dày. Nếu không nhanh chóng can thiệp thay van, bệnh tiến triển sẽ dẫn đến nguy cơ viêm nội tâm mạc nhiễm khuẩn, rối loạn nhịp, cục máu đông, đột quỵ, tử vong. “Khi đã xuất hiện suy tim, tiên lượng sống còn giảm rõ rệt, nhiều nghiên cứu ghi nhận thời gian sống trung bình chỉ khoảng 2 năm nếu không thay van”, bác sĩ Thư cho biết.

Ê kíp hội chẩn, quyết định chọn phương pháp phẫu thuật thay van cơ học cho ông Sang. Loại van này có ưu điểm độ bền cao, tuổi thọ trên 30 năm và ít bị thoái hóa, rất phù hợp với các bệnh nhân dưới 60 tuổi. Trong ca mổ kéo dài 4 giờ, các bác sĩ mở đường mổ ở giữa xương ức để tiếp cận tim, loại bỏ lá van bị hư hỏng và thay thế bằng van nhân tạo.

Vết mổ khô nhanh, không có dấu hiệu nhiễm trùng. Ông Sang hồi phục sức khỏe tốt, ăn uống, đi lại bình thường và đủ điều kiện xuất viện sau 5 ngày mổ tim hở. Ông được kê toa thuốc kháng đông suốt đời để ngăn ngừa hình thành cục máu đông, kết hợp với các loại thuốc điều trị bệnh lý thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng để cải thiện triệu chứng đau mỏi.

Bác sĩ Ngọc khẳng định, hẹp van động mạch chủ là bệnh lý gây nhiều biến chứng nguy hiểm nhưng thường khó phát hiện sớm do diễn tiến âm thầm và ít triệu chứng. Bệnh thường phát triển âm thầm trong nhiều năm trước khi xuất hiện triệu chứng rõ rệt. Nhiều trường hợp chỉ phát hiện bệnh khi đã có dấu hiệu suy tim. “Nếu không đi khám cột sống, không biết đến bao giờ tôi mới biết mình bị bệnh van tim”, ông Sang chia sẻ. Nhờ thay van kịp thời, ông tránh được nguy cơ suy tim, tăng cơ hội sống và nâng cao chất lượng sống.

Sau ca mổ thay van động mạch chủ, người bệnh cần được chăm sóc hậu phẫu tốt để rút ngắn quá trình hồi phục, giảm thiểu biến chứng và đảm bảo van mới hoạt động hiệu quả. Bệnh nhân chú ý đến các dấu hiệu bất thường như sốt, đau ngực, khó thở, chóng mặt, nhịp tim không đều, đồng thời kiểm tra huyết áp và nhịp tim tại nhà thường xuyên.

Song song đó, xây dựng chế độ dinh dưỡng và vận động hợp lý, sử dụng thuốc theo chỉ định của bác sĩ, tuân thủ lịch tái khám định kỳ. Người trên 60 tuổi hoặc có tăng huyết áp, hút thuốc lá hay các yếu tố nguy cơ tim mạch khác cũng nên khám tim mạch định kỳ để phát hiện sớm bệnh van tim cũng như các bệnh lý tim mạch tiềm ẩn.

*Tên bệnh nhân đã được thay đổi