Ông Tư, 60 tuổi đau tức dữ dội vùng hông lưng trái do sỏi niệu quản gây tắc nghẽn, phân tích tại Bệnh viện Tâm Anh TP.HCM cho kết quả mắc hai sỏi tiết niệu cùng lúc là canxi oxalat monohydrate và sỏi canxi phosphat.

Đầu tháng 12, ông Tư đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM khám do đau dữ dội ở vùng hông lưng trái. Bác sĩ kiểm tra, chụp CT Scan phát hiện thận trái ứ nước độ 2, niệu quản đoạn 1/3 trên có sỏi kích thước 10 mm, ở đài giữa thận có sỏi lớn 15 mm, mật độ sỏi cứng lên tới 1.200 – 1.400 HU (Hounsfield Unit – đơn vị đo lường mật độ các mô).

Theo ThS.BS Nguyễn Tân Cương, Phó khoa Tiết niệu, Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, chỉ số HU càng cao cho thấy sỏi càng cứng, trường hợp này có thể áp dụng phương pháp tán sỏi nội soi ngược dòng bằng laser là phương pháp ít xâm lấn, ít biến chứng, tỷ lệ sạch sỏi cao, giảm nhiễm trùng và rút ngắn thời gian nằm viện.

Bác sĩ Cương cùng êkip bác sĩ khoa Tiết niệu thực hiện phẫu thuật tán sỏi cho ông Tư, tiếp cận sỏi theo đường tự nhiên (đường tiểu), sử dụng ống soi mềm đường kính 10F (khoảng 3,3 mm) – loại ống có kích thước rất nhỏ, mềm dẻo và linh hoạt, đưa ống soi vào niệu quản, dùng laser công suất cao để phá vỡ sỏi.

Sau đó, bác sĩ tiếp tục nội soi ngược dòng lên thận để tiếp cận viên sỏi ở thận, kích hoạt laser tán sỏi, phá vỡ sỏi thành những mảnh rất nhỏ kích thước khoảng 1-2 mm. Ở kích thước này, các mảnh sỏi có thể dễ dàng thoát ra ngoài theo đường tiểu sau phẫu thuật. Nhờ việc sử dụng thiết bị hiện đại và đường tiếp cận thuận lợi, toàn bộ quá trình tán sỏi chỉ mất khoảng 30 phút.

Sau tán sỏi, ông Tư hồi phục rất nhanh, ăn uống bình thường, nước tiểu có màu hồng, vận động nhẹ nhàng sau khi tỉnh lại, được bác sĩ cho xuất viện vào ngày hôm sau. Người bệnh tái khám sau một tháng để rút ống sonde JJ niệu quản.

Những mảnh sỏi lớn của ông Tư được bác sĩ đem đi phân tích để biết thành phần cấu tạo của sỏi. Bác sĩ sử dụng thiết bị phân tích sỏi, hỗ trợ bác sĩ “giải mã” chi tiết về thành phần, kết cấu và cơ chế hình thành sỏi sau khi tán. Chỉ sau 15 phút, kết quả phân tích sỏi cho thấy ông Tư mắc hai loại sỏi cùng lúc là canxi oxalat monohydrate và sỏi canxi phosphat.

Sỏi canxi oxalat monohydrate là loại sỏi tiết niệu phổ biến nhất, hình thành khi canxi và oxalat kết tinh trong nước tiểu, dạng monohydrate (một phân tử nước) thường tạo ra sỏi nhẵn hơn, dễ di chuyển hơn. Còn sỏi canxi phosphat thường mềm hơn, có màu trắng đục hoặc vàng nhạt và dễ vỡ hơn, hình thành do sự kết hợp của canxi và phosphat trong nước tiểu, liên quan đến bệnh lý thận (như nhiễm toan ống thận) hoặc nhiễm trùng đường tiết niệu (UTI).

Theo bác sĩ Cương, nguyên nhân mắc hai loại sỏi cùng lúc có thể do kết hợp của nhiều yếu tố như chế độ ăn uống, di truyền và các bệnh lý khác. Khoảng 50% trường hợp mắc hai loại sỏi này sẽ tái phát sau 5 năm, do đó việc phân tách sỏi giúp các bác sĩ đưa ra các khuyến cáo dự phòng giúp người bệnh ngăn ngừa sỏi tái phát.

Bác sĩ lưu ý cho ông Tư cần uống đủ nước 2,5 – 3 lít nước mỗi ngày, giúp làm loãng nước tiểu và ngăn sỏi kết tụ. Chế độ ăn nên hạn chế thực phẩm giàu oxalat như rau bina, củ dền, khoai lang, trà đặc, socola và các loại hạt, đồng thời giảm các thực phẩm làm tăng phosphat như nước ngọt có gas, thịt đỏ, nội tạng và đồ ăn chế biến sẵn. Lượng muối ăn nên hạn chế dưới 5 gram/ngày vì muối làm tăng thải canxi vào nước tiểu.

Người bệnh cũng nên giảm đạm động vật, ưu tiên thịt trắng và đạm thực vật, duy trì pH nước tiểu ở mức ổn định, tránh làm nước tiểu quá kiềm vì dễ thúc đẩy hình thành sỏi phosphat. Ngoài ra, bổ sung trái cây như cam, chanh có thể giúp giảm nguy cơ kết tinh sỏi. Tập luyện thể dục đều đặn và tái khám định kỳ để kiểm soát và phòng ngừa sỏi tái phát.

*Tên người bệnh đã được thay đổi.