Anh Hưng (40 tuổi) có u bã đậu ở mông cách đây 10 năm. Ba tháng nay, u tăng kích thước nhanh, đau nhẹ, bác sĩ phát hiện ung thư.

Thạc sĩ bác sĩ CKI Huỳnh Bá Tấn, khoa Ngoại Ung bướu, Trung tâm Ung bướu, Bệnh  viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết kết quả chụp MRI thấy khối u vùng mông phải, kích thước 11x11x13cm. Bên trong u có nhiều nốt vôi, bờ không đều, chèn ép cơ mông.

Ê kíp bác sĩ khoa Ngoại Ung bướu phẫu thuật cắt u cho anh Hưng. Vùng mông chứa nhiều mạch máu và dây thần kinh từ chậu hông đi qua xuống chân, ảnh hưởng đến đi đứng, ngồi, co duỗi… Đồng thời, u lâu năm, kích thước lớn, bám chặt vào mô, dây thần kinh xung quanh khiến cuộc phẫu thuật gặp khó khăn, nếu không cẩn trọng người bệnh dễ gặp biến chứng teo cơ mông và ảnh hưởng đến việc đi đứng.

Bác sĩ Tấn khéo léo bóc tách khối u ra khỏi các bó cơ. Quan sát khối u thấy có vùng mô bất thường, cứng hơn các vùng còn lại, nghi ngờ ung thư. Ê kíp dùng dao siêu âm vừa cắt vừa cầm máu, bóc tách trọn u bã đậu; đồng thời cắt rộng xung quanh. Giải phẫu bệnh cho kết quả ung thư biểu mô tế bào vảy phát sinh từ nang biểu bì.

Sau 2 tuần, vết thương lành lặn, anh Hưng tiếp tục xạ trị để ngăn di căn.

Bác sĩ CKII Nguyễn Thế Hiển, Trưởng khoa Xạ trị, Trung tâm Ung Bướu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM đánh giá vùng mông và khung chậu có các cơ quan trực tràng, ống hậu môn, bàng quang, hệ thống dây thần kinh tọa và khớp háng. Nếu dùng kỹ thuật truyền thống, chùm tia có cường độ đồng nhất, các mô lành và cơ quan xung quanh sẽ hứng liều bức xạ lớn, gây các biến chứng viêm loét trực tràng, tiêu chảy mạn tính, đại tiểu tiện không tự chủ hoặc xơ hóa dây thần kinh.

Sau hội chẩn, ê kíp quyết định chọn kỹ thuật xạ trị điều biến liều (IMRT), vừa kiểm soát hiệu quả khối u vừa giảm biến chứng.

Hệ thống máy gia tốc tuyến tính Versa HD cho phép điều chỉnh cường độ chùm tia trên không gian 3 chiều, tính toán và nắn chỉnh chùm tia để ôm sát vùng cần xạ. Bộ chuẩn trực đa lá di chuyển liên tục chia chùm tia bức xạ thành hàng ngàn tia nhỏ với cường độ mạnh yếu khác nhau. Nhờ đó, kỹ thuật IMRT có thể tập trung liều bức xạ ở mức tối đa để tiêu diệt tế bào ung thư tại khu vực nguy cơ cao. Đồng thời, giảm liều tia xạ xuống dưới ngưỡng gây độc tại ranh giới tiếp giáp với trực tràng hay bàng quang.

Anh Hưng xạ trị mỗi ngày, sau đó trở về sinh hoạt, ăn uống bình thường; không ảnh hưởng đến các chức năng sinh dục, vệ sinh…

Bướu bã đậu ác tính thường có tiên lượng tốt, tỷ lệ sống sau 5 năm đến 95% nếu phát hiện ở giai đoạn sớm, như trường hợp anh Hưng. Tế bào ung thư bắt đầu từ lớp vỏ nang bã đậu thường phát triển chậm, khu trú tại chỗ trong thời gian dài.

Kỹ thuật phẫu thuật lấy trọn khối u kích thước lớn, cắt rộng xung quanh kết hợp xạ trị công nghệ cao giúp điều trị hiệu quả cao, hạn chế nguy cơ tái phát.

Bác sĩ Tấn cho biết u bã đậu hình thành do tắc nghẽn tuyến bã nhờn, phát triển thành nốt phồng có màng bao bọc. Bên trong có chất nhờn đặc màu vàng, vàng đục. Loại u này thường lành tính, xuất hiện phổ biến ở người từ 30-40 tuổi, xuất hiện ở đầu, cổ, tai, lưng, tay, chân… U tăng kích thước khoảng vài cm thì vỡ, có mùi như trứng thối. Hiếm khi u bã đậu tăng kích thước khổng lồ và hóa ác tính như trường hợp anh Hưng. Tỷ lệ chuyển dạng ác tính của u nang biểu bì thành ung thư biểu mô tế bào vảy da được báo cáo dao động từ 0,011% đến 0,045%.

“Đây trường hợp bướu bã đậu ác tính đầu tiên tại bệnh viện Tâm Anh” – bác sĩ Tấn nói. Sự chuyển hóa từ lành tính sang ác tính có thể do sự biến đổi bất thường của tế bào trong quá trình chết đi – tái tạo lại. Thói quen nặn, bóp, rạch khối u không đảm bảo vô trùng khiến tình trạng viêm nhiễm tái lại nhiều lần làm tăng nguy cơ sai lệch ADN, dẫn đến ung thư.

Bác sĩ Tấn khuyên dù u bã đậu phần lớn lành tính, người bệnh nên phẫu thuật khi u còn nhỏ, tránh bị vỡ gây nhiễm trùng tại chỗ, có khi gây nhiễm trùng máu. Người bệnh không nên tự ý rạch da, nặn bã nhờn vì dễ gây nhiễm trùng và tái phát nhiều lần, điều trị phức tạp.

Khi u bã đậu tăng kích thước đột ngột trong vài tuần hoặc vài tháng, nên đi khám bác sĩ chuyên khoa Ung bướu để được kiểm tra, đánh giá, điều trị kịp thời. Đối với bác sĩ phẫu thuật khi mổ cắt u bã đậu nên có thói quen xẻ khối u để quan sát bên trong, nếu có phần mô nghi ngờ thì nên gửi xét nghiệm giải phẫu bệnh để loại trừ u ác tính.

*Tên người bệnh đã được thay đổi