Tiêm kích trứng có đau không? Có mệt không? Khi nào nên lo lắng?

Tiêm kích trứng là một phần quan trọng của quá trình điều trị hỗ trợ sinh sản. Thông thường, chị em sẽ được hướng dẫn để tự tiêm thuốc kích thích buồng trứng. Vì thế nhiều người lo lắng liệu tiêm kích trứng có đau không? Những phương pháp nào giúp giảm đau hiệu quả khi tiêm thuốc kích trứng? Những thắc mắc này sẽ được bác sĩ Phạm Thị Mỹ Tú, Trung tâm Hỗ trợ sinh sản, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM chia sẻ trong bài viết dưới đây.

Vì sao cần tiêm thuốc kích trứng khi thực hiện IVF?

Trong quá trình điều trị hỗ trợ sinh sản, đặc biệt với thụ tinh ống nghiệm (IVF), tiêm thuốc kích thích buồng trứng là một phần bắt buộc và giữ vai trò then chốt nhằm đảm bảo có đủ số lượng nang noãn phát triển, chất lượng tốt để tạo phôi. Thông thường trong chu kỳ tự nhiên, mỗi tháng chỉ có một trứng trưởng thành, phóng noãn và thụ tinh nếu gặp tinh trùng. Tuy nhiên trong chu kỳ điều trị IVF, bác sĩ cần nhiều hơn một noãn trưởng thành để tạo ra nhiều phôi tốt, tối ưu tỷ lệ điều trị thành công.

Ước tính khoảng 25% phụ nữ vô sinh do rối loạn phóng noãn. Ở những trường hợp này, buồng trứng không phóng noãn thường xuyên hoặc không phóng noãn làm giảm cơ hội thụ thai tự nhiên. Việc áp dụng phác đồ kích thích buồng trứng góp phần ổn định hoạt động của buồng trứng, giúp phóng noãn đều đặn hơn, nhờ đó tăng khả năng mang thai. (1)

Ngay cả ở những người rụng trứng bình thường, bác sĩ vẫn chỉ định dùng thuốc kích thích buồng trứng nhằm chủ động kiểm soát chu kỳ và số lượng trứng trưởng thành. Việc lấy được nhiều trứng chất lượng tốt trong chu kỳ giúp tạo ra nhiều phôi, từ đó có thể chọn lọc những phôi có tiềm năng làm tổ cao nhất để chuyển vào buồng tử cung. Các phôi chưa sử dụng sẽ được trữ đông, dự phòng cho các chu kỳ chuyển phôi sau.

Ngoài ra, các loại thuốc hỗ trợ rụng trứng được cho có khả năng hỗ trợ cải thiện chất lượng, độ dày niêm mạc tử cung. Đây là một trong những yếu tố quan trọng giúp tối ưu cơ hội phôi làm tổ thành công.

Tiêm kích trứng có đau không?

Mức độ đau khi tiêm kích trứng tuỳ thuộc vào ngưỡng chịu đau của từng người. Phần lớn chị em chỉ cảm thấy nhói nhẹ khi tiêm, song số khác lại cảm thấy khó chịu. Ngoài ra cách thức tiêm, vị trí tiêm và mức độ lo lắng của mỗi người cũng có thể liên quan đến mức độ đau khi tiêm thuốc kích trứng.

Ngày nay, nhờ sự tiến bộ của các kỹ thuật hỗ trợ sinh sản, hầu hết các thuốc kích thích buồng trứng dạng tiêm đều sử dụng đầu kim tiêm nhỏ, giúp giảm đau rõ rệt khi thao tác và thuận tiện cho bệnh nhân tự tiêm tại nhà. Bên cạnh đó, sau vài lần tiêm, người bệnh sẽ quen dần nên cảm giác đau và khó chịu giảm đi đáng kể. (2)

Người được tiêm cảm nhận cơn đau như thế nào?

Mức độ đau khi tiêm thuốc kích trứng sẽ tùy thuộc vào phản ứng cơ thể của mỗi người. Một số cho biết cảm giác đau tương tự với khi tiêm vaccine. Trong khi đó một số cảm nhận hơi rát, châm chích hoặc căng tức vùng tiêm trong vài phút. Không ít trường hợp bị đau kèm biểu hiện sưng tấy, bầm tím trong vài ngày.

Đối với những người có ngưỡng chịu đau cao, quá trình tiêm thuốc hầu như không gây khó chịu. Mặc dù vậy, bác sĩ Mỹ Tú cho biết những người mang tâm lý lo lắng, sợ kim tiêm có thể cảm thấy đau hơn do tâm lý căng thẳng. Để hạn chế tình trạng này, chị em nên duy trì sự thoải mái, chuẩn bị tâm lý sẵn sàng cho quá trình tiêm thuốc.

Chị em cần tuân theo hướng dẫn cách tiêm thuốc kích thích buồng trứng tại nhà mà nhân viên y tế đã hướng dẫn trước đó. Việc tiêm đúng kỹ thuật, đúng vị trí cũng góp phần làm giảm cảm giác đau.

Nguyên nhân tiêm kích trứng đau và mệt

Cảm giác đau khi tiêm thuốc kích trứng thường liên quan đến những nguyên nhân sau:

• Thao tác tiêm chưa đúng kỹ thuật khiến vùng tiêm bị sưng đỏ hoặc bầm nhẹ, gây khó chịu;
• Tâm lý sợ tiêm khiến căng cơ, tăng cảm giác đau;
• Nang noãn phát triển, tăng kích thước gây cảm giác căng tức vùng bụng, chậu, chướng bụng, khó tiêu…
• Buồng trứng đáp ứng quá mức với thuốc kích thích buồng trứng, dẫn đến hội chứng quá kích buồng trứng.

Cơn đau và mệt sau khi tiêm kích trứng khi nào hết?

Sau khi tiêm thuốc kích trứng, cảm giác đau và mệt mỏi thường xuất hiện vào giai đoạn cuối chu kỳ kích trứng và có thể kéo dài đến một tuần. Tuy nhiên các triệu chứng đau vùng vết tiêm sẽ giảm dần sau khi chọc hút trứng.

Riêng đối với trường hợp đau do liên quan hội chứng quá kích buồng trứng, các triệu chứng này sẽ hết sau 5-7 ngày nếu được phát hiện sớm và can thiệp kịp thời.

Khi nào nên lo lắng?

Cảm giác đau nhẹ, khó chịu trong quá trình tiêm thuốc kích trứng là hiện tượng xảy ra phổ biến trong quá trình điều trị hỗ trợ sinh sản. Tuy nhiên trong một số trường hợp, các triệu chứng có thể là dấu hiệu cảnh báo cho các biến chứng bất thường, cần nhanh chóng thăm khám sớm để xác định nguyên nhân và có hướng xử trí phù hợp. Chị em nên đến bệnh viện nếu có các dấu hiệu:

• Đau bụng dữ dội, không có dấu hiệu thuyên giảm;
• Bụng căng to nhanh, khó thở;
• Buồn nôn, nôn nhiều, chóng mặt;
• Xuất huyết âm đạo lượng nhiều hoặc máu đỏ tươi, chảy ồ ạt;
• Sốt cao trên 38 độ C, có thể kèm theo triệu chứng đau bụng, mệt mỏi toàn thân.

Các tác dụng phụ khác khi tiêm kích trứng

Quá trình kích thích buồng trứng đóng vai trò quan trọng trong phác đồ điều trị hỗ trợ sinh sản, đặc biệt với trường hợp thụ tinh ống nghiệm. Mực dù mang lại nhiều lợi ích thiết thực, song người phụ nữ có thể đối mặt với tác dụng phụ của thuốc như:

1. Quá kích buồng trứng

Tác dụng phụ phổ biến nhất khi dùng thuốc kích thích buồng trứng là hội chứng quá kích buồng trứng (OHSS). Đây là tình trạng buồng trứng phản ứng quá mức với thuốc hỗ trợ nội tiết, dẫn đến sưng to buồng trứng, nặng hơn có thể dẫn đến tụ dịch ổ bụng, khó thở, rối loạn đông máu, nguy hiểm hơn là suy thận, ảnh hưởng đến tính mạng. Thực tế quá kích buồng trứng nghiêm trọng hiếm khi xảy ra, với tỷ lệ khoảng 1%.

Khoảng 10-20% phụ nữ sẽ trải qua quá kích buồng trứng mức độ nhẹ. Tình trạng này sẽ kéo dài khoảng 5-7 ngày, sau đó các triệu chứng giảm dần mà không cần can thiệp. Tuy nhiên nếu phôi làm tổ thành công, triệu chứng có thể kéo dài hơn mà trở nên nghiêm trọng.

Đối với các trường hợp có nguy cơ quá kích buồng trứng, bác sĩ sẽ khuyên trữ đông phôi để chuyển vào chu kỳ sau. Điều này nhằm đảm bảo chuyển phôi vào thời điểm tử cung “đẹp” nhất, sẵn sàng tiếp nhận phôi, từ đó tối đa cơ hội mang thai thành công.

2. Không đáp ứng thuốc

Bên cạnh tình trạng buồng trứng đáp ứng thuốc quá mức dẫn đến hội chứng quá kích buồng trứng, cũng có trường hợp không đáp ứng phác đồ kích thích buồng trứng. Buồng trứng không phát triển đủ số nang noãn như kỳ vọng có thể gây khó khăn cho quá trình chọc hút trứng để tiến hành thụ tinh.

Nguyên nhân người phụ nữ không đáp ứng thuốc kích thích buồng trứng có thể do lớn tuổi (trên 35 tuổi), dự trữ buồng trứng thấp hoặc phác đồ kích trứng không phù hợp với cơ địa. Với tình huống này, các bác sĩ IVF Tâm Anh sẽ ưu tiên phác đồ kích thích buồng trứng nhẹ với liều lượng phù hợp, kết hợp chiến lược gom trứng hoặc gom phôi để tăng tỷ lệ điều trị thành công.

3. Thay đổi tâm trạng

Sử dụng các loại thuốc kích thích buồng trứng dẫn đến những thay đổi nội tiết trong cơ thể, khiến chị em cảm thấy bốc hỏa, dễ cáu gắt, lo âu, trầm cảm nhẹ. Một số còn cảm thấy đau tức ngực, mệt mỏi hoặc khó thở. Bác sĩ Mỹ Tú cho biết đây là sự thay đổi tạm thời và dần biến mất sau ngưng thuốc. Vì vậy chị em không nên quá lo lắng.

4. Rối loạn tiêu hoá

Một số trường hợp ghi nhận các biểu hiện rối loạn tiêu hoá như buồn nôn, nôn, táo bón hoặc tiêu chảy sau khi dùng thuốc kích thích buồng trứng. Các triệu chứng này thường không quá nguy hiểm, song có thể khiến người bệnh cảm thấy mệt mỏi, mất nước. Để hạn chế tình trạng này, chị em nên bổ sung nước và ăn nhẹ các thực phẩm dễ tiêu, chia nhỏ bữa ăn…

5. Rối loạn thị lực

Mặc dù hiếm gặp nhưng một số báo cáo ghi nhận trường hợp rối loạn thị giác thoáng qua trong quá trình kích thích buồng trứng. Kích thích buồng trứng bằng thuốc Clomiphene hoặc Letrozole gây ra hiện tượng nhìn mờ, chớp sáng hoặc hình ảnh mờ nhoè ở một số trường hợp. Hầu hết các triệu chứng này sẽ tự hết khi ngưng thuốc nhưng quá trình sinh hoạt của người bệnh có thể bị ảnh hưởng. Nếu có các dấu hiệu trên, chị em nên trao đổi với bác sĩ điều trị để được đánh giá, xử trí cụ thể.

6. Xoắn buồng trứng

Xoắn buồng trứng là biến chứng nghiêm trọng sau kích thích buồng trứng, cần cấp cứu kịp thời để bảo tồn khả năng sinh sản. Xoắn buồng trứng xảy ra khi các nang noãn phát triển bị di động, quay vòng quanh dây chằng cố định khiến buồng trứng bị xoắn. Tình trạng này gây tắc nghẽn mạch máu, cắt đứt nguồn máu nuôi dẫn đến hoại tử buồng trứng nếu không được can thiệp sớm.

Các dấu hiệu cảnh báo nguy cơ xoắn buồng trứng bao gồm đau bụng dữ dội, đột ngột và kéo dài, sốt, ớn lạnh… Nếu có triệu chứng bất thường đã nêu, người bệnh cần nhanh chóng đến bệnh viện gần nhất để được kiểm tra và phẫu thuật cắt bỏ buồng trứng (nếu cần thiết).

Nhằm hạn chế biến chứng xoắn buồng trứng, trong và sau quá trình kích thích buồng trứng, chị em nên đi lại nhẹ nhàng, tránh chạy nhảy hoặc mang vác vật nặng, quan hệ tình dục…

7. Nguy cơ đa thai

Một trong những tác dụng phụ thường gặp sau kích thích buồng trứng là làm tăng nguy cơ mang đa thai nếu có nhiều trước rụng và thụ tinh với tinh trùng thành công (trường hợp làm IUI), hoặc có nhiều phôi được chuyển vào tử cung (trường hợp làm IVF). Mang song thai hoặc đa thai gây áp lực lớn lên tử cung, dẫn đến nhiều nguy cơ như sảy thai, tiền sản giật, tiểu đường thai kỳ, trẻ nhẹ cân, sinh non, chậm phát triển thần kinh… Để hạn chế tình trạng này, bác sĩ sẽ theo dõi kỹ lưỡng số lượng nang noãn phát triển, điều chỉnh lượng thuốc phù hợp và tư vấn số lượng phôi nên chuyển dựa trên tình trạng cụ thể của người bệnh.

Một số lưu ý giúp giảm đau sau khi tiêm thuốc kích trứng

Để giảm cảm giác đau và mệt sau tiêm kích thích buồng trứng, chị em có thể áp dụng những cách sau:

• Nghỉ ngơi và thư giãn hợp lý: Dành nhiều thời gian hơn ngày thường để nghỉ ngơi giúp làm dịu cơn đau vùng bụng dưới. Ngoài ra chị em tránh vận động mạnh hoặc làm việc quá sức.
• Chườm ấm: Sử dụng túi chườm ấm nhiệt độ phù hợp đặt lên vùng bụng dưới để làm dịu cảm giác đau, căng tức. Lưu ý không nên dùng túi chườm quá nóng hoặc chườm quá lâu, có thể gây kích ứng da.
• Uống đủ nước và ăn uống lành mạnh: Cơ thể được bổ sung nước đầy đủ sẽ hỗ trợ quá trình chuyển hoá và đào thải hiệu quả. Nên duy trì thói quen uống đủ 2-2,5l nước mỗi ngày. Đồng thời tăng cường các món ăn giàu đạm, rau xanh, trái cây tươi vào thực đơn hàng ngày nhằm giảm tình trạng rối loạn tiêu hoá, hỗ trợ lưu thông máu, giảm đau và bầm tím sau tiêm thuốc hiệu quả.
• Giữ tâm lý thoải mái: Mặc dù quá trình tiêm kích trứng kéo dài 8-10 ngày sẽ là nỗi lo sợ của những phụ nữ có tâm lý sợ kim tiêm, tuy nhiên bác sĩ Mỹ Tú cho biết chế độ thư giãn bằng các hoạt động nhẹ, duy trì tâm trạng tích cực góp phần làm giảm cơn đau do tiêm thuốc.

Trên đây là những thông tin chia sẻ về vấn đề tiêm kích trứng có đau không mà nhiều chị em lo lắng. Trong bối cảnh y khoa và kỹ thuật hỗ trợ sinh sản ngày càng phát triển, quy trình tiêm kích thích buồng trứng hiện nay đã trở nên nhẹ nhàng và an toàn hơn. Đặc biệt, khi thực hiện theo hướng dẫn chuyên môn của bác sĩ tại BVĐK Tâm Anh, chị em sẽ được tư vấn kỹ lưỡng cách tiêm đúng kỹ thuật, theo dõi sát phản ứng của cơ thể, từ đó giảm cảm giác đau và tạo sự thoải mái trong suốt quá trình điều trị hỗ trợ sinh sản.