Để giảm cân nhanh, lấy lại vóc dáng thon thả, nhiều phụ nữ sẵn sàng dùng các loại thuốc giảm cân khác nhau thay vì áp dụng các phương pháp giảm cân lành mạnh. Nghiên cứu cho thấy lạm dụng các loại thuốc giảm cân có thể ảnh hưởng đến sức khỏe tổng thể, đặc biệt sức khỏe sinh sản. Vậy uống thuốc giảm cân có bị vô sinh không? Những lưu ý nào cho chị em giảm cân mà không bị ảnh hưởng khả năng thụ thai? Những thắc mắc này sẽ được bác sĩ Trương Nguyễn Minh Tuấn, Trung tâm Hỗ trợ sinh sản, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Quận 8 giải đáp trong bài viết sau.
Khả năng sinh sản của người phụ nữ có mối liên hệ mật thiết với cân nặng. Thừa cân hay thiếu cân đều là những yếu tố làm giảm khả năng thụ thai tự nhiên cũng như kết quả các phương pháp điều trị hỗ trợ sinh sản.
Bác sĩ Trương Nguyễn Minh Tuấn cho biết chu kỳ kinh nguyệt và khả năng rụng trứng của người phụ nữ do hệ thống nội tiết quyết định. Khi người phụ nữ thừa cân, béo phì, cơ thể sản sinh ra nhiều leptin (hormone tiết ra từ mô mỡ). Nồng độ leptin trong cơ thể tăng cao làm rối loạn trục điều hòa nội tiết, gây rối loạn chu kỳ kinh nguyệt, giảm khả năng rụng trứng, ảnh hưởng khả năng mang thai.
Không chỉ vậy, mỡ nội tạng vùng bụng dưới thường gặp ở phụ nữ có liên quan đến tình trạng kháng insulin và giảm nồng độ globulin gắn kết hormone sinh dục (SHBG). Điều này dẫn đến sự mất cân bằng estrogen và androgen gây ra tình trạng kinh nguyệt không đều, vô kinh, vốn là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây vô sinh. Biểu hiện thừa cân, kháng insulin, thưa kinh… thường gặp ở trường hợp mắc hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS).
Theo các nghiên cứu, phụ nữ có chỉ số khối cơ thể (BMI) trên 27 có nguy cơ không rụng trứng cao gấp 3 lần so với người có BMI trong ngưỡng bình thường. Điều này đồng nghĩa trong chu kỳ kinh nguyệt không có trứng trưởng thành, làm giảm cơ hội thụ thai thành công dù quan hệ tình dục thường xuyên. (1)
Đối với những phụ nữ thừa cân vẫn có trứng rụng, chất lượng trứng có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Một nghiên cứu cho thấy cứ mỗi đơn vị BMI vượt quá 29, khả năng có thai tự nhiên trong vòng 12 tháng sẽ giảm 4%. Điều này có nghĩa nếu BMI của người phụ nữ là 35, khả năng mang thai trong vòng một năm thấp hơn 26% so với khả năng có thai trong vòng một năm của người có BMI từ 21–29, còn nếu BMI là 40 thì nguy cơ giảm đến 43%.
Ở nam giới, béo phì cũng liên quan đến khả năng sinh tinh thấp hơn. Các nghiên cứu cho thấy cứ tăng 10 kg, khả năng sinh sản của nam giới sẽ giảm 10%. Béo phì là nguyên nhân dẫn đến mất cân bằng hormone, rối loạn chức năng tình dục, rối loạn cương. Ngoài ra béo phì liên quan chặt chẽ đến đái tháo đường tuýp 2. Thực tế, các bác sĩ tại IVF Tâm Anh từng tiếp nhận và điều trị cho nhiều nam giới vô tinh lâu năm do biến chứng đái tháo đường.
Không chỉ tác động đến khả năng mang thai tự nhiên, thừa cân, béo phì cũng là yếu tố làm giảm hiệu quả phương pháp hỗ trợ sinh sản, đặc biệt là thụ tinh ống nghiệm (IVF). So với những phụ nữ có cân nặng ở ngưỡng bình thường, cơ hội sinh con khỏe mạnh bằng IVF giảm 9% ở trường hợp phụ nữ thừa cân và 20% ở những người béo phì. Chính vì vậy nếu vợ chồng có kế hoạch sinh con nhưng thể trạng người vợ thừa cân, cần trao đổi với bác sĩ nội tiết và hỗ trợ sinh sản để có chiến lược điều trị phù hợp, hướng đến mục tiêu giảm cân an toàn và sinh con khỏe mạnh.
Theo Bác sĩ Trương Nguyễn Minh Tuấn, Trung tâm Hỗ trợ sinh sản, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Quận 8, việc sử dụng thuốc giảm cân ngày càng phổ biến. Mặc dù các loại thuốc hỗ trợ giảm cân giúp cải thiện vóc dáng, sức khỏe, đặc biệt ở những cặp đôi có kế hoạch giảm cân để thụ thai. Tuy nhiên uống nhiều thuốc giảm cân có thể ảnh hưởng khả năng sinh sản.
Một số loại thuốc giảm cân hoạt động theo cơ chế gây ảnh hưởng đến hormone hoặc tác động đến vùng não kiểm soát cảm giác đói và no như: phentermine, orlistat, liraglutide. Các loại thuốc này có thể làm rối loạn chu kỳ kinh nguyệt, cản trở quá trình rụng trứng, dẫn đến giảm khả năng thụ thai. Trong khi đó ở nam giới, tác dụng phụ một số loại thuốc giảm cân có thể giảm số lượng và chất lượng tinh trùng, gián tiếp tăng nguy cơ vô sinh.
Mặc dù uống thuốc giảm cân không trực tiếp gây vô sinh nhưng có thể ảnh hưởng khả năng thụ thai. Do đó, việc sử dụng thuốc giảm cân cần tuân theo chỉ định của bác sĩ và theo dõi kỹ lưỡng để hạn chế rủi ro. Tuyệt đối không tự ý dùng các loại thuốc giảm cân không rõ nguồn gốc hoặc chưa được bác sĩ hướng dẫn, đặc biệt khi vợ chồng có kế hoạch sinh con. (2)
Hiện nay trên thị trường có nhiều loại thuốc giảm cân được sử dụng với nhiều cơ chế tác động khác nhau. Một số nhóm thuốc giảm cân được sử dụng rộng rãi tại nhiều quốc gia: (3)
| Nhóm thuốc | Công dụng | Tác dụng phụ |
| Semaglutide (Wegovy, Ozempic) | Chất chủ vận thụ thể GLP-1, giúp kiểm soát cảm giác thèm ăn và tạo cảm giác no lâu.
Wegovy được phê duyệt điều trị béo phì ở người lớn và trẻ em trên 12 tuổi có chỉ số BMI>30, hoặc BMI≥27 kèm bệnh lý liên quan đến cân nặng. Trong khi đó Ozempic chứa cùng hoạt chất nhưng được dùng để điều trị đái tháo đường tuýp 2. |
|
| Tirzepatide (Zepbound, Mounjaro) | Vừa là chất chủ vận GLP-1 vừa là GIP, giúp giảm cảm giác thèm ăn và kiểm soát đường huyết.
Zepbound thường dùng để điều trị béo phì, trong khi đó Mounjaro có cùng hoạt chất, thường dùng trong điều trị đái tháo đường tuýp 2. |
|
| Liraglutide (Saxenda) | Hoạt động trên cơ chế điều hoà cảm giác no và đói.
Chống chỉ định cho người có tiền sử ung thư tuyến giáp thể tủy hoặc hội chứng nội tiết MEN 2. |
buồn nôn, tiêu chảy, đau bụng |
| Phentermine (Adipex, Suprenza) | Thuốc giảm cân có “lịch sử” lâu đời nhất, thường dùng ngắn hạn nhằm khởi đầu quá trình giảm cân | mất ngủ, tăng huyết áp, nhịp tim nhanh. |
| Phentermine-topiramate (Qsymia) | Sự kết hợp giữa phentermine và topiramate giúp kiểm soát cơn đói và cảm giác thèm ăn hiệu quả hơn, thường dùng cho người béo phì có kèm đau nửa đầu | mất ngủ, tê bì, táo bón, thay đổi vị giác. |
| Naltrexone-bupropion (Contrave) | Tác động lên não bộ giúp giảm cảm giác thèm ăn. Chống chỉ định cho người động kinh hoặc đang dùng opioid. | buồn nôn, mất ngủ, khô miệng |
| Setmelanotide (Imcivree) | Chỉ định cho bệnh nhân từ 6 tuổi trở lên bị béo phì do rối loạn gen hiếm (POMC, PCSK1 hoặc LEPR) | |
| Orlistat (Xenical, Alli) | Chất ức chế lipase, làm giảm hấp thu chất béo tại ruột non | tiêu chảy, són phân, đi ngoài nhiều lần nếu ăn nhiều chất béo. |
| Hydrogel (Plenity) | Thiết bị y tế dạng viên nang, chứa nhiều gel hấp thu nước giúp tạo cảm giác no lâu hơn, được FDA phê duyệt nhằm hỗ trợ giảm cân và không gây tác dụng phụ.
|
Trong bối cảnh tỷ lệ thừa cân và béo phì có xu hướng gia tăng, đặc biệt ở nhóm người trong độ tuổi sinh sản, thuốc giảm cân giúp hỗ trợ kiểm soát cân nặng hiệu quả, đặc biệt với các trường hợp thất bại với chế độ ăn kiêng và luyện tập.
Theo số liệu từ Khảo sát Kiểm tra Dinh dưỡng và Sức khỏe Quốc gia Mỹ (NHANES) giai đoạn 2017-2018, 42,5% người trưởng thành tại Mỹ bị béo phì và 31,1% trong tình trạng thừa cân. Các chuyên gia khẳng định béo phì cần được đánh giá là bệnh lý mạn tính, tiến triển và dễ tái phát, cần được điều trị như các bệnh nội khoa khác.
Thuốc giảm cân có thể mang lại nhiều lợi ích sức khỏe sinh sản như:
Mặc dù giảm cân bằng thuốc và duy trì cân nặng ở ngưỡng phù hợp mang lại hiệu quả trong quá trình thụ thai, giảm nguy cơ mắc các bệnh lý rối loạn chuyển hóa, tim mạch, tuy nhiên khi ngưng thuốc đột ngột, hiệu quả giảm cân sẽ mất theo. Vì vậy chị em cần tham vấn bác sĩ chuyên khoa để có liệu trình giảm cân chuẩn y khoa an toàn, hiệu quả.
Lạm dụng thuốc giảm cân không có chỉ định y khoa gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe ở cả nam và nữ. Những nguy cơ phổ biến bao gồm:
Chức năng sinh sản ở người do hai hormone LH (Luteinizing Hormone) và FSH (Follicle Stimulating Hormone) điều hòa. Trong khi đó, một số nhóm thuốc giảm cân gây ức chế thần kinh trung ương bằng cách gây chán ăn mạnh, gián tiếp ảnh hưởng sự hoạt động của trục hạ đồi – tuyến yên – buồng trứng. Từ đó làm giảm tiết LH và FSH, tác động tiêu cực đến quá trình phát triển và rụng trứng.
Ở nam giới, sự thiếu hụt FSH cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh tinh, giảm chất lượng tinh trùng.
Nhiều trường hợp phụ nữ bị rối loạn chu kỳ kinh nguyệt và giảm khả năng rụng trứng do liên quan mất cân bằng giữa LH và FSH. Bác sĩ Trương Nguyễn Minh Tuấn cho biết lạm dụng thuốc giảm cân kéo dài với liều lượng không phù hợp có thể dẫn đến vô kinh, thưa kinh, gây khó khăn trong việc xác định thời điểm rụng trứng.
Hormone testosterone cần thiết cho sự duy trì đặc điểm nam tính, chức năng sinh lý và khả năng sinh sản ở nam giới. Một số loại thuốc hỗ trợ giảm cân gây giảm nồng độ testosterone nội sinh. Nếu sử dụng thuốc trong thời gian dài có thể làm giảm ham muốn, tăng nguy cơ rối loạn cương, ảnh hưởng chất lượng tinh binh.
Một số nghiên cứu ghi nhận sử dụng thuốc giảm cân trong thời gian dài làm trứng giảm chất lượng, khiến quá trình thụ thai khó khăn hơn dù người nữ vẫn rụng trứng bình thường. Ngoài ra ở các trường hợp sử dụng thuốc giảm cân trong giai đoạn đầu thai kỳ làm tăng nguy cơ sảy thai sớm.
Thuốc giảm cân gây ảnh hưởng đến nội tiết tố, từ đó làm mỏng niêm mạc tử cung. Đây là yếu tố làm cản trở quá trình phôi làm tổ và phát triển, bao gồm chu kỳ thụ thai tự nhiên và hỗ trợ sinh sản.
Ngoài tác động đến nội tiết, chức năng các cơ quan trong cơ thể, dùng thuốc giảm cân trong thời gian dài còn liên quan đến vấn đề thần kinh như rối loạn lo âu, cáu gắt, trầm cảm. Điều này làm giảm ham muốn tình dục, gây rối loạn tâm lý, ảnh hưởng chất lượng cuộc sống cũng như cơ hội mang thai thành công.
Một nghiên cứu cho thấy ở phụ nữ béo phì, chỉ cần giảm 5-10% cân nặng có thể giúp chu kỳ rụng trứng đều hơn, cải thiện tỷ lệ mang thai tự nhiên.
Bác sĩ Trương Nguyễn Minh Tuấn cho biết để giảm cân, cải thiện khả năng thụ thai thành công, người bệnh không nhất thiết phải dùng thuốc giảm cân. Thay vào đó, nhiều phương pháp giảm cân khoa học, an toàn đã được chứng minh có thể giúp cải thiện chức năng sinh sản ở cả nam và nữ. Dưới đây là gợi ý một số phương pháp giảm cân hiệu quả mà cặp đôi có thể áp dụng:
Chế độ ăn uống đóng vai trò then chốt trong việc kiểm soát cân nặng, cải thiện chức năng nội tiết. Người thừa cân, béo phì nên ưu tiên nhóm thực phẩm giàu chất xơ, ít đường tinh luyện như rau xanh, ngũ cốc nguyên hạt, trái cây tươi ít ngọt; tăng cường đạm thực vật, cá, hạn chế đạm động vật chứa nhiều mỡ; giảm chất béo bão hòa, thực phẩm chế biến sẵn để làm giảm tình trạng kháng insulin.
Nên duy trì thói quen ăn uống đúng bữa, không bỏ bữa nhằm ổn định hoạt động chuyển hoá, giảm tích tụ mỡ thừa dưới da.
Vận động thể chất không chỉ giúp đốt cháy năng lượng dư thừa mà còn hỗ trợ điều hoà nội tiết sinh sản. Các chuyên gia khuyến nghị mỗi người nên duy trì hoạt động thể lực vừa sức như đi bộ, yoga, đạp xe, bơi lội để hỗ trợ giảm cân.
Thói quen ngủ muộn, ngủ không đủ giấc đều ảnh hưởng đến điều tiết hormone sinh sản. Trong khi đó, việc ngủ đủ giấc giúp cải thiện khả năng rụng trứng, tăng cường chất lượng tinh trùng. Để cải thiện sức khoẻ tổng thể, đặc biệt sức khoẻ sinh sản, nên cố gắng ngủ trước 23 giờ, ngủ đủ 8 tiếng mỗi ngày, tránh sử dụng thiết bị điện tử trước khi ngủ.
Stress kéo dài gây tăng tiết cortisol, ức chế tuyến yên dẫn đến giảm FSH và LH, gây ảnh hưởng quá trình rụng trứng hoặc sinh tinh. Bạn nên quản lý căng thẳng bằng cách tập thiền, yoga, hít thở sâu hoặc tham gia các hoạt động thư giãn theo sở thích. Trong trường hợp gặp vấn đề tâm lý như rối loạn lo âu, trầm cảm, cần gặp chuyên gia tâm lý để được hỗ trợ.
Để đảm bảo hiệu quả, hạn chế các rủi ro sức khỏe sinh sản liên quan đến thuốc giảm cân, người bệnh cần ghi nhớ những lưu ý sau:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Trên đây là những giải đáp cho thắc mắc uống thuốc giảm cân có bị vô sinh không?. Giảm cân đúng cách không chỉ giúp cải thiện khả năng sinh sản mà còn góp phần nâng cao sức khỏe toàn diện, giảm nguy cơ mắc các bệnh lý tim mạch, rối loạn nội tiết và chuyển hoá. Mỗi người nên duy trì cân nặng phù hợp bằng các phương pháp khoa học, đảm bảo an toàn sức khỏe lâu dài.
