Cường giáp ảnh hưởng đến khoảng 2,5% người trưởng thành trên thế giới, có liên quan đến nhiều bệnh như loãng xương, tim mạch (1). Điều trị nội khoa (dùng thuốc) thường là phương pháp ban đầu cho người bệnh. Vậy có những loại thuốc điều trị cường giáp nào? Thường kèm theo tác dụng phụ gì? Bài viết dưới dây sẽ cung cấp thông tin cụ thể.
Cường giáp là tình trạng tuyến giáp sản xuất quá nhiều hormone, do đó, bước điều trị đầu tiên thường là làm chậm quá trình sản xuất hormone bằng thuốc để đạt mức bình thường. Các hormone T3, T4 đóng vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh trao đổi chất, ảnh hưởng nhiều đến chức năng cơ thể như nhịp tim, cân nặng, tiêu hóa…
Các loại thuốc điều trị cường giáp (đặc biệt thuốc kháng giáp) giúp kiểm soát triệu chứng, điều chỉnh lượng hormone, chuẩn bị trước khi người bệnh được điều trị dứt điểm bằng các phương pháp khác (phẫu thuật, i-ốt phóng xạ). Việc lựa chọn thuốc và thời gian điều trị cần được cá nhân hóa theo từng người bệnh và giai đoạn bệnh.
Dưới đây là một số nhóm thuốc chữa trị cường giáp được dùng phổ biến:
Thuốc kháng giáp là nhóm thuốc điều trị bệnh bằng cách ngăn chặn sản xuất hormone tuyến giáp. Thuốc có tác dụng ức chế sự hoạt động của enzyme liên quan đến sản xuất hormone tuyến giáp, giúp kiểm soát triệu chứng như đổ mồ hôi, tăng nhịp tim. Trong đó, 2 loại thuốc phổ biến là methimazole và propylthiouracil.
Thuốc methimazole (MMI) có tác dụng ức chế enzyme thyroid peroxidase (TPO), ngăn quá trình tổng hợp hormone thyroxine (T4) và triiodothyronine (T3). Methimazole thường là thuốc điều trị đầu tay, thường có kết quả sau vài tuần. Thuốc có thể được chỉ định trong nhiều trường hợp như: (2)
Tuy nhiên, người bệnh được điều trị cường giáp bằng methimazole cũng có thể gặp một số tác dụng phụ như:
Thuốc propylthiouracil (PTU) có tác dụng ức chế enzyme thyroid peroxidase (TPO) tương tự methimazole, ngăn quá trình tổng hợp hormone thyroxine (T4) và triiodothyronine (T3). Ngoài ra, propylthiouracil còn có khả năng ức chế chuyển đổi T4 thành T3, giúp giảm nhanh nồng độ hormone hoạt động trong máu.
Propylthiouracil thường được sử dụng trong các trường hợp đặc biệt, hiệu quả thường xuất hiện sau vài tuần điều trị. Tuy nhiên, thuốc có một số tác dụng phụ nghiêm trọng hơn methimazole nên thường được cân nhắc như phương án thứ 2. Thuốc có thể được chỉ định trong một số tình huống như:
Giống methimazole, propylthiouracil cũng có một số tác dụng phụ cần lưu ý khi dùng như:
Cường giáp có thể ảnh hưởng đến tim và gây nhiều triệu chứng như đánh trống ngực, lo lắng, hồi hộp, run rẩy… Thuốc chẹn beta không giúp cơ thể sản xuất ít hormone tuyến giáp hơn, nhưng chúng có thể giúp giảm bớt các triệu chứng này, nhờ có tác dụng làm chậm nhịp tim và hạ huyết áp. Thuốc chẹn beta phổ biến gồm propranolol, nadolol, metoprolol. (3)
Tác dụng phụ phổ biến của các loại thuốc chẹn beta nhìn chung gồm mệt mỏi, chóng mặt, lạnh tay chân, hạ huyết áp, chậm nhịp tim…
i-ốt phóng xạ (Iodine-131) là phương pháp đặc hiệu, không xâm lấn giúp phá hủy tế bào tuyến giáp hoạt động quá mức. Người bệnh thường được dùng methimazole hoặc PTU vài tuần đến vài tháng để đưa chức năng tuyến giáp về gần bình thường, tránh nguy cơ cơn bão giáp khi dùng I-131. Sau đó, thuốc kháng giáp được ngừng trước khi uống I-131 khoảng 3–7 ngày.
Iodine-131 là chất phóng xạ phát tia beta, sau khi uống sẽ được tuyến giáp hấp thu như i-ốt bình thường. Tia beta phát ra từ I-131 phá hủy tế bào tuyến giáp, đặc biệt vùng sản xuất hormone nhiều nhất, làm giảm hoặc loại bỏ hoàn toàn khả năng sản xuất hormone giáp. Vì không có cơ quan nào khác trong cơ thể sử dụng i-ốt, i-ốt phóng xạ không ảnh hưởng đến bất kỳ bộ phận nào khác của cơ thể.
Thuốc nhóm Corticosteroid và một số thuốc khác được dùng cho người bệnh mắc bão giáp. Bão giáp (thyroid storm) là một biến chứng cấp cứu, đe dọa tính mạng, xảy ra khi hormone tuyến giáp tăng vọt và làm rối loạn nặng toàn thân, ví dụ: sốt cao, vã mồ hôi, rối loạn nhịp tim, hồi hộp, hôn mê, tụt huyết áp, suy đa tạng… Các loại thuốc có thể gồm nhiều công dụng giúp kiểm soát triệu chứng bão giáp như hạ sốt, chống viêm, kiểm soát tim mạch…
Việc chọn thuốc điều trị phụ thuộc vào nhiều yếu tố như: nguyên nhân gây bệnh, độ tuổi, giới tính, tình trạng thai kỳ, bệnh đi kèm, mức độ nặng của bệnh… ví dụ:
Trên thực tế, việc chỉ định thuốc điều trị phức tạp hơn rất nhiều, do đó, người bệnh cần đến các bệnh viện có chuyên khoa nội tiết để được chẩn đoán, điều trị chính xác, hiệu quả.
Nếu uống quá liều thuốc kháng giáp trong thời gian dài có thể gặp các tác dụng phụ nguy hiểm, người bệnh cần tuyệt đối nghe theo tư vấn của bác sĩ để tránh tình trạng quá liều thuốc. Ngoài ra, trong quá trình điều trị người bệnh cũng được theo dõi sức khỏe thường xuyên để tránh các biến chứng, tác dụng phụ nguy hiểm.
Nếu nghi ngờ mình uống quá liều thuốc, người bệnh nên thông báo ngay cho bác sĩ điều trị để được tư vấn, không tự ý ngưng/tăng liều thuốc nếu chưa có chỉ định của bác sĩ.
Với trường hợp người bệnh quên liều dưới 8 tiếng, nên uống bổ sung ngay liều đã quên và uống liều tiếp theo như bình thường. Nếu người bệnh quên quá lâu, ví dụ trên 12 tiếng, nên bỏ qua liều đã quên, vì uống 2 liều gần nhau có thể tăng nguy cơ gặp tác dụng phụ.
Dưới đây là một số lưu ý khi dùng thuốc:
Uống sau ăn, cùng thời điểm mỗi ngày để ổn định nồng độ thuốc. Không nên uống chung với thực phẩm giàu i-ốt hoặc thuốc chứa sắt, canxi (cách nhau ít nhất 2 giờ).
Thường cần nhiều tháng, thậm chí hàng năm, điều trị liên tục, bác sĩ sẽ giảm liều dần theo xét nghiệm chức năng tuyến giáp cho thấy cải thiện.
Thuốc chữa cường tuyến giáp không gây vô sinh nếu dùng đúng liều và được theo dõi. Tuy nhiên, bệnh không kiểm soát có thể làm rối loạn kinh nguyệt, giảm khả năng thụ thai. Nên báo cho bác sĩ nếu đang mang thai hoặc có kế hoạch có con, vì cần đổi thuốc phù hợp (thường ưu tiên PTU trong 3 tháng đầu thai kỳ).
Có thể tăng cân nhẹ trở lại mức bình thường khi hormone tuyến giáp được điều chỉnh (do trước đó sụt cân vì cường giáp). Không phải do thuốc gây béo, mà do chuyển hóa chậm lại khi khỏi bệnh. Người bệnh nên giữ chế độ ăn – vận động hợp lý sẽ kiểm soát tốt cân nặng.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Trên đây là bài viết về chủ đề các loại thuốc điều trị cường giáp phổ biến. Việc lựa chọn loại thuốc và phương pháp điều trị nào cần phụ thuộc vào nhiều yếu tố như mức độ, loại bệnh, tổng trạng người bệnh… Các loại thuốc đều có thể gây những tác dụng phụ nghiêm trọng, do đó, người bệnh cần tuyệt đối tuân theo chỉ định, hướng dẫn của bác sĩ trong quá trình điều trị.
