Vấn đề tăng sắc tố da do thuốc uống có thể xảy ra không?

Tăng sắc tố da là tình trạng da sẫm màu hơn bình thường, khiến nhiều người kém tự tin vì ảnh hưởng đến thẩm mỹ. Ngoài những nguyên nhân quen thuộc như do ánh nắng, thay đổi nội tiết tố, viêm da…, không ít trường hợp tăng sắc tố da do thuốc. Vậy các nhóm thuốc nào có thể gây tình trạng này? Làm thế nào để khắc phục? Dưới đây là các thông tin giúp bạn đọc giải đáp thắc mắc.

Nguồn cơn gây tăng sắc tố da do thuốc uống

Tăng sắc tố da do thuốc chiếm từ 10% – 20% tổng số trường hợp tăng sắc tố mắc phải (1). Tình trạng này có thể do nhiều nguyên nhân như:

• Một số thuốc gây hoạt hóa tế bào sản xuất hắc tố (melanocyte) và giảm khả năng đào thải melanin. Khi lượng melanin tăng quá mức và lắng đọng nhiều ở thượng bì hoặc trung bì, da sẽ trở nên sạm, thâm rõ rệt.
• Da tăng nhạy cảm với ánh nắng: thuốc có thể làm da tăng nhạy cảm, dễ tổn thương khi tiếp xúc ánh sáng nhất là các tia cực tím. Khi đó, da tăng sinh nhiều melanin, dẫn đến sạm, nám, thâm ở các vùng thường xuyên tiếp xúc với ánh sáng như mặt, cổ và tay.
• Lắng đọng thuốc gây rối loạn sắc tố: một số loại thuốc hoặc chất chuyển hóa của thuốc có thể tích tụ trong mô da và tạo thành các vùng da màu xám, nâu, xanh hoặc tím.
• Các phản ứng miễn dịch và dị ứng dẫn đến tình trạng viêm da và lắng đọng melanin, hình thành tăng sắc tố sau viêm, nhất là ở người da sẫm màu hoặc cơ địa dễ tăng sắc tố.
• Tổn thương thành mạch máu: thuốc làm tổn thương thành mạch, khiến hồng cầu bị thoát ra và phân huỷ thành hemosiderin cùng với melanin lắng đọng ở trung bì, tạo thành phức hợp sắc tố bền vững, khó đào thải trong da.
• Rối loạn chuyển hóa sắc tố: một số loại thuốc tác động lên hệ nội tiết hoặc chức năng gan, gây rối loạn cân bằng hormone và chuyển hóa sắc tố và thúc đẩy quá trình tăng sắc tố da.

Các nhóm thuốc thường gây tăng sắc tố da

Tăng sắc tố da do thuốc là tác dụng phụ không quá hiếm gặp và có thể liên quan đến nhiều nhóm thuốc như:

1. Thuốc kháng sinh

Một số kháng sinh, đặc biệt là nhóm Tetracycline (như Minocycline, Doxycycline) có thể gây sạm da nếu dùng kéo dài. Tình trạng này thường do lắng đọng thuốc hoặc chất chuyển hóa trong da, nhạy cảm ánh sáng. Tăng sắc tố do kháng sinh có thể xuất hiện ở da, móng, răng, niêm mạc.

2. Thuốc điều trị tim mạch

Một số loại thuốc điều trị tim mạch như Amiodarone có thể khiến những vùng da tiếp xúc với ánh nắng (như mặt, mũi, củng mạc mắt, tai) chuyển sang màu xanh xám hoặc xám chì. Tình trạng này thường xuất hiện sau khi điều trị ít nhất 6 tháng (có thể sớm hơn ở mắt), liên quan đến sự lắng đọng thuốc trong mô da và cơ chế hấp thu tia cực tím của thuốc gây tổn thương tế bào, tăng lắng đọng melanin ở vùng da hở.

3. Thuốc kháng sốt rét

Tăng sắc tố là tác dụng phụ thường gặp ở nhóm thuốc này, chủ yếu do lắng đọng thuốc trong da và kích thích tăng melanin. Cụ thể, các thuốc như Chloroquine và Hydroxychloroquin có thể làm xuất hiện các mảng da từ xanh xám đến tím sẫm, chủ yếu ở mặt trước cẳng chân, móng, vùng đầu – mặt, niêm mạc miệng. Tình trạng này thường xuất hiện sau thời gian dài dùng thuốc, có thể hồi phục khi ngưng thuốc nhưng thường khá chậm, đôi khi không hết hoàn toàn.

4. Các thuốc tâm thần kinh

Một số loại thuốc chống loạn thần, thuốc an thần hoặc thuốc chống trầm cảm như Chlorpromazine, Thioridazine, Imipramine, Phenytoin… có thể gây tăng sắc tố da: sạm lan tỏa hoặc khu trú tại các vùng tiếp xúc với ánh nắng như mặt, chân, tay, móng, niêm mạc mắt… Nguyên nhân do chuyển hóa sắc tố, tăng nhạy cảm với ánh sáng hoặc lắng đọng thuốc trong da khi dùng lâu dài.

5. Thuốc nội tiết và thuốc tránh thai

Thuốc tránh thai đường uống và một số thuốc nội tiết có thể làm thay đổi cân bằng hormone, từ đó kích thích tế bào sắc tố tăng sản xuất melanin, gây nám, sạm da, đặc biệt ở vùng mặt, trán, má và môi trên.

Cách nhận biết tăng sắc tố da do thuốc uống

Tăng sắc tố da do thuốc thường diễn biến chậm, âm thầm và nặng dần sau thời gian dài dùng thuốc. Màu da thay đổi tùy từng loại thuốc và cơ chế, có thể từ nâu, nâu sẫm, xám, xanh xám…, với hình thái dạng mảng phẳng, ranh giới rõ hoặc mờ. Các vùng tăng sắc tố thường gặp gồm:

• Vùng da tiếp xúc với nắng: mặt, trán, má, cổ, mu bàn tay, cẳng tay.
• Vùng có ma sát hoặc viêm trước đó: nếp gấp da, sẹo cũ, vùng từng bị mụn hay viêm da.
• Một số trường hợp có thể lan tỏa toàn thân.

Bên cạnh sạm da, một số người có thể kèm theo các triệu chứng:

• Da nhạy cảm hơn, dễ đỏ rát khi ra nắng.
• Ngứa nhẹ, khô da hoặc bong vảy nếu có viêm da do thuốc trước đó.
• Vết thâm kéo dài sau khi hết viêm hoặc phát ban.

Biện pháp khắc phục da bị tăng sắc tố do thuốc

Để khắc phục tình trạng tăng sắc tố da do thuốc uống, bác sĩ có thể chỉ định các biện pháp như:

1. Thay đổi thuốc theo chỉ định bác sĩ

Khi nghi ngờ thuốc uống là nguyên nhân gây sạm da, người bệnh không nên tự ý ngưng thuốc mà cần trao đổi với bác sĩ điều trị. Tùy trường hợp, bác sĩ có thể cân nhắc giảm liều, đổi hoặc ngưng thuốc. Sau khi loại bỏ yếu tố gây sạm, màu da có thể nhạt dần theo thời gian, tuy nhiên quá trình phục hồi thường chậm. Trong giai đoạn này, người bệnh cần chống nắng nghiêm ngặt và chăm sóc da đúng cách để tránh làm sạm da nặng hơn.

2. Can thiệp thẩm mỹ da liễu

Những trường hợp tăng sắc tố kéo dài hoặc ảnh hưởng nhiều đến thẩm mỹ, bác sĩ có thể chỉ định các biện pháp điều trị hỗ trợ như thuốc bôi làm sáng da, peel da hóa học, Laser Pico, ánh sáng xung cường độ cao (IPL) hoặc điện di, mesotherapy… Các phương pháp này giúp phá vỡ melanin, thúc đẩy quá trình tái tạo da và làm đều màu da. Tuy nhiên, hiệu quả còn phụ thuộc vào mức độ tăng sắc tố, loại thuốc gây sạm và cơ địa từng người.

Lưu ý, khách hàng nên lựa chọn những cơ sở y tế uy tín, có đội ngũ bác sĩ được đào tạo bài bản, giàu kinh nghiệm và hệ thống máy móc hiện đại để thực hiện các can thiệp thẩm mỹ, nhằm đảm bảo an toàn, hạn chế nguy cơ kích ứng hoặc biến chứng.

Làm thế nào để giảm nguy cơ tăng sắc tố da do thuốc uống?

Để giảm nguy cơ tăng sắc tố do thuốc, người bệnh cần chủ động phòng ngừa và tham khảo ý kiến bác sĩ khi bắt đầu dùng thuốc, đặc biệt với các loại thuốc đã được khuyến cáo có thể gây sạm da hoặc tăng nhạy cảm với ánh sáng. Một số lưu ý giúp bạn hạn chế tác dụng phụ này như:

• Tuân thủ chỉ định và theo dõi suốt quá trình điều trị.
• Chống nắng nghiêm ngặt trong suốt thời gian dùng thuốc (dùng kem chống nắng, che chắn bằng áo, mũ, kính râm…).
• Chăm sóc da nhẹ nhàng và duy trì hàng rào bảo vệ da khỏe mạnh.
• Thông báo cho bác sĩ về tiền sử tăng sắc tố hoặc nám da.

Khách hàng có nhu cầu tư vấn, điều trị tăng sắc tố da do thuốc theo quy trình chuẩn y khoa có thể đến khám tại chuyên khoa Da liễu – Thẩm mỹ Da, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM. Tùy tình trạng da, mức độ và nguyên nhân tăng sắc tố…, bác sĩ sẽ xây dựng phác đồ điều trị kết hợp chống nắng, thuốc bôi chuyên biệt, các thủ thuật thẩm mỹ như peel da hóa học và công nghệ hiện đại như Laser Pico, IPL, mesotherapy… nhằm làm đều màu da, cải thiện sắc tố đồng thời giúp da săn chắc, căng mịn, an toàn và hầu như không cần thời gian nghỉ dưỡng.

Tại Tâm Anh, khách hàng được trực tiếp khám và điều trị với đội ngũ bác sĩ chuyên khoa Da liễu được đào tạo bài bản, giàu kinh nghiệm, kết hợp với hệ thống thiết bị hiện đại, được nhập khẩu chính hãng từ châu Âu và Mỹ, giúp nâng cao hiệu quả và chất lượng điều trị.

Tăng sắc tố da do thuốc là tác dụng phụ không hiếm gặp, đặc biệt với một số nhóm thuốc dùng kéo dài như kháng sinh, thuốc điều trị tim mạch, tâm thần kinh… Mức độ sạm da và khả năng hồi phục phụ thuộc vào loại thuốc, liều dùng, thời gian sử dụng, cơ địa người bệnh… Ngay khi nhận thấy dấu hiệu tăng sắc tố, người bệnh không nên tự ý ngừng thuốc mà cần đến khám với bác sĩ để được đánh giá nguyên nhân và xử trí phù hợp, kết hợp chống nắng nghiêm ngặt và chăm sóc da đúng cách.