Sỏi niệu quản 1/3 dưới 6mm là gì? Phương pháp trị như thế nào?

Sỏi niệu quản 1/3 dưới 6mm khá phổ biến do nhiều nguyên nhân như sỏi di chuyển từ cơ quan khác xuống niệu quản nhưng bị vướng lại hoặc đường tiết niệu ngắn làm lắng đọng và tạo sỏi. Vậy sỏi niệu quản 1/3 dưới 6mm là gì? Biện pháp nào xử lý sỏi hiệu quả nhất? Bài viết này, bác sĩ CKI Lý Minh Hoàng, khoa Tiết niệu, Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM sẽ tư vấn về nguyên nhân, triệu chứng, cách điều trị và phòng ngừa sỏi niệu quản ⅓ dưới 6mm.

Sỏi niệu quản 1/3 dưới 6mm là gì?

Sỏi niệu quản 1/3 dưới 6mm là tình trạng sỏi có kích thước khoảng 6mm nằm ở phần cuối của niệu quản và gần bàng quang. Niệu quản đóng vai trò là ống dẫn nước tiểu từ thận xuống bàng quang, có cấu tạo dài và hẹp. Khi sỏi xuất hiện sẽ làm cho quá trình dẫn lưu nước tiểu bị cản trở, gây ra nhiều triệu chứng khó chịu và làm ảnh hưởng đến sức khỏe. Có thể hiểu đơn giản về tình trạng này như sau:

• Sỏi niệu quản 1/3 dưới: là vị trí của sỏi nằm ở phần cuối cùng của niệu quản. (1)
• Sỏi niệu quản 6mm: là kích thước ước tính của viên sỏi.

Nguyên nhân hình thành sỏi niệu quản 1/3 dưới 6mm

Sỏi niệu quản 1/3 dưới 6mm có thể hình thành khi các chất trong nước tiểu, khoáng chất và muối, bị mất cân bằng chất lỏng. Có nhiều loại sỏi khác nhau, phổ biến nhất là sỏi canxi, hình thành khi có sự thay đổi nồng độ canxi trong nước tiểu. Dưới đây là các nguyên nhân và các yếu tố làm tăng nguy cơ hình thành sỏi:

• Uống ít nước: uống không đủ nước sẽ làm cho các chất trong nước tiểu lắng đọng, kết tinh và hình thành sỏi. Nếu có nguy cơ mắc sỏi hoặc có tiền sử sỏi thận, nên uống 2 đến 3 lít nước mỗi ngày.
• Chế độ ăn nhiều protein, natri và thực phẩm giàu oxalat: người dễ bị sỏi niệu quản nên giảm natri và protein động vật, ăn nhiều canxi và tránh các thực phẩm có nhiều oxalat, như cải bó xôi, cải xoăn và các loại hạt.
• Tình trạng bệnh tiềm ẩn: chẳng hạn như bệnh viêm ruột và bệnh gút, có thể ảnh hưởng đến sự cân bằng của các thành phần trong nước tiểu.
• Cân nặng: thừa cân hoặc béo phì làm tăng nguy cơ bị kháng insulin và tăng canxi trong nước tiểu, cả 2 tình trạng này đều có thể dẫn đến sỏi thận, sỏi niệu quản.
• Mất cân bằng nội tiết tố: sự gia tăng hormone do tuyến cận giáp sản xuất có thể dẫn đến tăng canxi huyết (quá nhiều canxi), có thể gây ra sỏi.
• Di truyền: tăng nguy cơ phát triển của sỏi thận. Nếu ai đó trong gia đình của bị sỏi thận, người bệnh cũng có nhiều khả năng bị sỏi thận.

Những triệu chứng của sỏi niệu quản 1/3 dưới 6mm

Các triệu chứng thường gặp của sỏi niệu quản 1/3 dưới 6mm bao gồm:

1. Đau quặn thận

Đau quặn thận là triệu chứng đặc trưng nhất và là 1 trong những loại đau nghiêm trọng nhất mà người bệnh trải qua. Thông thường, cơn đau bắt đầu khi một viên sỏi di chuyển vào niệu quản hẹp. Điều này gây ra tắc nghẽn, khiến áp lực tích tụ trong thận. Áp lực kích hoạt các sợi thần kinh truyền tín hiệu đau đến não.

Cơn đau thường đến và đi theo từng đợt, trở nên trầm trọng hơn do niệu quản co thắt khi cố gắng đẩy viên sỏi ra ngoài. Mỗi đợt có thể kéo dài trong vài phút, hết rồi lại xuất hiện trở lại. Người bệnh thường sẽ cảm thấy đau dọc theo hông và lưng, bên dưới xương sườn. Cơn đau có thể lan đến vùng bụng và bẹn khi sỏi di chuyển xuống đường tiết niệu. Mức độ đau không nhất thiết liên quan đến kích thước của sỏi. Ngay cả 1 viên sỏi nhỏ cũng có thể gây đau khi nó di chuyển hoặc gây tắc nghẽn.

2. Rối loạn tiểu tiện

Sỏi đi vào phần dưới của hệ tiết niệu sẽ làm người bệnh xuất hiện triệu chứng rối loạn tiểu tiện. Tần suất đi vệ sinh của người bệnh dày đặc hơn so với bình thường. Đi tiểu khó khăn hơn, đau khi đi tiểu,…

3. Các triệu chứng khác

Người bệnh có thể xuất hiện thêm một số triệu chứng khác như xuất hiện nhiều bọt hoặc có mùi lạ lẫn trong nước tiểu,… Trong hầu hết các trường hợp, sỏi nhỏ có khả năng đào thải qua đường nước tiểu sẽ thoát hết ra ngoài trong vòng 1 – 2 tuần. Tuy nhiên nếu người bệnh bị đau dữ dội hoặc mắc phải bất kỳ triệu chứng nào như trên thì nên liên hệ bác sĩ ngay lập tức để có phương hướng xử lý kịp thời.

Các biến chứng có thể gặp khi bị sỏi niệu quản 1/3 dưới 6mm

Biến chứng của sỏi niệu quản bao gồm thận ứ nước, nhiễm trùng đường tiết niệu:

1. Ứ nước thận

Sỏi niệu quản có thể biểu hiện các triệu chứng không đặc hiệu như đau lưng dưới, dẫn đến sỏi phát triển ngày càng lớn, gây tắc nghẽn niệu quản mạn tính và các biến chứng, bao gồm thận ứ nước và tổn thương thận. Thận ứ nước là tình trạng phát sinh do tắc nghẽn đường tiết niệu, gây giãn niệu quản và đài thận. Nếu không được xử lý hoặc điều trị đúng cách, thận ứ nước có thể dẫn đến tổn thương thận vĩnh viễn và cuối cùng có thể dẫn đến suy thận. (2)

2. Nhiễm trùng đường tiết niệu

Nhiễm trùng đường tiết niệu là biến chứng khá phổ biến của sỏi niệu quản 1/3 dưới 6mm. Vì sỏi dễ gây tổn thương bề mặt niệu quản và tạo điều kiện để vi khuẩn dễ xâm nhập hơn.

3. Giãn đài bể thận

Giãn đài bể thận là tình trạng giãn nở của đài bể thận xuất phát từ việc thận bị ứ nước. Khi bị giãn đài bể thận, thận có nguy cơ cao bị nhiễm trùng, tổn thương và suy giảm chức năng nhanh chóng, dễ gây suy thận cấp tính.

Chẩn đoán sỏi niệu quản 1/3 dưới 6mm

Sau khi thăm khám lâm sàng, bác sĩ sẽ tiến hành thực hiện các xét nghiệm bổ sung để chẩn đoán sỏi niệu quản 1/3 dưới 6mm:

1. Các phương pháp chẩn đoán hình ảnh

• Siêu âm: sử dụng sóng âm để tìm tắc nghẽn trong niệu quản của người bệnh.
• Chụp cắt lớp vi tính (CT): giúp bác sĩ xác định kích thước, vị trí và độ cứng của sỏi niệu quản.

2. Xét nghiệm máu và nước tiểu

• Phân tích nước tiểu: giúp tìm kiếm các dấu hiệu nhiễm trùng và kiểm tra nồng độ chất trong nước tiểu gây ra sỏi niệu quản.
• Xét nghiệm máu: cho biết tình trạng hoạt động của thận, kiểm tra tình trạng nhiễm trùng và tìm kiếm các vấn đề khác có thể gây ra sỏi niệu quản.

Cách trị sỏi niệu quản 1/3 dưới 6mm

Nhìn chung, sỏi niệu quản đoạn ⅓ dưới 6mm khi mới phát bệnh và chưa có biến chứng thì chưa cần can thiệp phẫu thuật. Nhưng nếu người bệnh chủ quan, không điều trị sớm thì sẽ giảm khả năng thải sỏi thành công và các tác hại của sỏi niệu quản. Đối với các trường hợp sỏi niệu quản dưới 6mm, người bệnh cần trao đổi với các bác sĩ.

Người bệnh cần xây dựng cho mình một chế độ sinh hoạt, ăn uống kết hợp sử dụng thuốc phù hợp nhằm tăng khả năng đào thải sỏi. Việc thực hiện can thiệp sỏi có thể được cân nhắc nếu việc điều trị nội khoa không đạt được hiệu quả như mong muốn.

Điều trị sỏi niệu quản 1/3 dưới 6mm có thể bao gồm:

• Uống nước: hầu hết các bác sĩ khuyên người bệnh nên uống khoảng 2 – 3 lít nước mỗi ngày, để làm sạch đường tiết niệu, tăng khả năng đào thải sỏi.
• Sử dụng thuốc giảm đau kê đơn: việc đào thải sỏi có thể gây đau, do đó bác sĩ thường dễ kê đơn thuốc giảm đau để kiểm soát các triệu chứng.
• Thuốc lợi tiểu: hay thuốc chẹn alpha để giúp làm giãn nở các cơ trơn, cơ vòng niệu quản, bàng quang, niệu đạo,… và giúp sỏi dễ dàng đi qua và đào thải, hạn chế gây các biến chứng như nhiễm trùng tiểu.

Cách phòng ngừa tái phát sỏi niệu quản

Có nhiều cách để phòng ngừa và giảm nguy cơ hình thành sỏi niệu quản:

• Tránh các thực phẩm giàu oxalat: người từng bị sỏi canxi oxalat nên hạn chế hoặc loại bỏ hoàn toàn một số loại thực phẩm nhất định ra khỏi bữa ăn có thể giúp giảm nguy cơ hình thành sỏi như: cải bó xôi, lúa mì, các sản phẩm từ đậu nành, khoai lang, củ cải đường, socola và trà,…
• Ăn ít protein động vật hơn: giảm protein động vật, như thịt đỏ, trứng và cá, và tăng lượng protein không phải từ động vật, như đậu và các loại các loại hạt dinh dưỡng.
• Giảm lượng natri nạp vào: chế độ ăn ít natri có thể giúp giảm nguy cơ hình thành sỏi. Hầu hết các loại thực phẩm chế biến đều có nhiều natri, vì vậy việc hạn chế những loại thực phẩm này có thể giúp ích.
• Ăn thực phẩm giàu canxi, nhưng hạn chế dùng thực phẩm bổ sung canxi: cần tham khảo ý kiến ​​bác sĩ trước khi dùng thuốc hoặc thực phẩm chức năng bổ sung canxi.
• Kiểm soát cân nặng: thừa cân là một yếu tố nguy cơ gây bệnh sỏi thận, vì vậy nên thực hiện các bước để duy trì cân nặng ở mức tối ưu. Nếu bạn thừa cân, hãy trao đổi với bác sĩ về những cách lành mạnh để giảm cân.

Vì điều chỉnh chế độ ăn uống là 1 phần quan trọng trong việc ngăn ngừa sỏi thận và sỏi niệu quản, bạn nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để hiểu tất cả các loại thực phẩm mình nên ăn và nên tránh.

Bệnh sỏi niệu quản 1/3 dưới 6mm cần được điều trị sớm tránh để lâu dài khiến kích thước sỏi ngày một lớn, dẫn đến biến chứng nặng. Hy vọng với những thông tin bài viết vừa chia sẻ đã giúp bạn hiểu thêm về cách điều trị và phòng ngừa loại sỏi này.