Hiểu đúng về siêu âm tĩnh mạch cửa: Quy trình thực hiện

Tĩnh mạch cửa là tĩnh mạch lớn dẫn máu giàu dinh dưỡng từ các cơ quan tiêu hóa (dạ dày, ruột, lách, tụy) về gan để xử lý. Những bất thường ở tĩnh mạch cửa có thể gây bệnh hoặc là dấu hiệu cảnh báo của nhiều bệnh nguy hiểm. Trong bài viết này, hãy cùng tìm hiểu về siêu âm tĩnh mạch cửa, phương pháp chẩn đoán ban đầu phổ biến giúp đánh giá gan và mạch máu.

Khi nào cần siêu âm tĩnh mạch cửa?

Tĩnh mạch cửa (Portal vein) là mạch máu lớn nhất đưa máu từ hệ tiêu hóa về gan. Đây là một cấu trúc rất quan trọng, đóng vai trò như đường vận chuyển các chất hấp thụ từ ruột đến gan để được xử lý. Chức năng chính của tĩnh mạch cửa gồm:

• Đưa máu giàu chất dinh dưỡng từ ruột về gan.
• Vận chuyển độc tố (từ thức ăn, rượu, vi khuẩn) để gan xử lý.
• Cung cấp máu cho gan.
• Giúp gan thực hiện các chức năng:
  • Giải độc.
  • Chuyển hóa thuốc.
  • Điều hòa đường huyết.
  • Sản xuất protein máu, đông máu.

Siêu âm tĩnh mạch cửa được chỉ định khi bác sĩ cần đánh giá dòng máu qua tĩnh mạch cửa – mạch máu lớn đưa máu từ ruột, lách tới gan.

Thăm dò này giúp phát hiện sớm các bất thường của hệ tĩnh mạch cửa và các bệnh lý gan – mật, ví dụ:

• Nghi ngờ tăng áp lực tĩnh mạch cửa.
• Người bệnh xơ gan hoặc nghi xơ gan.
• Người bệnh có báng bụng (cổ trướng) chưa rõ nguyên nhân.
• Nghi ngờ u gan hoặc các khối u trong bụng xâm lấn tĩnh mạch cửa.

Nhờ có siêu âm, bác sĩ sẽ có cơ sở để chỉ định điều trị hoặc tiếp tục cho người bệnh thực hiện các xét nghiệm, chẩn đoán chuyên sâu hơn. Siêu âm tĩnh mạch cửa và các cấu trúc lân cận có nhiều ưu điểm như:

• Hiệu quả trong chẩn đoán ban đầu, tầm soát bệnh về gan và mạch máu.
• Thời gian thực hiện nhanh.
• Dễ dàng tiếp cận ở các cơ sở y tế.
• Chi phí thấp.
• Không ảnh hưởng đến sức khỏe, có thể thực hiện định kỳ.

Quy trình thực hiện siêu âm tĩnh mạch cửa

Dưới đây là quy trình cơ bản siêu âm tĩnh mạch cửa:

1. Chuẩn bị trước khi siêu âm

Với siêu âm ổ bụng để kiểm tra vùng gan – mật, người được siêu âm nên nhịn ăn ít nhất 6-8 tiếng để kết quả siêu âm chính xác hơn. Nhịn ăn giúp giảm lượng khí dư thừa trong ruột có thể che khuất tĩnh mạch cửa chính và làm giãn các ống dẫn mật. (1)

Về tư thế siêu âm, người bệnh nằm ngửa và/hoặc nghiêng trái, 2 tay đặt lên cao. Nếu khí trong ruột nhiều sẽ khiến hình ảnh mờ, người bệnh có thể được cho nghỉ ngơi và uống nhiều nước sau đó siêu âm lại.

2. Thực hiện kỹ thuật siêu âm

Bác sĩ bôi gel siêu âm lên vị trí cần được siêu âm. Bác sĩ thường dùng máy siêu âm Doppler (siêu âm màu) để đánh giá mạch máu trong cơ thể. Sau đó dùng các loại đầu dò chuyên dụng với tần số khác nhau để khảo sát hình ảnh tĩnh mạch cửa cũng như các cơ quan xung quanh (gan, mật, tụy…) để đánh giá tình trạng cụ thể, ví dụ:

• Kích thước gan.
• Đường kính tĩnh mạch cửa.
• Các cấu trúc quanh gan như mật, ống mật, lách, tụy…
• Lách, dịch ổ bụng, tuần hoàn bàng hệ. Tuần hoàn bàng hệ là tình trạng cơ thể tự tạo ra các mạch máu phụ để dẫn máu thay cho mạch máu chính đang tắc nghẽn.

3. Đọc kết quả siêu âm tĩnh mạch cửa

Sau khi siêu âm, bác sĩ Chẩn đoán hình ảnh sẽ chuyển kết quả đến bác sĩ chuyên khoa. Bác sĩ kết hợp hình ảnh siêu âm với các phương pháp chẩn đoán khác (như xét nghiệm máu) để chẩn đoán. Các thông tin có trên kết quả thường gồm:

• Đường kính tĩnh mạch cửa.
• Vận tốc và hướng dòng chảy.
• Có tình trạng huyết khối hay tuần hoàn bàng hệ không.
• Tình trạng gan.
• Kích thước lách, đường kính và tình trạng huyết khối trong tĩnh mạch lách.

Siêu âm tĩnh mạch cửa phát hiện bệnh gì?

Dưới đây là một số bệnh có thể được phát hiện, đánh giá thông qua siêu âm tĩnh mạch cửa và gan:

• Huyết khối tĩnh mạch (hẹp hoặc tắc nghẽn tĩnh mạch do cục máu đông), gây nhiều biến chứng như: (2)
  • Giãn tĩnh mạch thực quản.
  • Xuất huyết tiêu hóa.
  • Lách to.
  • Tăng áp lực tĩnh mạch cửa.
• Thông tin các bệnh về gan như:
  • Viêm gan: tình trạng các tế bào gan tổn thương và viêm, có thể do nhiều nguyên nhân như virus, rượu, thuốc, hóa chất, bệnh tự miễn, hoặc ký sinh trùng.
  • Xơ gan: các mô sẹo do tổn thương gan thay thế cho mô gan khỏe mạnh, dẫn đến rối loạn cấu trúc và chức năng gan.
  • Ung thư gan: tình trạng các tế bào ung thư tăng trưởng và phát triển không kiểm soát bên trong gan, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng gan.
• Các loại u lành tính ở gan như u mạch máu, u nang, u tuyến.
• Dị dạng mạch máu ở gan (thường do bẩm sinh).
• Tình trạng tuần hoàn bàng hệ.

Ngoài ra, siêu âm có thể được dùng để theo dõi sức khỏe, đánh giá biến chứng sau các phẫu thuật gan.

Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM là địa chỉ khám, siêu âm gan uy tín, chất lượng. Với đội ngũ bác sĩ Chẩn đoán hình ảnh giàu kinh nghiệm cũng như các thiết bị hiện đại, như máy siêu âm Doppler thế hệ mới, hệ thống chụp cộng hưởng từ (MRI) 1,5-3 Tesla, các hệ thống chụp CT 768, 1975 lát cắt, hơn 100.000 lát cắt… giúp bác sĩ chẩn đoán chính xác, hiệu quả nhiều tình trạng bệnh ở gan, tĩnh mạch cửa.

Nếu có nhu cầu khám, chẩn đoán, điều trị bệnh tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách hàng có thể liên hệ theo:

Trên đây là những thông tin cơ bản về siêu âm tĩnh mạch cửa. Thông qua siêu âm, bác sĩ có thể thu thập thông tin và đánh giá nhiều tình trạng bất thường ở tĩnh mạch cửa và các cấu trúc lân cận như gan, mật, tụy, lách… Từ đó giúp bác sĩ có cơ sở để chỉ định các chẩn đoán chuyên sâu hơn hoặc điều trị bệnh nếu cần thiết.