Rối loạn giấc ngủ do làm việc theo ca xảy ra khá phổ biến ở người làm ca đêm hoặc xoay ca, gây ảnh hưởng đến sức khỏe. Vậy làm sao để nhận biết, điều trị và khi nào cần đi khám chuyên khoa?
Rối loạn giấc ngủ do làm việc theo ca (Shift Work Sleep Disorder – SWSD) là dạng rối loạn giấc ngủ xảy ra ở những người có lịch trình làm việc không phù hợp với đồng hồ sinh học tự nhiên của cơ thể, đặc biệt là làm việc vào buổi tối, ban đêm hoặc làm theo ca luân phiên.
SWSD đặc trưng bởi các biểu hiện như khó ngủ, ngủ không sâu giấc, thức dậy sớm hoặc cảm thấy mệt mỏi kéo dài dù đã ngủ đủ thời gian. Tỷ lệ bị rối loạn giấc ngủ ở người làm việc theo ca vào khoảng 10 – 40%, tùy vào mức độ luân phiên và thời gian kéo dài công việc. (1)
Về bản chất, cơ thể con người hoạt động theo nhịp sinh học 24 giờ, chịu ảnh hưởng trực tiếp bởi ánh sáng mặt trời. Khi làm việc vào ban đêm và ngủ vào ban ngày, gây rối loạn nhịp sinh học, dẫn đến sự rối loạn trong sản xuất hormone melatonin – yếu tố quan trọng điều hòa giấc ngủ.
Tùy vào cơ địa và mức độ thích nghi của mỗi người, rối loạn giấc ngủ khi làm việc theo ca có thể biểu hiện qua các dấu hiệu sau:
Lưu ý: Nếu các triệu chứng nêu trên kéo dài trên 2 tuần và không cải thiện dù đã cố gắng thay đổi thói quen sinh hoạt, người bệnh cần thăm khám sớm với bác sĩ chuyên khoa Thần kinh để được chẩn đoán chính xác nguyên nhân và điều trị kịp thời.
Nguyên nhân chính gây rối loạn giấc ngủ do làm việc theo ca là sự lệch pha giữa đồng hồ sinh học nội tại và lịch trình làm việc – ngủ nghỉ thực tế: (2)
Nếu không được cải thiện kịp thời, tình trạng rối loạn giấc ngủ kéo dài có thể dẫn đến nhiều hệ lụy nghiêm trọng ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe của người bệnh: (3)
Để chẩn đoán chính xác rối loạn giấc ngủ do làm việc theo ca, người bệnh cần sớm đến bệnh viện để bác sĩ thăm khám lâm sàng và thực hiện các xét nghiệm, kỹ thuật cận lâm sàng chuyên sâu, có thể bao gồm:
Người bệnh nên chọn khám chữa trị, thực hiện đo đa ký giấc ngủ tại bệnh viện uy tín, hiện đại, đơn cử như Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh. Khoa Thần Kinh, Trung tâm Khoa học Thần Kinh, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM là địa chỉ uy tín trong thăm khám và chẩn đoán rối loạn giấc ngủ bằng đo đa ký giấc ngủ. Vừa qua, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh được vinh danh “Top 10 Bệnh viện uy tín chất lượng hàng đầu”, “Dịch vụ khám chữa bệnh chất lượng vàng” tại sự kiện “Thương hiệu hàng đầu ASEAN 2025”.
Bệnh viện quy tụ đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm, trang bị hệ thống máy đo đa ký giấc ngủ cùng nhiều máy móc chuyên dụng thế hệ mới, giúp chẩn đoán – điều trị hiệu quả các vấn đề liên quan đến rối loạn giấc ngủ hoặc bệnh lý thần kinh nguy hiểm. Khoa Thần Kinh, Trung tâm Khoa học Thần Kinh phối hợp liên chuyên khoa để lập phác đồ điều trị tối ưu cho từng người bệnh.
Phác đồ điều trị rối loạn giấc ngủ nói chung có thể bao gồm sự kết hợp giữa quá trình sử dụng thuốc theo chỉ định của bác sĩ, kích thích từ trường xuyên sọ và thay đổi lối sống, liệu pháp hành vi – nhận thức và điều chỉnh môi trường ngủ… (4)
Người bệnh nên ưu tiên làm việc theo giờ hành chính hoặc ca sáng để giảm rối loạn nhịp sinh học; hạn chế tối đa làm ca đêm kéo dài. Nếu phải làm ca đêm, người bệnh nên duy trì ca cố định tối thiểu 2 tuần để cơ thể thích nghi tốt hơn.
Người làm việc theo ca nên tạo môi trường ngủ lý tưởng với phòng tối, yên tĩnh và nhiệt độ mát để dễ vào giấc ngủ hơn. Người bệnh cần tránh dùng điện thoại, máy tính trước khi ngủ khoảng 60 phút và hạn chế ăn no hoặc sử dụng chất kích thích. Trường hợp cần ngủ ban đêm, không dùng cà phê, rượu hay trà đặc sau 17h; khi ngủ ban ngày, cần tránh dùng các chất này tối thiểu 3 giờ trước khi ngủ.
Người bị rối loạn giấc ngủ do làm việc theo ca nên ngủ bù hợp lý để hỗ trợ phục hồi cơ thể. Một giấc ngủ ngắn 20 – 30 phút trước ca đêm có thể giúp người bệnh giảm buồn ngủ khi làm việc. Tuy nhiên, sau ca đêm cơ thể vẫn cần ngủ bù đầy đủ 6 – 8 giờ để tránh thiếu ngủ kéo dài và giảm nguy cơ rối loạn giấc ngủ.
Liệu pháp ánh sáng góp phần cải thiện chất lượng giấc ngủ, về cơ bản như sau:
Để hỗ trợ nâng cao chất lượng giấc ngủ, bác sĩ có thể chỉ định cho người bị rối loạn giấc ngủ do làm việc theo ca sử dụng một số loại thuốc điều trị. Người bệnh bị rối loạn giấc ngủ cần tuân thủ nghiêm ngặt chỉ định sử dụng thuốc của bác sĩ. Lưu ý, để đảm bảo an toàn cho sức khỏe, người bệnh không được tự ý ngừng hoặc thay đổi liều lượng sử dụng thuốc khi chưa tham khảo ý kiến bác sĩ.
Các trường hợp rối loạn giấc ngủ có thể được bác sĩ chỉ định điều trị với kỹ thuật kích thích từ trường xuyên sọ, sử dụng các sóng điện từ tác động vào các vùng não tương ứng.
Một số câu hỏi thường gặp liên quan đến SWSD bao gồm:
Khi nghi ngờ bị rối loạn giấc ngủ, người bệnh nên đi khám bác sĩ chuyên khoa Thần kinh, đặc biệt là khi có các dấu hiệu sau:
Người bị rối loạn giấc ngủ do làm việc theo ca cần tham khảo ý kiến bác sĩ để được tư vấn chính xác thời gian cần ngủ bù để hồi phục sức khỏe. Tuy nhiên, ngủ bù cũng là biện pháp tạm thời, người bệnh cần có lộ trình điều chỉnh, thay đổi khoa học để đảm bảo sức khỏe về lâu dài.
Người bị rối loạn giấc ngủ do tính chất công việc xoay ca nên cân nhắc chuyển sang công việc giờ hành chính khi:
Nếu ngừng làm việc theo ca và xây dựng lại lịch sinh hoạt khoa học, cơ thể có thể dần thiết lập lại đồng hồ sinh học tự nhiên, bao gồm:
Có thể mất vài tuần đến vài tháng để cơ thể hồi phục hoàn toàn, tùy vào thời gian làm việc theo ca trước đó.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Tóm lại, rối loạn giấc ngủ do làm việc theo ca tiềm ẩn nguy cơ gây ra nhiều vấn đề sức khỏe. Việc xây dựng lối sống khoa học, thay đổi thói quen sinh hoạt và tìm đến sự hỗ trợ y tế khi cần thiết là những giải pháp thiết thực giúp người bệnh kiểm soát và cải thiện chất lượng giấc ngủ. Khi nhận thấy các dấu hiệu bất thường kéo dài, người bệnh nên chủ động thăm khám sớm để được chẩn đoán và điều trị đúng cách, nhằm bảo vệ sức khỏe lâu dài, nâng cao chất lượng cuộc sống.
