Tìm hiểu liệu pháp oxy cao áp trị mất ngủ

Phương pháp oxy cao áp trị mất ngủ, hỗ trợ cải thiện triệu chứng nhờ khả năng cải thiện lưu thông máu và thư giãn. Vậy liệu pháp oxy cao áp chữa mất ngủ là gì, hiệu quả ra sao?

Liệu pháp oxy cao áp là gì?

Liệu pháp oxy cao áp (Hyperbaric Oxygen Therapy – HBOT) là phương pháp đưa người bệnh vào buồng điều áp, sau đó cho thở oxy gần như tinh khiết ở mức áp suất cao hơn áp suất khí quyển (thường từ 1,8 đến 2,5 ATA). (1)

Trong môi trường áp suất tăng, oxy được hòa tan vào huyết tương nhiều hơn bình thường, vận chuyển sâu hơn vào các mô, bao gồm cả những vùng có tuần hoàn kém. Nhờ đó, HBOT được ứng dụng để điều trị nhiều tình trạng như viêm nhiễm dai dẳng, chấn thương mô mềm, tổn thương do tia xạ, đau đầu mạn tính, suy nhược thần kinh và rối loạn giấc ngủ.

Đối với mất ngủ, liệu pháp oxy cao áp giúp giảm căng thẳng, cải thiện chất lượng hô hấp và tối ưu hóa hoạt động của hệ thần kinh tự chủ – những yếu tố có liên quan mật thiết đến chu kỳ ngủ và thức của cơ thể.

Cơ chế tác động của oxy cao áp đến giấc ngủ

Cơ chế tác động đến giấc ngủ của liệu pháp oxy cao áp cụ thể như sau:

• Tăng oxy mô não: Khi nồng độ oxy trong huyết tương tăng cao, não bộ nhận được nguồn oxy dồi dào hơn. Điều này hỗ trợ ổn định hoạt động thần kinh và tăng khả năng tự điều chỉnh nhịp sinh học.
• Giảm viêm thần kinh: Mất ngủ kéo dài liên quan trực tiếp đến tình trạng viêm mạn tính mức độ thấp. HBOT giúp giảm stress oxy hóa, điều hòa phản ứng viêm và giảm hoạt động quá mức của tế bào thần kinh.
• Điều hòa hệ thần kinh tự chủ: Oxy cao áp giúp giảm căng thẳng, làm dịu hệ thần kinh giao cảm (vốn thường tăng cao ở người mất ngủ), từ đó thúc đẩy cảm giác thư giãn, dễ đi vào giấc ngủ.
• Cải thiện lưu thông máu: Việc tăng áp suất giúp cải thiện tưới máu các cơ quan, hỗ trợ cơ thể hồi phục nhanh hơn sau ngày dài hoạt động.

Nhờ những cơ chế này, liệu pháp oxy cao áp không chỉ giúp người bệnh dễ ngủ hơn mà còn hỗ trợ giảm tình trạng thức giấc giữa đêm, ngủ không sâu, mệt mỏi kéo dài.

Tìm hiểu phác đồ điều trị

Phác đồ oxy cao áp chữa mất ngủ ở mỗi trường hợp có thể không giống nhau, tùy thuộc vào nhiều yếu tố. Tại một số cơ sở y tế, phác đồ oxy cao áp trị mất ngủ sử dụng bộ thông số chuẩn VINIMAM 1 với các giá trị cụ thể như sau:

• Áp suất điều trị: 2,2 ATA.
• Thời gian thở oxy: 60 phút.
• Số lần thở oxy: 30 phút oxy × 2 lần (giữa mỗi lần có thời gian nghỉ theo quy trình).
• Lưu lượng thở: 5 – 6 lít/phút.
• Kiểu thở: qua mask hoặc ambu.

Phác đồ này thiết kế nhằm đảm bảo lượng oxy tối ưu hòa tan trong huyết tương, đồng thời hạn chế nguy cơ nhiễm độc oxy. Thời gian điều trị có thể từ 20 – 30 lần, kéo dài 3 – 6 tuần tùy mức độ mất ngủ và đáp ứng của từng người bệnh.

Lưu ý: Thông số, cách chia lần và áp suất được xây dựng dựa trên hướng dẫn quy trình kỹ thuật trong Quyết định 2539/QĐ-BYT năm 2019. (2)

Chống chỉ định

Liệu pháp oxy cao áp trị mất ngủ được đánh giá an toàn với sức khỏe, tuy nhiên không phải mọi đối tượng đều được bác sĩ chỉ định thực hiện kỹ thuật này. Một số trường hợp bác sĩ có thể không chỉ định hoặc cần được theo dõi y tế nghiêm ngặt khi thực hiện phương pháp này:

• Người đang dùng thuốc điều trị bệnh bạch cầu, một số thuốc điều trị nghiện rượu mạn tính hoặc thuốc chứa các đồng phân bạch kim.
• Tràn khí – tràn dịch màng phổi chưa được xử trí.
• Xuất huyết não cấp.
• Suy tim nặng.
• Phụ nữ mang thai 3 tháng đầu.
• Viêm tắc vòi tai, viêm xoang cấp.
• Các rối loạn dạng co giật do tổn thương thực thể ở não.
• Hen phế quản, co thắt phế quản cấp, khí phế thũng tăng CO₂.
• Hội chứng sợ buồng kín nặng.
• Người đang sốt cao trên 38°C.
• Viêm dây thần kinh thị giác.

Tham khảo quy trình thực hiện

1. Khám & phân loại

Đầu tiên, để xác định người bệnh đủ điều kiện thực hiện liệu pháp oxy cao áp trị mất ngủ, bác sĩ sẽ thăm khám lâm sàng:

• Đánh giá mức độ mất ngủ qua thang điểm PSQI, ISI hoặc actigraphy nếu có.
• Khảo sát bệnh lý đi kèm như tim mạch, hô hấp, thần kinh hoặc tâm lý.
• Đánh giá tình trạng dinh dưỡng, chức năng hô hấp và khả năng thích nghi trong buồng áp suất.

2. Sàng lọc chống chỉ định

Sau đó, bác sĩ có thể chỉ định người bệnh thực hiện một số xét nghiệm sàng lọc để đánh giá loại trừ các trường hợp chống chỉ định nhằm bảo vệ sức khỏe cho người bệnh, bao gồm:

• Khám phổi, lồng ngực.
• Khai thác tiền sử co giật, động kinh.
• Đánh giá khả năng chịu áp suất.
• Loại trừ viêm xoang cấp, bệnh tai giữa, tràn khí màng phổi hoặc các vấn đề hô hấp khác.

3. Xác định thông số điều trị

Xác định thông số điều trị có thể bao gồm các chỉ số:

• Áp suất buồng: 1,8 – 2,5 ATA
• Thời gian mỗi lần: 60 – 90 phút
• Tần suất: hàng ngày hoặc 5 – 6 lần/tuần
• Liệu trình: 20 – 30 lần hoặc chia đợt tùy mục tiêu điều trị

Những trường hợp mất ngủ lâu năm, mất ngủ kèm lo âu hoặc rối loạn thần kinh tự chủ có thể cần áp dụng liệu trình dài hơn.

4. Giảm áp/thoát buồng đúng quy trình

Khi kết thúc thời gian thở oxy cao áp:

• Buồng được giảm áp từ từ theo quy trình chuẩn.
• Người bệnh phải tuân thủ hướng dẫn, tránh cử động hoặc nói chuyện quá nhiều trong giai đoạn giảm áp.
• Mục tiêu là hạn chế nguy cơ chấn thương áp suất như đau tai, chóng mặt hoặc choáng.

5. Theo dõi & đánh giá

• Trước buổi điều trị: đo huyết áp, nhịp tim, SpO₂.
• Sau điều trị: theo dõi cảm giác ù tai, đau đầu, buồn nôn hoặc khó chịu.
• Đánh giá sau mỗi đợt:

• Sau 10 lần.
• Sau 20 lần.
• Cuối liệu trình.

Ở các thời điểm này, bác sĩ sẽ đo lại PSQI/ISI, ghi nhận phản hồi của người bệnh để tối ưu phác đồ điều trị mất ngủ bằng liệu pháp oxy.

6. Điều chỉnh

Trong trường hợp liệu pháp oxy cao áp chưa đạt được hiệu quả điều trị như mục tiêu đề ra, bác sĩ có thể cân nhắc chỉ định: xem xét tăng số lần điều trị, điều chỉnh áp suất hoặc kết hợp phương pháp điều trị khác như CBT-I, liệu pháp thư giãn, dinh dưỡng – vận động. Ngoài ra, khi người bệnh gặp phải các phản ứng bất lợi, bác sĩ sẽ cân nhắc giảm liều, tạm hoãn hoặc chuyển sang phương án thay thế.

Quy trình điều chỉnh được thực hiện theo hướng dẫn chuyên môn trong Quyết định 2539/QĐ-BYT.

Xem thêm: Các cách trị mất ngủ tại nhà hiệu quả

Những tác dụng phụ có thể gặp phải

Liệu pháp oxy cao áp là phương pháp có độ an toàn cao, được áp dụng lâu năm trong y học. Tuy vậy, trong một số trường hợp, liệu pháp này có thể tiềm ẩn một số rủi ro sức khỏe tạm thời nhất định như:

• Cảm giác đau tai, tức tai khi thay đổi áp suất.
• Mệt nhẹ hoặc hơi choáng sau buổi đầu.
• Khô mũi, khô họng do dòng oxy tinh khiết.
• Cơn co giật do độc tính oxy (ít phổ biến và thường chỉ xảy ra khi áp suất hoặc thời gian vượt ngưỡng khuyến cáo).

Hầu hết các tác dụng phụ đều không nghiêm trọng, người bệnh có thể sớm hồi phục sức khỏe khi được chăm sóc y tế đúng cách.

Lưu ý khi điều trị oxy cao áp trị mất ngủ

Trước buổi thực hiện liệu pháp oxy cao áp, người bệnh cần lưu ý:

• Không uống rượu, cà phê hoặc các chất kích thích.
• Mặc đồ cotton, tránh chất liệu tổng hợp dễ tạo tĩnh điện.
• Tháo bỏ đồng hồ, điện thoại, trang sức kim loại để hạn chế nguy cơ cháy nổ trong buồng oxy.
• Ăn nhẹ trước buổi điều trị, tránh quá no.

Trong quá trình thực hiện oxy cao áp, người bệnh cần lưu ý:

• Giữ bình tĩnh, hít thở chậm – sâu.
• Nếu cảm thấy đau tai, căng ngực, choáng, buồn nôn, hãy báo ngay cho kỹ thuật viên.
• Hạn chế cử động mạnh hoặc trò chuyện quá nhiều.
• Tập trung thả lỏng để tăng hiệu quả thư giãn.

Sau thực hiện liệu pháp này, người bệnh nên:

• Nghỉ ngơi 10 – 15 phút trước khi rời phòng
• Tránh lái xe hoặc làm việc nặng trong buổi đầu tiên.
• Uống đủ nước để giảm khô niêm mạc.
• Theo dõi cảm giác khó chịu (nếu có) và thông báo cho nhân viên y tế để có biện pháp xử trí kịp thời.

Liệu pháp oxy cao áp trị mất ngủ có thể là lựa chọn điều trị cho những người mất ngủ kéo dài, liên quan đến stress, suy nhược thần kinh hoặc rối loạn tuần hoàn. Việc tăng lượng oxy hòa tan trong máu giúp não bộ thư giãn hơn, giảm viêm và cải thiện nhịp sinh học, từ đó mang lại giấc ngủ sâu và ổn định hơn. Người bệnh có nhu cầu tìm hiểu liệu pháp oxy cao áp trị mất ngủ, cần đến cơ sở y tế có triển khai phương pháp này để thăm khám để bác sĩ đánh giá, chỉ định nếu cần.