Khi nào cần siêu âm tuyến giáp để phát hiện sớm bệnh lý?

Tuyến giáp là cơ quan hình con bướm đang xòe cánh hoặc giống chữ H, nằm phía trước cổ, trên đường giữa. Đây là tuyến nội tiết có nhiệm vụ giải phóng các hormone điều hòa quá trình trao đổi chất và ảnh hưởng đến hoạt động của nhiều cơ quan như hệ thần kinh, tim mạch, cơ xương khớp, sinh dục… Những bệnh ở tuyến giáp như nhân giáp, viêm giáp… thường diễn tiến âm thầm, do đó siêu âm được xem là phương pháp đơn giản, an toàn để phát hiện sớm các bất thường này. Vậy khi nào cần siêu âm tuyến giáp để phát hiện sớm và chẩn đoán bệnh hiệu quả, chính xác?

Khi nào cần siêu âm tuyến giáp?

Siêu âm tuyến giáp thường được bác sĩ chỉ định khi người bệnh có những dấu hiệu nghi ngờ liên quan đến bất thường cấu trúc hoặc chức năng tuyến này, gồm:

1. Xuất hiện khối u hoặc sưng ở vùng cổ

Khi nhận thấy vùng cổ có khối u, sưng hoặc thay đổi hình dạng bất thường, siêu âm tuyến giáp giúp xác định đó có phải là nhân giáp, bướu giáp hay tổn thương của cơ quan khác như hạch, tuyến nước bọt…

2. Khó nuốt, khó thở hoặc cảm giác vướng cổ

Cảm giác nuốt nghẹn, vướng cổ hoặc khó nuốt có thể do tuyến giáp sưng to hoặc có khối u, nhân giáp chèn ép khí quản, thực quản. Đôi khi tình trạng viêm giáp mạn tính, tuyến giáp xơ hóa đè ép khí quản hay thực quản cũng có thể làm người bệnh có cảm giác khó chịu. Bác sĩ có thể chỉ định người bệnh siêu âm để kiểm tra kích thước tuyến giáp và xác định nguyên nhân gây chèn ép.

3. Khàn tiếng kéo dài hoặc thay đổi giọng nói

Khàn tiếng kéo dài hoặc thay đổi giọng nói có thể gợi ý bệnh tuyến giáp, đặc biệt khi khối tổn thương xâm lấn hoặc chèn ép dây thần kinh thanh quản quặt ngược, gây rối loạn vận động dây thanh.

Cần đặc biệt lưu ý khi khàn tiếng kéo dài trên 2 – 3 tuần, nhất là khi kèm theo các yếu tố:

• Khối vùng cổ hoặc bướu giáp.
• Nuốt vướng, nuốt nghẹn.
• Khó thở.
• Hạch cổ.
• Tiền sử xạ trị vùng đầu cổ.
• Tuổi > 40 – 50.

Với các trường hợp này, người bệnh cần đi khám với bác sĩ khoa Ung Bướu hoặc Nội tiết để được đánh giá. Tiếp theo, bác sĩ sẽ chỉ định siêu âm vùng cổ để tìm nguyên nhân và phát hiện bất thường tại vùng này.

Các triệu chứng rối loạn hormone tuyến giáp

Khi người bệnh có các dấu hiệu nghi ngờ rối loạn chức năng tuyến giáp như mệt mỏi kéo dài, thay đổi cân nặng bất thường, tim đập nhanh, run tay…, bác sĩ sẽ chỉ định siêu âm tuyến giáp kết hợp xét nghiệm hormone giáp để đánh giá toàn diện cả cấu trúc và chức năng tuyến này. (1)

Ngoài ra, siêu âm tuyến giáp còn được chỉ định trong các trường hợp:

• Người bệnh có bất thường tuyến giáp được phát hiện bằng các xét nghiệm hình ảnh khác, như nốt tuyến giáp và/hoặc khối u ở cổ được phát hiện trên CT, PET, PET/CT, MRI hoặc tình cờ qua siêu âm khác (ví dụ siêu âm Doppler động mạch cảnh).
• Người bệnh có bất thường tuyến giáp đã biết và có hẹn siêu âm kiểm tra định kỳ.

Những ai nên siêu âm tuyến giáp định kỳ

Siêu âm tuyến giáp rất nhạy, giúp phát hiện những nhân giáp có kích thước rất nhỏ nhưng cũng có thể đi kèm nhiều tổn thương không có ý nghĩa lâm sàng, dẫn đến điều trị quá mức, làm tăng lo âu và chi phí y tế cho người bệnh. Do đó, hiện các tổ chức chuyên môn lớn như Cơ quan Y tế dự phòng Hoa Kỳ (The U.S. Preventive Services Task Force – USPSTF), Hiệp hội Tuyến giáp Hoa Kỳ (American Thyroid Association – ATA) và nhiều hiệp hội nội tiết khác không khuyến khích tầm soát ung thư tuyến giáp bằng siêu âm định kỳ ở người trưởng thành không có triệu chứng và không thuộc nhóm nguy cơ cao.

Siêu âm tuyến giáp định kỳ chủ yếu dành cho 2 nhóm:

• Đã có bệnh tuyến giáp cần theo dõi, như nhân giáp, ung thư tuyến giáp sau điều trị.
• Có nguy cơ cao mắc ung thư tuyến giáp:
  • Tiền sử xạ trị vùng đầu cổ.
  • Có một số hội chứng di truyền: Multiple Endocrine Neoplasia type 2, Familial Adenomatous Polyposis, Cowden Syndrome.
  • Tiền sử gia đình đặc biệt: ung thư tuyến giáp thể tủy có tính chất gia đình, nhiều người thân bậc một (cha mẹ, con cái, anh chị em ruột) mắc ung thư tuyến giáp không do yếu tố môi trường.

Siêu âm tuyến giáp giúp phát hiện những bệnh lý nào?

Siêu âm là phương tiện hình ảnh đầu tay để đánh giá cấu trúc tuyến giáp. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng siêu âm không đánh giá trực tiếp chức năng tuyến giáp (cường giáp hay suy giáp), mà chủ yếu phát hiện các bất thường về hình thái.

• Nhân giáp (thyroid nodules)

Siêu âm giúp:

• • Phát hiện nhân giáp rất nhỏ (vài mm).
  • Xác định số lượng, kích thước và vị trí nhân.
  • Đánh giá đặc điểm hình thái nhân, từ đó phân tầng nguy cơ ác tính của nhân theo các hệ thống phân loại (phổ biến nhất là hệ thống ACR TI-RADS 2017).
  • Hướng dẫn chọc hút tế bào bằng kim nhỏ (FNAC).

• Ung thư tuyến giáp

Siêu âm vùng cổ có thể phát hiện các dấu hiệu gợi ý ung thư tuyến giáp. Ngoài ra còn giúp đánh giá hạch cổ nghi ngờ di căn và theo dõi sau điều trị ung thư tuyến giáp.

• Bệnh tuyến giáp lan tỏa

Một số bệnh tuyến giáp lan tỏa có thể có hình ảnh đặc trưng trên siêu âm như Basedow, viêm giáp Hashimoto. Tuy nhiên, chẩn đoán xác định vẫn cần dựa vào các xét nghiệm hormone như TSH, FT4, FT3 và kháng thể đặc hiệu.

• Một số bất thường bẩm sinh hoặc hiếm gặp

Siêu âm vùng cổ có thể phát hiện một số biến thể hoặc bất thường bẩm sinh/hiếm gặp như: nang ống giáp – lưỡi, thùy tháp tuyến giáp, bất sản hoặc thiểu sản 1 thùy tuyến giáp.

Khách hàng được bác sĩ Trung tâm Chẩn đoán hình ảnh & Điện quang can thiệp, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM siêu âm tuyến giáp.

Trên đây là các thông tin giúp bạn đọc giải đáp thắc mắc: khi nào cần siêu âm tuyến giáp, ai cần tầm soát bệnh tuyến giáp định kỳ. Siêu âm tuyến giáp là phương pháp đơn giản, an toàn nhưng có giá trị cao trong việc phát hiện sớm và theo dõi các bệnh tuyến giáp. Đặc biệt, người có nguy cơ mắc bệnh cao nên khám tuyến giáp định kỳ theo lịch hẹn của bác sĩ để phát hiện sớm bệnh và điều trị kịp thời.