Giấc ngủ trắng là gì, vì sao gây nguy hiểm?

Giấc ngủ trắng (cơn buồn ngủ kịch phát) xảy ra có thể làm gián đoạn các hoạt động mà người bệnh đang thực hiện. Hiện tượng này càng nguy hiểm hơn nếu đang lái xe hoặc vận hành máy móc. Vậy, giấc ngủ trắng là gì? Khi xảy ra giấc ngủ trắng cách khắc phục như thế nào?

Giấc ngủ trắng là gì?

Giấc ngủ trắng là cách gọi phổ thông của thuật ngữ y khoa “Sleep Attack” (tạm dịch: cơn buồn ngủ kịch phát), một trong những triệu chứng thường gặp của chứng ngủ rũ. Tình trạng này xảy ra khi cơ thể cảm thấy buồn ngủ đột ngột và dữ dội vào ban ngày. Cơn buồn ngủ có thể xuất hiện vào bất cứ thời điểm nào, kể cả khi người bệnh đang thực hiện những hoạt động đòi hỏi sự tập trung cao như lái xe. (1)

Giấc ngủ trắng nguyên nhân do đâu?

Một số nghiên cứu cho rằng giấc ngủ trắng có thể liên quan đến sự suy giảm nồng độ hypocretin (hay orexin), một chất hóa học kiểm soát thời điểm thức – ngủ trong giấc ngủ chuyển động mắt nhanh (REM). Lý do chính xác dẫn đến tình trạng này hiện vẫn chưa được xác định rõ, nhưng chủ yếu có thể do:

• Rối loạn tự miễn dịch: cơ thể tiêu diệt nhầm những tế bào khỏe mạnh sản xuất hypocretin.
• Tuổi tác: bệnh có thể xuất hiện ở những người trong độ tuổi 10 – 30 tuổi.
• Tiền sử gia đình: có người thân trong gia đình mắc chứng ngủ rũ hoặc các rối loạn giấc ngủ khác.
• Tiếp xúc với cúm H1N1.
• Tổn thương vùng dưới đồi do chấn thương não, đột quỵ, khối u não…

Ngoài ra, những yếu tố làm tăng nguy cơ xuất hiện cơn buồn ngủ kịch phát có thể gồm:

• Thiếu ngủ hoặc mất ngủ thường xuyên.
• Lạm dụng rượu bia, trà và cà phê để chống buồn ngủ.
• Sử dụng thuốc có chứa thành phần gây buồn ngủ.
• Không gian trong xe kín, thiếu sáng, chế độ gió không hợp lý làm tăng cảm giác buồn ngủ.
• Lái xe đường dài, đặc biệt vào ban đêm.

Giấc ngủ trắng diễn ra như thế nào?

Giấc ngủ trắng biểu hiện qua việc buồn ngủ đột ngột vào bất cứ lúc nào, dù đã ngủ ngon vào ban đêm. Những dấu hiệu nhận biết thường gồm giảm tập trung, ngáp nhiều, mí mắt nặng, dễ bị kích động…

Tuy nhiên, phần lớn trường hợp có thể ngủ thiếp đi trong lúc đang làm việc hoặc nói chuyện với bạn bè mà không xuất hiện dấu hiệu báo trước. Một số trường hợp còn có thể rơi vào trạng thái ngủ dù đang mở mắt. Tình trạng này thường kéo dài khoảng vài phút đến nửa tiếng. Sau khi tỉnh lại, người bệnh thường cảm thấy sảng khoái và tỉnh táo nhưng dễ cảm thấy buồn ngủ trở lại.

Giấc ngủ trắng có nguy hiểm không?

Giấc ngủ trắng là tình trạng có thể gây ra các tình huống nguy hiểm, đặc biệt nếu đang thực hiện những công việc yêu cầu tập trung cao như lái xe hoặc vận hành máy móc. Buồn ngủ hoặc ngủ gật khi đang điều khiển phương tiện giao thông khiến tài xế khó tập trung, dễ bỏ qua các biển báo hoặc đèn tín hiệu, không phát hiện vật cản trên đường… Phần lớn trường hợp chỉ tỉnh lại khi có người cảnh báo hoặc giật mình vì âm thanh lớn.

Kể cả khi chỉ kéo dài vài giây, cơn buồn ngủ kịch phát vẫn có khả năng gây ra tai nạn giao thông. Nghiên cứu cho thấy, lái xe trong lúc buồn ngủ có thể làm tăng nguy cơ xảy ra tai nạn cao gấp 1,29 – 1,34 lần. Điều này ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và tính mạng của người lái xe, lẫn những người đang tham gia giao thông trên đường.

Ngoài ra, giấc ngủ trắng còn có thể khiến người bệnh trở nên mệt mỏi, lờ đờ và thiếu sức sống. Về lâu dài có thể làm suy giảm chất lượng công việc, học tập và cuộc sống. Buồn ngủ kéo dài cũng tăng nguy cơ mắc các vấn đề liên quan đến sức khỏe tâm thần như trầm cảm, rối loạn tăng động, giảm chú ý…

Có điều trị và phòng ngừa giấc ngủ trắng được không?

1. Cách điều trị

Cơn buồn ngủ kịch phát là một trong những triệu chứng điển hình của bệnh ngủ rũ. Hiện chưa có phương pháp chữa khỏi hoàn toàn bệnh này nhưng có thể kiểm soát triệu chứng bằng các loại thuốc như thuốc kích thích hệ thần kinh trung ương, thuốc ức chế tái hấp thu serotonin và norepinephrine (SNRI), thuốc chống trầm cảm 3 vòng…

Một số loại thuốc điều trị có thể gây tác dụng phụ hoặc tương tác với thuốc khác, đặc biệt là thuốc trị huyết áp cao và rối loạn nhịp tim. Vì vậy, người bệnh không nên tự ý dùng thuốc khi chưa tham khảo ý kiến của bác sĩ, đồng thời chia sẻ tình trạng sức khỏe của bản thân để được kê đơn thuốc phù hợp.

Song song đó, người bệnh có thể áp dụng một số biện pháp làm giảm ảnh hưởng của giấc ngủ trắng như:

• Đi ngủ và thức dậy vào cùng một thời điểm mỗi ngày, kể cả cuối tuần.
• Ngủ trưa khoảng 20 – 30 phút mỗi ngày.
• Hạn chế sử dụng rượu bia, cà phê và thuốc lá, đặc biệt vào ban đêm.
• Trao đổi với bác sĩ nếu sử dụng thuốc có thành phần gây buồn ngủ để điều trị bệnh.
• Tập thể dục đều đặn 3 – 5 ngày/tuần tùy theo tình trạng sức khỏe.
• Nếu cơn buồn ngủ ập đến khi lái xe, nên dừng lại ở khu vực thích hợp và chợp mắt khoảng 15 – 30 phút để nghỉ ngơi.

2. Cách phòng tránh

Trên thực tế, rất khó dự đoán khi nào giấc ngủ  trắng xảy ra. Vì vậy, để hạn chế tối đa nguy cơ cơn buồn ngủ kịch phát xuất hiện, mỗi người, nhất là người đang có dấu hiệu mắc chứng ngủ rũ hay các rối loạn giấc ngủ khác, có thể áp dụng những biện pháp như:

• Tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ.
• Đảm bảo ngủ ít nhất 6 – 7 tiếng mỗi ngày, đặc biệt trước khi phải lái xe đường dài.
• Tránh lái xe quá 3 tiếng liên tục, nên dừng lại giữa chặng để ăn uống và nghỉ ngơi. Nếu di chuyển đường dài, nên sắp xếp ít nhất 2 người lái xe để đổi lái khi cần.
• Không điều khiển phương tiện giao thông hoặc vận hành máy móc nếu cảm thấy mệt mỏi và buồn ngủ.
• Hạn chế lạm dụng các loại nước tăng lực và cà phê để duy trì sự tỉnh táo.
• Không nên nghe nhạc có giai điệu quá nhẹ nhàng vì có thể khiến cơn buồn ngủ ập đến nhanh.

Giấc ngủ trắng có thể xảy ra đột ngột, tiềm ẩn nguy cơ tai nạn. Người bệnh nên sớm thăm khám với bác sĩ chuyên khoa thần kinh để được chẩn đoán và tư vấn phác đồ điều trị phù hợp. Bên cạnh đó, duy trì lối sống khoa học và ngủ đủ giấc cũng góp phần cải thiện, kiểm soát triệu chứng, nâng cao chất lượng cuộc sống.