Trong quá trình điều trị cho các bệnh nhân ung thư, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM áp dụng phương pháp đặt một thiết bị được gọi là buồng tiêm vào dưới da thành ngực để hỗ trợ cho việc tiêm truyền thuốc và dinh dưỡng qua đường tĩnh mạch. Thiết bị này có hình dạng như chiếc nút áo blouse và có cấu tạo đa phần bằng chất liệu titan.
Bà L.T.H. (63 tuổi), được chẩn đoán ung thư hạch bạch huyết (loại lymphoma không Hodgkin). Bệnh nhân được chỉ định điều trị hóa trị. Nếu truyền thuốc hóa trị qua đường tĩnh mạch ngoại vi (tĩnh mạch trước khuỷu tay, tĩnh mạch mặt trên bàn tay, tĩnh mạch bẹn,…), thuốc có nguy cơ bị thoát ra bên ngoài mạch máu. Bệnh nhân bị hạn chế vận động vùng chi nơi đặt vein trong những giờ phút truyền thuốc hóa trị.
Thoát mạch do hoá trị là tai biến thường gặp nhất khi truyền thuốc vào tĩnh mạch ngoại vi. Một số thuốc hoá trị khi thoát mạch sẽ có tác dụng gây kích ứng, một số khác gây hoại tử (lở loét) tổ chức da; hoặc một số trường hợp nặng hơn cần phải phẫu thuật cắt lọc, tạo hình và ghép da. Ngoài ra mức độ tổn thương do thoát mạch phụ thuộc vào loại thuốc hóa trị, độ cô đặc, vị trí thoát mạch và khoảng thời gian thuốc ngấm vào mô xung quanh.
Thoát mạch do hóa trị đa phần gặp ở những người lớn tuổi do thành mạch của bệnh nhân tương đối yếu; những người béo phì, bị phù hoặc có tổn thương ở da. Những bệnh nhân ung thư có bệnh đi kèm như tổn thương mạch máu, đang sử dụng thuốc chống kết tập tiểu cầu, thuốc corticoid hoặc rối loạn ý thức (kích động, lú lẫn,…) cũng dễ xảy ra tình trạng thoát mạch.
Tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TPHCM, Khoa Ung bướu kết hợp với Khoa Gây mê Hồi sức, áp dụng phương pháp đặt buồng tiêm (thiết bị có hình dạng như nút chiếc áo blouse) vào dưới da vùng thành ngực của bệnh nhân. Thiết bị này được cấu tạo đa phần là titan, giúp bảo vệ bệnh nhân khỏi tai biến thoát mạch do hoá trị.
Bác sĩ CKII Lưu Kính Khương, Trưởng khoa Gây mê Hồi sức, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho biết buồng tiêm này có thể được giữ trong nhiều tháng hoặc thậm chí trong nhiều năm, tùy thuộc vào phương thức điều trị, miễn là buồng tiêm vẫn còn hoạt động tốt và không có dấu hiệu nhiễm khuẩn. Buồng tiêm cấu tạo đa phần là chất liệu titan, gồm có cổng buồng tiêm, ống thông silicon và “màng ngăn” trung tâm hoặc nơi tiêm truyền. Màng ngăn này có thể chịu được 1000 – 2000 lần đâm kim.
Dưới hướng dẫn của máy siêu âm được ví là con mắt thứ 3 của bác sĩ gây mê, bác sĩ Khương sẽ tiến hành đặt 1 ống thông (catheter) vào tĩnh mạch trung tâm của bệnh nhân. Các bác sĩ tạo 2 đường rạch da nhỏ, 1 đường dưới 1cm nằm ở nền cổ và 1 đường khác dài khoảng 3 – 4 cm nằm ở vùng ngực cách bờ dưới xương đòn từ 2 – 3cm.
Đầu tiên, các bác sĩ đặt cổng buồng tiêm vào chỗ mở ở vùng thành ngực. Sau đó, các bác sĩ tạo đường hầm để luồn ống thông (catheter) dưới da hướng về đường rạch ở nền cổ và vào một trong những mạch máu chính ở vùng ngực (tĩnh mạch chủ trên). Buồng tiêm sẽ được khâu vào cơ để cố định. Vết mổ được dán hoặc khâu vô trùng, sau đó băng lại để phòng ngừa nhiễm khuẩn.
Theo Bác sĩ Khương, toàn bộ thủ thuật chỉ mất khoảng từ 30 đến 45 phút. Bệnh nhân sẽ được cắt chỉ sau 7-10 ngày. Sau khi đặt buồng tiêm, đa phần bệnh nhân sẽ có tình trạng hơi đỏ và ấn đau nhẹ ở vết mổ. Điều này là bình thường và các triệu chứng sẽ giảm dần sau 24 – 48 giờ. Trong vòng 3 – 5 ngày sau khi đặt buồng tiêm, bệnh nhân nên tránh nâng vật nặng (hơn 5 kg). Ngoài ra, để tránh tạo áp lực lên vết mổ, bệnh nhân nên tránh mặc áo ngực quá chật trong vài ngày đầu sau đặt buồng tiêm.
“Chúng tôi gọi buồng tiêm là chiếc nút áo blouse kỳ diệu vì vẻ bề ngoài của thiết bị, ngoài ra cấu tạo đa phần của buồng tiêm là chất liệu titan sẽ giúp tiếp thêm sức mạnh, sự cứng cỏi và giúp bảo vệ bệnh nhân trước tác dụng phụ của thuốc hóa trị” – bác sĩ Khương cho biết.
Sau khi được đặt buồng tiêm dưới da, bà H. cho biết cảm thấy đau ít và hơi đỏ tại vị trí đặt buồng tiêm. Việc đặt buồng tiêm không làm ảnh hưởng đến những sinh hoạt cá nhân đời thường của bà. Buồng tiêm đặt dưới da có thể nâng vùng da của bệnh nhân lên khoảng 1 – 2 cm. Bệnh nhân đa phần có thể cảm nhận điều này khi sờ qua làn da của mình, và khó có thể nhìn thấy. Hầu hết mọi người sẽ không biết bệnh nhân đang sử dụng thiết bị này, đó cũng là một trong những ưu điểm của buồng tiêm về mặt thẩm mỹ.
Bác sĩ CKI Nguyễn Chí Thanh, Khoa Ung Bướu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM cho biết, nhờ có sự hỗ trợ của buồng tiêm, các thuốc hoá trị được truyền đến nơi cần thiết mà không phải sợ những tai biến như khi truyền thuốc ở tĩnh mạch ngoại vi. Ngoài ra, việc đặt buồng tiêm còn thuận tiện trong việc lấy máu xét nghiệm, truyền dịch, truyền dinh dưỡng,… cho bệnh nhân ung thư.
Sau đợt hoá trị đầu tiên, bà H. cho biết chân của bà đã giảm khoảng 50% tình trạng phù, hạch cổ và hạch ổ bụng giảm kích thước. Sau đợt hoá trị thứ 2, kết quả siêu âm cho thấy toàn bộ hạch trên cơ thể của bà đã giảm khoảng 80% kích thước, trong đó có những hạch tan (đáp ứng) hoàn toàn. Theo phác đồ, bà H. sẽ cần truyền thêm 4 đợt hóa trị để hoàn tất quá trình điều trị. “Buồng tiêm dưới da của bệnh nhân sẽ được giữ trong nhiều năm nên các đợt truyền thuốc hoá trị sau vẫn an toàn” – bác sĩ Thanh nhận định.
Tại khoa Ung Bướu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, hầu hết các bệnh nhân ung thư đều sẽ được tư vấn đặt buồng tiêm dưới da, nhằm mục đích tạo thuận lợi và an toàn cho bệnh nhân trong quá trình điều trị, ngăn ngừa tai biến thoát mạch do hoá trị khi truyền tĩnh mạch ngoại vi.
Như trường hợp chị T.T.P. (49 tuổi, Kiên Giang) được chẩn đoán Ung thư vú. Sau phẫu thuật cắt tuyến vú và tái tạo, chị được tiếp tục điều trị 16 đợt truyền hóa trị để kiểm soát bệnh và ngăn nguy cơ tái phát. “Tôi đã truyền được 10 đợt hóa trị qua buồng tiêm, mỗi tuần truyền 1 lần. Do có buồng tiêm, tôi không bị đâm kim hay dò tìm các vein mỗi khi đến đợt hoá trị; mạch máu vẫn còn bình thường, da không bị bầm hay kích ứng, điều đó giúp tinh thần tôi thấy thoải mái” – chị P. chia sẻ.
Bác sĩ Lưu Kính Khương cho biết, ngoài việc dùng để truyền các thuốc hoá trị, buồng tiêm còn được sử dụng trong việc lấy máu xét nghiệm, truyền dịch, truyền thuốc, truyền dinh dưỡng cho những bệnh nhân không thể ăn uống bằng đường miệng.
Buồng tiêm được cấu tạo đa phần bằng chất liệu titan, điều đó giúp cho buồng tiêm bền hơn, giảm nguy cơ nhiễm trùng cho bệnh nhân. Đặc biệt khi bệnh nhân qua cửa hải quan sân bay sẽ không bị kêu báo động do máy dò kim loại sẽ không phát tín hiệu khi gặp buồng tiêm. Ngoài ra bệnh nhân có thể chụp MRI an toàn với hình ảnh cộng hưởng từ (MRI) có cường độ từ trường tĩnh từ 3.0 Tesla trở xuống.
Thời gian sử dụng buồng tiêm titan thường khá lâu, từ 1 – 2 năm; trong khi với buồng tiêm nhựa trước đây chỉ từ 6 – 12 tháng. Buồng tiêm nhựa thường đi kèm với catheter mở, không có van 3 chiều nên máu có thể đi ngược vào catheter, gây tắt thiết bị dẫn đến mất chức năng của buồng tiêm.
Thế nhưng dù bằng chất liệu gì thì các bác sĩ khuyến cáo khi bệnh nhân không còn cần sử dụng buồng tiêm thì nên lấy ra, vì cấu tạo buồng tiêm có catheter, nếu để lâu ngày sẽ có nguy cơ dễ đứt gãy, gây khó khăn trong việc lấy buồng tiêm ra khỏi cơ thể sau này. Trong trường hợp sau khi rút buồng tiêm khỏi cơ thể, nếu bệnh nhân cần sử dụng lại buồng tiêm thì vẫn có thể đặt lại buồng tiêm mới.
Sau khi đặt buồng tiêm, bệnh nhân đa phần sẽ có tình trạng hơi đỏ và ấn đau nhẹ ở vết mổ, điều này là bình thường và các triệu chứng sẽ giảm dần sau 24-48 giờ. Nếu bệnh nhân có các triệu chứng: xuất hiện cơn đau mới hoặc đau tăng thêm tại vị trí đặt buồng tiêm; sưng hiện cơn đau mới hoặc đau tăng thêm tại vị trí đặt buồng tiêm; chảy mủ hoặc dịch từ (các) vết đặt buồng tiêm; vết mổ nóng, ấn đau, đỏ, hoặc kích ứng; khó thở, sốt cao trên 38°C… nên liên hệ với bác sĩ.
Khi cần truyền hoá trị hoặc lấy máu xét nghiệm, điều dưỡng sẽ dùng một cây kim đặc biệt để đi xuyên qua da vào màng ngăn của buồng tiêm. Đây là cách “tiếp cận buồng tiêm”. Khi kim đi xuyên qua da bệnh nhân sẽ có cảm giác châm chích nhẹ. Trong một số trường hợp nếu bệnh nhân cảm thấy khó chịu khi đâm kim xuyên qua da, điều dưỡng sẽ sử dụng thêm thuốc thoa tại chỗ để gây tê tạm thời. Các thuốc hóa trị hoặc dịch truyền sẽ chảy qua kim, đi vào cổng buồng tiêm rồi qua ống thông đi trực tiếp vào máu.
Sau khi đặt buồng tiêm và vết mổ đã lành, bệnh nhân có thể trở lại các hoạt động thường ngày, như làm việc nhà, đi làm và tập thể dục; và cả việc tắm biển, bơi lội cũng không ảnh hưởng. Lưu ý, bệnh nhân không nên chơi các môn thể thao tiếp xúc mạnh, như bóng đá, bóng chuyền, bóng rổ, tennis….
Buồng tiêm nằm hoàn toàn dưới da nên không cần chăm sóc đặc biệt vùng da trên buồng tiêm. Bệnh nhân có thể rửa vùng da này bình thường như rửa một vùng da khác trên cơ thể. Ngoài ra, buồng tiêm cần được điều dưỡng tráng rửa mỗi 4 tuần khi không sử dụng nhằm đảm bảo ống thông không bị tắc nghẽn. Nếu bị tắc nghẽn, buồng tiêm có thể không hoạt động được và cần rút ra.
Điều trị bệnh ung thư là sự kết hợp của việc điều trị đa mô thức, bao gồm có các phương pháp điều trị như: phẫu thuật, hóa trị, xạ trị, thuốc nhắm trúng đích, liệu pháp nội tiết, điều trị miễn dịch,… Trong đó việc điều trị hóa trị là một trong những phương pháp đóng vai trò hết sức quan trọng.
Hầu hết các thuốc hóa trị dùng trong điều trị cho bệnh ung thư đều được sử dụng qua đường truyền tĩnh mạch ngoại vi. Với cách truyền hóa trị này, thường có nhiều nhược điểm như: gây tổn thương mạch máu ngoại vi, nguy cơ thoát mạch thuốc hóa trị do lệch vein, bệnh nhân bị hạn chế vận động vùng chi nơi đặt vein truyền thuốc hóa trị,… làm giảm chất lượng cuộc sống bệnh nhân trong quá trình điều trị.
Vì vậy việc đặt buồng tiêm dưới da sẽ giúp giảm thiểu những tai biến do truyền thuốc tĩnh mạch ngoại vi gây ra, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống cũng như hiệu quả điều trị cho bệnh nhân ung thư.
Việc đặt buồng tiêm cho bệnh nhân cần các bác sĩ có chuyên môn. Tại khoa Gây mê Hồi sức, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, quy trình đặt buồng tiêm dưới da đã được triển khai thường quy với đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm và các thiết bị máy móc hiện đại giúp cho quá trình đặt buồng tiêm thuận lợi, an toàn.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
