Chăm sóc bệnh nhân sau xạ trị cần lưu ý gì?

Sau quá trình xạ trị, người bệnh có thể gặp phải những tác dụng phụ như mệt mỏi, rối loạn ăn uống, lo âu, rụng tóc, viêm da… Chăm sóc bệnh nhân sau xạ trị đúng cách không chỉ giúp giảm nhẹ những tình trạng này, mà còn hỗ trợ họ hồi phục nhanh hơn và nâng cao chất lượng cuộc sống, phòng ngừa biến chứng.

Một số triệu chứng xuất hiện sau khi xạ trị

Tùy vào vị trí chiếu tia và liều xạ, những triệu chứng có thể xuất hiện sau xạ trị gồm:

• Mệt mỏi: Là phản ứng thường gặp nhất, có thể kéo dài nhiều tuần sau khi kết thúc điều trị.
• Phản ứng trên da: Da tại vùng chiếu tia có thể đỏ, khô, ngứa, bong tróc hoặc sạm màu.
• Rụng tóc: Chỉ gặp ở vùng nằm trong trường chiếu xạ.
• Viêm, nhiễm trùng niêm mạc miệng/lưỡi, khô miệng, đau rát họng, khó nuốt: Thường gặp khi xạ trị vùng đầu cổ.
• Buồn nôn, nôn: Thường gặp khi xạ trị vùng bụng hoặc gần dạ dày.
• Tiêu chảy hoặc rối loạn tiêu hóa: Có thể gặp khi xạ trị vùng bụng – chậu.
• Giảm cảm giác ngon miệng, thay đổi vị giác hoặc khứu giác.
• Đau hoặc khó chịu tại vùng chiếu tia.
• Sụt cân.
• Suy tủy xương tạm thời (thiếu máu, giảm bạch cầu và tiểu cầu): Xảy ra nếu tủy xương nằm trong vùng chiếu tia, có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng hoặc chảy máu.
• Biến chứng muộn: Xơ hóa mô, cứng khớp, giảm thính lực, khô miệng hoặc rối loạn nội tiết. (1)

Xem thêm: Các tác dụng phụ của xạ trị thường gặp

Cần lưu ý gì khi chăm sóc bệnh nhân sau xạ trị?

Người bệnh xạ trị cần được chăm sóc kỹ lưỡng về thể chất và ổn định tinh thần trong suốt các giai đoạn điều trị:

1. Trước khi xạ trị

Người bệnh cần được khám và tư vấn chi tiết với bác sĩ Xạ trị, nhằm hiểu rõ mục tiêu, quy trình, các tác dụng phụ có thể gặp phải… Bên cạnh đó, quy trình chuẩn bị không thể thiếu gồm kiểm tra sức khỏe tổng quát, làm các xét nghiệm cần thiết, điều chỉnh chế độ dinh dưỡng để đảm bảo thể trạng tốt, chuẩn bị tâm lý vững vàng trước điều trị…

Bác sĩ có thể hướng dẫn người bệnh cách vệ sinh vùng da chiếu xạ, khám và xử trí các tổn thương răng miệng, thay đổi thói quen sinh hoạt… để hạn chế nguy cơ biến chứng. Bệnh nhân cũng được khuyến khích hạn chế hút thuốc hoặc uống rượu bia trong quá trình điều trị bệnh.

2. Trong lúc xạ trị

Người bệnh sẽ được hướng dẫn theo dõi các thay đổi hoặc các triệu chứng bất thường của cơ thể như mệt mỏi, đau, viêm da, thay đổi khẩu vị, rối loạn tiêu hóa… và thông báo cho nhân viên y tế để có hướng xử trí phù hợp.

Người bệnh nên duy trì chế độ ăn uống cân bằng, lành mạnh; vệ sinh răng miệng kỹ lưỡng; uống đủ nước; nghỉ ngơi hợp lý; vận động thể chất nhẹ nhàng để đảm bảo dinh dưỡng và sức khỏe. Nên cố gắng duy trì nhịp sống thường nhật: làm việc vừa sức, gặp gỡ bạn bè, người thân, thực hiện các công việc yêu thích…

Nhân viên y tế khoa Xạ trị sẽ hướng dẫn người bệnh cách chăm sóc, bảo vệ vùng da xạ trị. Người bệnh cũng sẽ được kê toa các loại thuốc phù hợp để kiểm soát, điều trị các biến chứng gặp phải.

3. Sau khi xạ trị

Cách chăm sóc bệnh nhân sau xạ trị tập trung vào mục tiêu phục hồi và phòng ngừa biến chứng muộn. Người bệnh nên chăm sóc tốt da và niêm mạc ở vùng chiếu tia, duy trì dinh dưỡng hợp lý, vận động nhẹ nhàng để cải thiện thể trạng. Ngoài ra, cần tái khám định kỳ theo lịch hẹn với bác sĩ Xạ trị để theo dõi đáp ứng điều trị, phát hiện sớm biến chứng hoặc tái phát; đồng thời hỗ trợ tâm lý, nâng đỡ tinh thần người bệnh và nâng cao chất lượng cuộc sống. (2)

Người bệnh cần làm gì để mau chóng hồi phục sức khỏe?

Để nhanh chóng hồi phục sức khỏe sau xạ trị, người bệnh cần thực hiện một số lưu ý:

1. Chế độ dinh dưỡng

Chế độ ăn uống đầy đủ và cân bằng có thể góp phần giúp người bệnh cải thiện sức khỏe. Nên ưu tiên thực phẩm giàu protein chất lượng (thịt nạc, cá, trứng, sữa ít béo, các loại đậu), vitamin và khoáng chất (rau xanh, trái cây tươi) để hỗ trợ quá trình tái tạo tế bào và nâng cao đề kháng. Nếu chán ăn, thay đổi khẩu vị, viêm niêm mạc miệng, đau họng…, người bệnh có thể chia nhỏ bữa ăn, ăn các món mềm, dễ nuốt. Cần tránh thức ăn cay, nóng, nhiều dầu mỡ; không uống rượu, bia, cà phê… Uống đủ nước mỗi ngày để giúp giảm khô miệng và mệt mỏi.

Xem thêm: Người xạ trị nên ăn gì, kiêng gì để bồi bổ cơ thể, mau lại sức?

2. Chuẩn bị tốt về mặt tâm lý

Luôn giữ tinh thần lạc quan, thoải mái là yếu tố quan trọng giúp cơ thể phục hồi nhanh hơn. Người bệnh nên chia sẻ cảm xúc, lo lắng với bác sĩ, gia đình, tham gia các nhóm hỗ trợ… Bên cạnh đó, có thể áp dụng các phương pháp thư giãn như thiền, yoga, nghe nhạc, đọc sách… để góp phần giảm căng thẳng, cải thiện giấc ngủ.

3. Nghỉ ngơi

Người bệnh cần nghỉ ngơi hợp lý, tránh lao động nặng trong giai đoạn đầu sau xạ trị. Ngủ đủ giấc và dành nhiều thời gian thư giãn trong ngày giúp cơ thể tái tạo năng lượng. Những hình thức tập luyện nhẹ như đi bộ, hít thở sâu… cũng giúp duy trì thể lực và hỗ trợ phục hồi tốt hơn.

4.Thăm khám với bác sĩ đúng lịch hẹn

Người bệnh bắt buộc phải tái khám định kỳ theo lịch hẹn với bác sĩ Xạ trị để được đánh giá hiệu quả điều trị, kiểm tra các tác dụng phụ còn tồn tại hoặc biến chứng muộn và đưa ra hướng xử trí kịp thời. Khi xuất hiện các triệu chứng bất thường về sức khỏe, người bệnh cần thông báo ngay cho bác sĩ.

Để đặt lịch khám, tư vấn và điều trị bằng phương pháp xạ trị tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách hàng có thể liên hệ theo thông tin:

Quá trình phục hồi không chỉ dựa vào phác đồ điều trị của bác sĩ mà còn phụ thuộc vào mức độ hợp tác, chủ động của người bệnh và cách chăm sóc bệnh nhân sau xạ trị. Người bệnh cần có chế độ dinh dưỡng hợp lý, cân bằng, kết hợp tinh thần lạc quan, nghỉ ngơi đầy đủ và tuân thủ các hướng dẫn của bác sĩ để nhanh chóng cải thiện sức khỏe, hạn chế biến chứng và nâng cao chất lượng sống.