Xạ trị u tuyến yên là phương pháp dùng tia bức xạ năng lượng cao để tiêu diệt hoặc ngăn chặn sự phát triển của khối u tại tuyến yên. Trong bài viết dưới đây, BS.CKI Nguyễn Huy Lộc, khoa Xạ trị, Trung tâm Ung bướu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM sẽ chia sẻ chi tiết về kỹ thuật này.
Xạ trị u tuyến yên thường được chỉ định trong các trường hợp sau: (1)
Xạ phẫu (SRS) là phương pháp chiếu tia bức xạ liều cao nhắm trúng khối u với độ chính xác cao, dựa trên hình ảnh 3D được dựng từ MRI và CT. Bác sĩ xạ trị và kỹ sư vật lý y khoa sẽ dùng hệ thống máy tính để điều chỉnh chùm tia tập trung đúng vị trí khối u, giúp tiêu diệt tế bào bất thường mà hầu như không làm tổn hại đến mô não lành. Thông thường, người bệnh chỉ cần điều trị trong một buổi là đủ.
Xạ trị điều biến cường độ (IMRT/VMAT) là một kỹ thuật hiện đại dùng để điều trị u tuyến yên, giúp tia xạ tập trung chính xác vào khối u hơn so với các phương pháp xạ trị thông thường. Phương pháp này thường được thực hiện trong 25-28 buổi và đặc biệt hiệu quả khi khối u nằm sát hoặc bao quanh các cơ quan lành.
Trước khi thực hiện, bác sĩ sẽ chụp CT để tạo hình ảnh 3D của khối u, sau đó dùng phần mềm chuyên dụng để tính toán và điều chỉnh chùm tia từ nhiều hướng khác nhau. Điều này giúp kiểm soát sự phát triển của u và giảm lượng hormone mà nó sản xuất. Hiệu quả thường sẽ thấy rõ sau một thời gian dài (từ vài tháng đến vài năm).
Xạ trị định vị phân liều (FSRT) là phương pháp chiếu tia xạ tập trung, chia thành nhiều liều nhỏ thường 3-5 buổi, được áp dụng khi khối u nằm gần đường thị giác hoặc có kích thước lớn. Trước khi tiến hành, người bệnh sẽ được chụp X-quang hoặc CT để xác định chính xác vị trí, giúp bác sĩ điều chỉnh tia xạ đúng theo kế hoạch và đảm bảo độ chính xác đến từng milimet.
Liệu pháp proton sử dụng máy gia tốc cyclotron để tạo ra chùm proton năng lượng cao, chiếu xuyên qua da hướng đến khối u. Khác với tia X, proton dừng ngay tại khối u nên ít ảnh hưởng đến các mô lành xung quanh.
Đối với người lớn, lợi ích của liệu pháp proton so với tia photon vẫn chưa rõ ràng và chưa có sự thống nhất trong việc áp dụng. Tuy nhiên, phương pháp này có thể được cân nhắc sử dụng cho trẻ em, trong các trường hợp cần tái xạ hoặc khi muốn giảm liều xạ cho mô lành xung quanh. Trước khi thực hiện, bác sĩ sẽ xác định chính xác kích thước và vị trí của khối u bằng các phương pháp chẩn đoán hình ảnh như MRI để lên kế hoạch điều trị.
Bác sĩ xạ trị sẽ trực tiếp theo dõi, giải thích và lập kế hoạch điều trị cho người bệnh. Kỹ sư vật lý tính toán liều tia an toàn và chính xác, còn kỹ thuật viên sẽ làm mặt nạ cố định để giữ cho đầu người bệnh ở đúng tư thế trong suốt quá trình điều trị. Các phương tiện cần chuẩn bị gồm gối kê đầu, máy chụp CT mô phỏng, máy xạ trị và thuốc cản quang.
Người bệnh sẽ nằm ngửa, hai tay xuôi theo chân. Mặt nạ chuyên dụng được sử dụng để cố định vùng đầu và cổ, giúp người bệnh giữ nguyên tư thế trong thời gian điều trị. Sau đó bác sĩ sẽ xác định chính xác vị trí khối u và lập một kế hoạch chiếu tia nhằm tập trung tối đa liều bức xạ vào khối u. Kế hoạch này sau đó được tải lên máy xạ trị. Ngay trước khi bắt đầu, kỹ thuật viên sẽ tiến hành chụp kiểm tra để đảm bảo chùm tia được định vị hoàn toàn chính xác.
Người bệnh được xác định đúng vị trí khối u, nhờ đó tia xạ tác động chính xác để tiêu diệt hoặc ngăn chặn sự phát triển của khối u, giúp quá trình điều trị đạt hiệu quả.
Kỹ thuật viên phối hợp chặt chẽ với bác sĩ để nắm rõ chỉ định điều trị. Sau khi kết thúc buổi xạ trị, người bệnh được nghỉ ngơi vài phút ngay trên bàn xạ để tránh tình trạng choáng hoặc ngã, đảm bảo an toàn trước khi rời khỏi phòng điều trị.
Khi xạ trị u tuyến yên, người bệnh có thể gặp một số tác dụng phụ trong quá trình điều trị, sau khi kết thúc hoặc trong vài ngày đến vài tuần sau đó. Thậm chí, một số tác dụng phụ có thể xuất hiện muộn, sau vài tháng hoặc vài năm. Hầu hết các tác dụng phụ đều nhẹ và có thể tự khỏi hoặc dễ dàng kiểm soát bằng thuốc. Tuy nhiên, khoảng 20-40% người bệnh có thể gặp tình trạng suy tuyến yên kéo dài, dẫn đến thiếu hụt hormone, ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe, người bệnh có thể cần điều trị bổ sung hormone phù hợp.
Các tác dụng phụ thường phụ thuộc vào vùng não được chiếu, liều lượng và thời gian điều trị. Người bệnh có thể gặp phải tình trạng sau:
Để đặt lịch khám, tư vấn và điều trị u tuyến yên với các bác sĩ tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách hàng có thể liên hệ theo thông tin:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Tóm lại, xạ trị u tuyến yên là một trong những phương pháp điều trị hiện đại, nhờ công nghệ tiên tiến, người bệnh có thể được kiểm soát khối u hiệu quả, góp phần cải thiện chất lượng cuộc sống
