Lập kế hoạch chăm sóc người chấn thương sọ não là yếu tố then chốt có thể hỗ trợ người bệnh hồi phục tốt và giảm thiểu biến chứng. Kế hoạch cần được xây dựng khoa học, phù hợp, được tư vấn bởi bác sĩ điều trị.
Tầm quan trọng của việc chăm sóc người bị chấn thương sọ não
Chấn thương sọ não là một trong những dạng tổn thương nghiêm trọng, có thể để lại hậu quả nặng nề về sức khỏe thể chất, tinh thần… nếu không được chẩn đoán, điều trị kịp thời, chăm sóc đúng cách. Trong toàn bộ quá trình điều trị và phục hồi, việc lập kế hoạch chăm sóc người chấn thương sọ não đóng vai trò quan trọng, có thể giúp:
Tối ưu hóa quá trình phục hồi: Kế hoạch chăm sóc khoa học giúp định hướng rõ ràng các mục tiêu phục hồi như cải thiện vận động, khả năng giao tiếp và trí nhớ… Nhờ có kế hoạch cụ thể, các hoạt động vật lý trị liệu, ngôn ngữ trị liệu và hỗ trợ tâm lý… được triển khai phù hợp với từng giai đoạn bệnh, có thể hỗ trợ người bệnh từng bước lấy lại khả năng sinh hoạt độc lập.
Giảm nguy cơ gặp biến chứng: Kế hoạch chăm sóc người chấn thương sọ não giúp nhân viên y tế theo dõi sát sao các dấu hiệu sinh tồn, từ đó phát hiện sớm các biến chứng như phù não, tụ máu nội sọ hoặc rối loạn hô hấp… Kế hoạch này còn có thể bao gồm việc hướng dẫn một số biện pháp phòng ngừa té ngã, loét tỳ đè và nhiễm trùng.
Kiểm soát diễn biến bệnh lý: Kế hoạch chăm sóc bài bản giúp đánh giá tình trạng sức khỏe của người bệnh liên tục, nhằm phát hiện và can thiệp kịp thời khi có thay đổi. Điều này góp phần nâng cao hiệu quả điều trị và hạn chế di chứng lâu dài.
Nhìn chung, việc lập kế hoạch chăm sóc người chấn thương sọ não cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa bác sĩ chuyên khoa Thần kinh, điều dưỡng, kỹ thuật viên phục hồi chức năng… và gia đình. Một kế hoạch toàn diện có thể giúp người bệnh phục hồi tốt, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống sau điều trị.
Lập kế hoạch chăm sóc người chấn thương sọ não khoa học giúp giảm nguy cơ xảy ra biến chứng nguy hiểm
Gợi ý lập kế hoạch chăm sóc người chấn thương sọ não
Sau tìm hiểu tầm quan trọng của lập kế hoạch, bước tiếp theo là xây dựng kế hoạch cụ thể, khoa học. Mục tiêu là giảm thiểu tối đa các biến chứng nguy hiểm, hỗ trợ người bệnh phục hồi chức năng hiệu quả… Bác sĩ điều trị sẽ có chỉ định, tư vấn, giúp lập kế hoạch chăm sóc người chấn thương sọ não phù hợp với từng trường hợp bệnh, có thể bao gồm:
1. Chăm sóc người chấn thương sọ não nhẹ
Đối với người bệnh chấn thương sọ não nhẹ, kế hoạch chăm sóc thường tập trung vào theo dõi thần kinh, dinh dưỡng, nghỉ ngơi và hỗ trợ tâm lý…
Theo dõi tri giác và dấu hiệu thần kinh:
Theo dõi mức độ tỉnh táo, khả năng nói chuyện, phản xạ đồng tử, vận động tứ chi.
Ghi nhận các dấu hiệu bất thường như đau đầu dữ dội, buồn nôn, nôn mửa, co giật hoặc ngủ li bì.
Nếu có dấu hiệu bất thường, cần thông báo ngay cho bác sĩ để được xử trí kịp thời.
Chế độ nghỉ ngơi và sinh hoạt:
Người bệnh cần nghỉ ngơi hoàn toàn trong những ngày đầu, tránh hoạt động thể chất nặng, lái xe hay làm việc đòi hỏi sự tập trung cao.
Tạo không gian yên tĩnh, ánh sáng dịu, giúp người bệnh thư giãn, giảm căng thẳng và dễ ngủ hơn.
Chăm sóc dinh dưỡng:
Cung cấp thực phẩm giàu protein, vitamin nhóm B, D, omega-3 và khoáng chất (magie, kẽm…) hỗ trợ phục hồi tế bào não.
Hạn chế dùng thực phẩm nhiều đường, chất béo bão hòa và tuyệt đối không dùng rượu, bia, thuốc lá.
Uống đủ nước, chia nhỏ bữa ăn để tránh buồn nôn.
Chăm sóc tâm lý:
Người bệnh chấn thương sọ não nhẹ có thể dễ cáu gắt, lo âu, mất tập trung… Người chăm sóc nên trò chuyện nhẹ nhàng, khích lệ tinh thần, giúp người bệnh cảm thấy an toàn và được quan tâm.
Có thể hướng dẫn người bệnh thực hành các bài tập thư giãn như hít thở sâu hoặc nghe nhạc nhẹ.
Vận động và theo dõi sau xuất viện:
Sau khi bác sĩ cho phép, khuyến khích người bệnh vận động nhẹ nhàng, đi bộ chậm, tập các bài phục hồi nhận thức đơn giản như đọc sách, ghi nhớ từ vựng…
Theo dõi người bệnh liên tục trong 2 tuần đầu. Nếu xuất hiện đau đầu tăng dần, rối loạn giấc ngủ hoặc giảm trí nhớ, cần tái khám ngay ở các bệnh viện uy tín. (1)
Chế độ dinh dưỡng hợp lý có thể hỗ trợ tăng sức đề kháng và phục hồi tổn thương tế bào não
2. Chăm sóc người chấn thương sọ não mức độ từ trung bình đến nặng
Đối với người bệnh chấn thương sọ não từ trung bình đến nặng, kế hoạch chăm sóc cần chi tiết, nghiêm ngặt và có sự phối hợp chặt chẽ giữa đội ngũ y tế với người thân. Mục tiêu chính thường là duy trì hô hấp, ổn định tuần hoàn, phòng ngừa biến chứng và phục hồi chức năng lâu dài…
Chăm sóc hô hấp:
Đặt người bệnh nằm ở tư thế đầu cao 30 độ nhằm hỗ trợ lưu thông máu não và tránh phù não.
Với người bệnh thở máy hoặc đặt nội khí quản, phải thường xuyên hút đờm, kiểm tra ống thở để tránh tắc nghẽn hoặc tuột ống.
Theo dõi nhịp thở, SpO₂ và các phản ứng bất thường, báo ngay cho bác sĩ khi cần.
Theo dõi tuần hoàn và dấu hiệu sinh tồn:
Đo huyết áp, mạch, nhiệt độ, nhịp thở định kỳ.
Quan sát dấu hiệu sốc, rối loạn nhịp tim hoặc hạ thân nhiệt.
Giữ đường truyền dịch thông suốt, kiểm tra vùng chọc kim để tránh nhiễm trùng.
Hỗ trợ dinh dưỡng:
Với người bệnh không thể ăn uống, nuôi dưỡng qua ống sonde bằng thức ăn lỏng, dễ tiêu.
Kiểm tra dịch tồn trong dạ dày trước mỗi lần bơm thức ăn để tránh trào ngược hoặc tắc nghẽn.
Khi chuyển sang ăn đường miệng, cần bắt đầu từ thức ăn mềm, tăng dần độ đặc theo tư vấn của bác sĩ dinh dưỡng.
Phòng ngừa loét tỳ đè và nhiễm trùng:
Thay đổi tư thế nằm mỗi 2-3 giờ, dùng đệm chống loét.
Vệ sinh cơ thể, mắt, mũi, miệng hàng ngày.
Có thể xoa bóp nhẹ vùng tỳ đè để tăng tuần hoàn.
Hỗ trợ phục hồi chức năng:
Tiến hành vật lý trị liệu thụ động sớm như tập vận động khớp, xoa bóp cơ.
Khi người bệnh tỉnh, hướng dẫn họ tập đi, tập nói và luyện trí nhớ dần dần.
Kết hợp trị liệu tâm lý, giúp người bệnh lấy lại sự tự tin và khả năng giao tiếp.
Tuân thủ điều trị và phòng ngừa té ngã:
Dùng thuốc theo đúng chỉ định của bác sĩ, đặc biệt là thuốc an thần, giảm đau, chống phù não.
Tránh tự ý ngưng thuốc hoặc thay đổi liều.
Tại nhà, nên lắp đặt tay vịn dọc cầu thang, sử dụng thảm chống trượt trong phòng tắm và đảm bảo hệ thống chiếu sáng đầy đủ để giảm nguy cơ người bệnh bị té ngã.
Theo dõi diễn biến thần kinh:
Đánh giá định kỳ mức độ tri giác, phản xạ, khả năng vận động.
Ghi nhận thay đổi bất thường như lơ mơ, co giật, yếu liệt…
Thông báo ngay với bác sĩ để để kịp thời xử trí.
Lập kế hoạch chăm sóc người chấn thương sọ não khoa học, cụ thể và linh hoạt theo tình trạng bệnh có thể giúp người bệnh phục hồi nhanh hơn, giảm thiểu di chứng và nâng cao chất lượng cuộc sống sau chấn thương.
Người bệnh cần dùng thuốc theo đơn, đúng liều và không tự ý ngừng hoặc thay đổi thuốc khi chưa có chỉ định của bác sĩ
Lưu ý quan trọng khi lập kế hoạch chăm sóc người chấn thương sọ não
Việc lập kế hoạch chăm sóc người chấn thương sọ não cần được thực hiện khoa học và có sự phối hợp chặt chẽ giữa đội ngũ y tế và gia đình. Dưới đây là một số điểm cần lưu ý:
Đánh giá chính xác tình trạng sức khỏe của người bệnh: Xác định mức độ chấn thương (nhẹ, trung bình, nặng) dựa trên kết quả chẩn đoán hình ảnh và đánh giá lâm sàng. Tham khảo ý kiến bác sĩ điều trị và chuyên gia phục hồi chức năng để lựa chọn phương pháp chăm sóc phù hợp cho từng giai đoạn.
Tập trung vào phục hồi chức năng: Lên kế hoạch cụ thể cho các hình thức trị liệu như vật lý trị liệu, ngôn ngữ trị liệu hoặc trị liệu tâm lý tùy theo mức độ tổn thương. Cần điều chỉnh cường độ và thời gian tập luyện dựa trên khả năng và tiến triển của người bệnh, tránh để người bệnh luyện tập quá sức.
Theo dõi sát sao và phát hiện sớm bất thường: Ghi lại diễn biến tri giác, dấu hiệu sinh tồn, các biện pháp can thiệp đã thực hiện và phản ứng của người bệnh. Những thông tin này có thể giúp bác sĩ kịp thời điều chỉnh kế hoạch điều trị và chăm sóc phù hợp.
Kiên nhẫn với quá trình phục hồi: Quá trình hồi phục sau chấn thương sọ não thường kéo dài, vì thế người chăm sóc cần kiên nhẫn và tránh tạo áp lực cho người bệnh. Hãy ghi nhận những tiến bộ nhỏ, luôn động viên và khích lệ để người bệnh hợp tác tích cực trong điều trị và phục hồi chức năng.
Hướng dẫn và hỗ trợ người thân tham gia chăm sóc: Giải thích rõ tình trạng bệnh cho người nhà, hướng dẫn cách theo dõi sức khỏe, vệ sinh thân thể, thay đổi tư thế nằm để phòng ngừa loét tỳ đè cho người bệnh nằm lâu.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội:
108 Phố Hoàng Như Tiếp, Phường Bồ Đề, TP. Hà Nội
(Đ/c cũ: 108 Hoàng Như Tiếp, P.Bồ Đề, Q.Long Biên, TP. Hà Nội)
Lập kế hoạch chăm sóc người chấn thương sọ não có thể giúp tối ưu hóa quá trình hồi phục, giảm nguy cơ biến chứng và cải thiện chất lượng cuộc sống. Việc chăm sóc cần được thực hiện một cách khoa học, đúng phương pháp, với sự phối hợp chặt chẽ giữa bác sĩ, người chăm sóc và gia đình.
Cập nhật lần cuối: 14:14 30/12/2025
Chia sẻ:
Nguồn tham khảo
1. Corrigan, J. D., Hammond, F. M., Sander, A. M., & Kroenke, K. (2024). Model of care for chronic brain injury. Archives of Physical Medicine and Rehabilitation, 106(1), 145–149. https://doi.org/10.1016/j.apmr.2024.08.001
