Xạ trị giảm đau ung thư di căn xương bằng phương pháp nào?

Xương là vị trí di căn của nhiều loại ung thư trong quá trình sinh bệnh của khối u. Tổn thương cấu trúc xương gây đau đáng kể, gãy xương và giảm nghiêm trọng chất lượng sống của người bệnh. Vậy có thể xạ trị giảm đau ung thư di căn xương không? Người bệnh có thể được xạ trị bằng phương pháp nào? Hãy cùng tìm hiểu trong bài viết sau.

Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi BS.CKII Bùi Lê Phước Thu Thảo, Phó khoa Xạ trị, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM.

Ung thư di căn xương có được xạ trị không?

Ung thư di căn xương hoàn toàn có thể được xạ trị. Xạ trị là một trong các phương pháp điều trị hỗ trợ (palliative therapy) thường được dùng khi ung thư di căn xương gây triệu chứng hoặc nguy cơ biến chứng, chứ không nhằm mục tiêu chữa khỏi (trong hầu hết các trường hợp).

Có nhiều bệnh ung thư có tỷ lệ di căn xương cao như:

• Ung thư vú: 65%-75%.
• Ung thư tuyến tiền liệt: 65%-90%.
• Ung thư tuyến giáp: 65%.
• Ung thư phổi: 17%-64%.
• Ung thư bàng quang: 40%.
• Ung thư hắc tố da (melanoma): 14%-45%.(1)

Mục tiêu chính của xạ trị trong di căn xương là giảm đau, kiểm soát triệu chứng, ngăn chặn hoặc chậm tiến triển biến chứng tại vị trí di căn xương (ví dụ: gãy xương, chèn ép thần kinh) và cải thiện chất lượng cuộc sống.

Các phương pháp xạ trị giảm đau ung thư di căn xương

Có 2 phương pháp xạ trị giảm đau ung thư di căn xương chính là: xạ trị 3 chiều theo hình dạng khối u (3D-CRT) và xạ trị định vị thân (SBRT).

Xạ trị ba chiều theo hình dạng khối u (3D-CRT)

3D-CRT (Three-Dimensional Conformal Radiation Therapy) hay xạ trị điều biến theo hình dạng ba chiều của khối u là phương pháp dùng hình ảnh CT để dựng mô hình 3D của khối u và các cơ quan lành xung quanh, sau đó bác sĩ và kỹ sư xạ trị sẽ “thiết kế” các chùm tia xạ theo hình dạng của khối u. Nhờ vậy, tia xạ tập trung chính xác vào khối di căn xương, giảm tối đa liều chiếu vào mô lành (tủy sống, ruột, phổi…). 3D-CRT đặc biệt hữu ích khi điều trị khối u có hình dạng phức tạp, di căn nằm ở cột sống, khung chậu hoặc gần tủy sống; nơi cần bảo vệ thần kinh, ruột, thận.

Xạ trị định vị thân (SBRT)

SBRT (Stereotactic Body Radiation Therapy) hay xạ trị định vị thân là phương pháp dùng hình ảnh CT kết hợp với hệ thống định vị (stereotactic) để chiếu 1 liều xạ cô đặc, chính xác đến từng mm vào khối u. Nhờ vậy, SBRT giúp tiêu diệt tế bào ung thư mạnh mẽ, trong khi bảo vệ tối đa mô lành xung quanh. SBRT đặc biệt hữu ích với các ổ di căn xương đơn lẻ hoặc số lượng ít (oligometastases), vì có thể tiêu diệt gần như triệt để ổ di căn.

Quy trình xạ trị ung thư di căn xương

Dưới đây là quy trình xạ trị ung thư di căn xương cơ bản:

• Khám và chỉ định: Bác sĩ đánh giá tình trạng bệnh, mức độ đau, vị trí di căn, nguy cơ gãy xương hoặc chèn ép tủy sống… để quyết định có cần xạ trị không, nên xạ trị bằng kỹ thuật nào.
• Lập kế hoạch điều trị: Người bệnh được chụp CT mô phỏng (simulation CT) để vẽ vùng cần xạ trị (ổ di căn xương) và cơ quan cần bảo vệ (tủy sống, ruột, thận…). Bác sĩ và kỹ sư xạ trị sẽ tính toán hướng chiếu tia, liều lượng, số buổi cần thiết.
• Tiến hành xạ trị: Người bệnh nằm cố định trên bàn máy gia tốc tuyến tính, máy sẽ chiếu tia theo đúng kế hoạch trong thời gian ngắn (thường vài phút). Người bệnh sẽ không cảm thấy đau, khó chịu trong quá trình chiếu xạ.
• Theo dõi: Người bệnh được theo dõi liên tục trong và sau khi xạ trị ung thư để bác sĩ can thiệp kiểm soát tác dụng phụ, triệu chứng nếu có.

Kết quả khi xạ trị di căn xương

Xạ trị giảm đau di căn xương giúp người bệnh giảm đau, duy trì khả năng vận động cũng như nâng cao chất lượng cuộc sống. Theo một số thống kê hiện tại, khoảng 60% người bệnh cảm thấy giảm đau rõ rệt sau 2-3 tuần xạ trị. Trong đó, khoảng 30% người bệnh giảm đau hoàn toàn. Khoảng 40% người bệnh có thể không giảm đau hiệu quả sau 1 liệu trình, khoảng 50% người bệnh tái phát đau trong 1 năm sau điều trị. Trong trường hợp không giảm đau hiệu quả sau liệu trình đầu, hoặc tái phát đau sau xạ trị có thể điều trị chiếu xạ lặp lại dựa trên tình trạng bệnh cụ thể.

Tác dụng phụ có thể xảy ra khi xạ trị ung thư di căn xương

Xạ trị di căn xương nhìn chung an toàn, tác dụng phụ thường nhẹ và kiểm soát được. Một số tác dụng phụ có thể gặp khi xạ trị ung thư di căn xương gồm:

• Mệt mỏi thoáng qua, thường cải thiện sau vài tuần.
• Đau bùng phát tạm thời, thường xuất hiện rồi tự thuyên giảm sau một vài ngày.
• Da khô, đỏ, bong tróc nhẹ ở vùng được chiếu xạ.
• Viêm một số vùng gần vị trí xạ trị, ví dụ như bàng quang, thực quản.
• Buồn nôn. (2)

Khoa Xạ trị, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM có đội ngũ bác sĩ Xạ trị và kỹ sư Vật lý y khoa giàu kinh nghiệm, cơ sở vật chất hiện đại như hệ thống máy xạ trị gia tốc tuyến tính Versa HD thực hiện nhiều kỹ thuật xạ trị chiếu ngoài hiện đại như 3D-CRT, SBRT, VMAT… đáp ứng đa dạng mục đích điều trị. Bên cạnh đó là hệ thống CT mô phỏng, PET/CT, phần mềm lập kế hoạch điều trị tiên tiến, giúp người bệnh được điều trị chính xác, an toàn, hiệu quả.

Để đặt lịch khám, tư vấn, xạ trị tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách hàng có thể liên hệ theo thông tin:

Trên đây là một số thông tin về phương pháp xạ trị giảm đau ung thư di căn xương. Trong đó, hai kỹ thuật phổ biến thường được áp dụng là 3D-CRT và SBRT. Dù không thể điều trị dứt điểm do ung thư đã di căn, song xạ trị có thể giúp giảm đau, kiểm soát triệu chứng hiệu quả và nâng cao chất lượng sống cho người bệnh.