Viêm phế quản co thắt hay viêm phế quản thể hen là biến chứng nặng của bệnh viêm phế quản, phổ biến ở trẻ nhỏ hơn là người lớn. Nếu không phát hiện và điều trị sớm, người bệnh có thể bị đe dọa sức khỏe, tính mạng.

Viêm phế quản co thắt là gì?

Viêm phế quản co thắt là tình trạng các cơ trơn phế quản bị viêm và co thắt, khiến niêm mạc bị phù nề, tăng tiết dịch nhầy và làm hẹp tạm thời đường dẫn khí. Người bị viêm phế quản co thắt thường ho, khò khè, có đờm và khó thở vì bị thiếu hụt oxy. Đường kính đường dẫn khí bị thu hẹp và độ đàn hồi của phổi, thành ngực là hai yếu tố ảnh hưởng đến mức độ tắc nghẽn luồng không khí vào sâu đến phổi. (1)

Do đặc điểm giải phẫu đặc biệt, trẻ em dưới 5 tuổi thường dễ bị viêm phế quản co thắt hơn so với người lớn. Phổi của trẻ sơ sinh có cơ chế hoạt động khác hẳn nên càng dễ bị khò khè hơn. Ngoài ra, người lớn trên 65 tuổi cũng khá phổ biến. Nếu không được chẩn đoán và điều trị đúng hướng khiến bệnh trầm trọng, các biến chứng nguy hiểm như suy hô hấp, viêm phổi có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của trẻ.

Nguyên nhân gây viêm phế quản co thắt

Các loại virus, vi khuẩn như liên cầu khuẩn, tụ cầu khuẩn, virus hợp bào đường hô hấp (RSV) ký sinh ở vùng mũi họng. Khi người bệnh bị suy giảm sức đề kháng, đặc biệt vào thời điểm giao mùa, thời tiết lạnh, những virus, vi khuẩn này phát triển và tăng độc tính, gây viêm và co thắt phế quản. Đây là một trong những nguyên nhân viêm phế quản co thắt. (2)

Ngoài ra, có những yếu tố nguy cơ có thể dẫn đến viêm phế quản co thắt gồm:

• Tiền sử gia đình hoặc cá nhân mắc bệnh hen suyễn hoặc cơ địa mẫn cảm.
• Người bị hen suyễn, dị ứng, nhiễm trùng đường hô hấp hoặc mắc các bệnh phổi mạn tính (bao gồm khí phế thũng và viêm phế quản mãn tính)…
• Người mắc bệnh tim bẩm sinh nguy hiểm (vòng mạch máu – Vascular Ring/Sling).
• Người bị co thắt phế quản do tập thể dục (EIB).
• Những người bị thừa cân, béo phì.
• Nhiệt độ thay đổi đột ngột, đặc biệt vào mỗi thời điểm giao mùa.
• Ma sát cơ học của không khí, làm đường thở lạnh quá mức hoặc khô quá mức.
• Các yếu tố dị nguyên như: khói thuốc, bụi bặm, lông vật nuôi, nấm mốc, phấn hoa, chất phụ gia, hóa chất…
• Các nguyên nhân khác có thể khởi phát cơn viêm phế quản co thắt gồm: tác dụng phụ của thuốc (thuốc kháng sinh, thuốc hạ huyết áp, aspirin hoặc chống viêm không steroid NSAID), rối loạn tiêu hóa, căng thẳng tâm lý, nhiễm chất độc hóa học…

Triệu chứng viêm phế quản co thắt

Những người bị viêm phế quản co thắt nếu trải nghiệm lần đầu sẽ rất hoảng sợ bởi nó vừa đột ngột xuất hiện vừa gần như khiến họ không thể thở được. Cụ thể triệu chứng đặc trưng gồm:

• Ho khan hoặc ho đờm, kéo dài dai dẳng: Ho không phải là triệu chứng đặc hiệu. Với kinh nghiệm lâm sàng, bác sĩ có thể nghe tiếng ho để phán đoán bộ phận bị viêm ở đường hô hấp.
• Sốt: Không phải tất cả nhưng trong một số trường hợp, viêm phế quản co thắt có thể gây sốt cao hoặc nhẹ, sốt từng cơn hoặc liên tục.
• Tức ngực: Người bệnh có hiện tượng ngực hóp lại khi hít thở sâu và cảm giác đau tức ở ngực.
• Thở khò khè: Khi không khí ra vào khe hẹp trong tình trạng co thắt cơ trơn phế quản, lòng phế quản bị thu hẹp, phù nề thành phế quản, dịch nhầy tích tụ… sẽ phát ra âm thanh. Tiếng khò khè phát ra ở người bệnh khác với tiếng khò khè trong hen phế quản ở chỗ nó là dấu hiệu không hoặc đáp ứng kém với thuốc xông khí dung (salbutamol).
• Hụt hơi thường xuyên, khó thở: Đối với viêm phế quản thông thường, ít trường hợp khó thở. Do đó nếu có khó thở, thường xuyên bị hụt hơi thì đó là vấn đề nghiêm trọng hơn.
• Mệt mỏi: Nhiều triệu chứng xuất hiện cùng lúc có thể khiến cơ thể người bệnh mất sức, mệt mỏi.
• Co rút lồng ngực: Thường xảy ra ở trẻ nhỏ, co rút lồng ngực khiến cho vùng cơ cổ bị co kéo lại.
• Các triệu chứng khác: Chóng mặt, trào ngược dạ dày, buồn nôn trước và sau ăn… có thể xuất hiện ở một người khi bị viêm phế quản co thắt. Trẻ nhỏ và trẻ sơ sinh có thể buồn nôn hoặc nôn ngay sau khi bú, sau các cơn ho hoặc khóc.

Phương pháp chẩn đoán viêm phế quản co thắt

Việc chẩn đoán đúng bệnh giúp bác sĩ tìm ra những cách điều trị phù hợp, trúng đích. Ngoài việc dựa trên những triệu chứng lâm sàng ra, các phương pháp chẩn đoán như hô hấp ký, lưu lượng đỉnh thở ra hay chụp X-quang phổi có thể giúp bác sĩ một lần nữa củng cố những nghi ngờ ban đầu.

1. Hô hấp ký

Hô hấp ký hay còn gọi là phương pháp đo chức năng hô hấp (spy-ROM-uh-tree) rất phổ biến dùng để kiểm tra mức độ hoạt động của phổi bằng cách đo lượng không khí hít vào, thở ra và tốc độ thở ra trong một bài kiểm tra. Phương pháp này sẽ được chỉ định nếu bác sĩ nghi ngờ những triệu chứng viêm phế quản có thể là do hen suyễn, COPD, viêm phế quản mạn tính, khí phế thũng hoặc xơ phổi.

2. Lưu lượng đỉnh thở ra (PEFR)

Đo lưu lượng đỉnh thở ra là một xét nghiệm nhanh, đơn giản, dễ thao tác, có độ chính xác cao trong việc đo lưu lượng khí ra khỏi phổi. Thường sử dụng cho những bệnh nhân bị hen suyễn hoặc bệnh phổi mạn tính. Lưu lượng đỉnh kế là phương tiện để đo lưu lượng đỉnh thở ra. Khi đo, thông qua lưu lượng khí thoát ra từ đường dẫn khí lớn của phổi, mà thuật ngữ khoa học gọi là lưu lượng đỉnh thở ra (PEF), bác sĩ sẽ đánh giá những triệu chứng hô hấp mà người bệnh đang mắc phải.

3. Chụp X-quang phổi

Chụp X-quang phổi giúp bác sĩ kiểm tra tình trạng nhiễm trùng, đông đặc hoặc xẹp phổi ở người bệnh. Tùy mức độ nặng, nhẹ dựa trên ảnh chụp, bác sĩ sẽ quyết định phác đồ điều trị phù hợp với thể trạng người bệnh.

4. Chụp CT scan phổi

Để chẩn đoán chính xác hơn những tổn thương ở đường hô hấp, chụp CT scan phổi là giải pháp hợp lý được nhiều bác sĩ lựa chọn.

Cách điều trị viêm phế quản co thắt

Dưới đây là các phương pháp điều trị viêm phế quản co thắt phổ biến và hiệu quả:

1. Điều trị nguyên nhân

Viêm phế quản là bệnh do virus gây ra và đến nay chưa có thuốc đặc hiệu. Việc điều trị chủ yếu tập trung kiểm soát các triệu chứng, tránh biến chứng nghiêm trọng. Nếu xác định nguyên nhân gây viêm phế quản co thắt do vi khuẩn, bác sĩ có thể chỉ định một số thuốc loại thuốc kháng sinh như beta lactam, cephalosporin, macrolid…

2. Điều trị triệu chứng

Thuốc giãn phế quản, thuốc hít có tác dụng mở đường thở thường được các bác sĩ dùng để điều trị co thắt phế quản. Trong đó, loại phổ biến nhất có thể kể đến thuốc chủ vận beta-2 tác dụng ngắn, chẳng hạn như Proventil (albuterol) hoặc Ventolin.

Một số loại thuốc chẹn beta (metoprolol, propanolol…), thường dùng cho người cao huyết áp có thể chặn một số tác dụng của albuterol. Do đó, nếu đang dùng loại thuốc này, nên báo cho bác sĩ biết để tìm giải pháp phù hợp thay thế.

Đối với những người bị hen suyễn, nếu cần thiết bác sĩ có thể cân nhắc dùng prednisone đường uống hoặc methylprednisolone tiêm qua đường tĩnh mạch để giảm viêm và giảm tình trạng hẹp đường thở.

Trường hợp người bệnh bị co thắt đường thở nghiêm trọng, thiếu oxy trầm trọng đến mức suy hô hấp phải cần đến giải pháp thở máy qua mặt nạ. Cách này giúp thuốc phát huy tác dụng nhanh hơn, đồng thời tránh phải đặt nội khí quản.

Ngoài việc dùng thuốc theo chỉ định, các bác sĩ cho rằng việc thay đổi tích cực lối sống cũng đem lại những thay đổi rõ rệt trong quá trình điều trị bệnh:

• Tập thể dục điều độ: Những bài tập thể dục với động tác hít thở bằng mũi giúp ích rất nhiều trong việc điều trị các triệu chứng viêm phế quản co thắt. Hít thở sâu giúp tăng lượng oxy dự trữ trong cơ thể. Trong khi đó hít thở bằng mũi giúp ngăn ngừa co thắt phế quản.
• Thay đổi tư thế nằm: Không hoặc hạn chế nằm ngủ ở tư thế ngửa để tránh nguy cơ hẹp đường thở và giảm lượng oxy lưu thông trong máu.
• Thở bằng mũi: Thói quen thở bằng miệng không có lợi cho đường hô hấp. Thay vào đó nên thở bằng mũi để mang lại lợi ích tốt nhất cho việc hô hấp.
• Kỹ thuật Buteyko: Ngồi thẳng lưng trên nền phẳng, hít thở bằng mũi với tốc độ khoảng 30 giây, tập trung vào nhịp thở. Sau đó dùng tay bịt hai lỗ mũi, mím môi đến khi bản thân không thể giữ được nữa.

Biến chứng viêm phế quản co thắt

Nếu không được can thiệp điều trị, từ sau 2-3 ngày, tình trạng viêm phế quản co thắt sẽ tiến triển nặng hơn dẫn đến biến chứng nguy hiểm như viêm tai giữa, suy hô hấp, viêm phổi, xẹp phổi…

Mặc dù viêm phế quản thể hen không phải hen suyễn nhưng nếu không điều trị kịp thời và có những phương án dự phòng bệnh sớm thì nguy cơ thành hen suyễn hoàn toàn có thể xảy ra.

Phòng ngừa viêm phế quản co thắt

Tác nhân gây bệnh cần được kiểm soát tốt nếu muốn phòng ngừa viêm phế quản co thắt. Để giúp tìm ra tác nhân gây co thắt phế quản, bác sĩ có thể hướng dẫn người bệnh hoặc người nhà của họ ghi chép nhật ký các triệu chứng với những câu hỏi cụ thể như:

• Ngay trước khi xuất hiện các triệu chứng, bạn đã ở đâu, làm gì, tiếp xúc với những gì hoặc những ai?
• Trước đây đã từng tiếp xúc với những thứ tương tự khi xuất hiện triệu chứng?
• Đã duy trì thói quen tập thể dục đều đặn hay chỉ mới bắt đầu?
• Các triệu chứng kéo dài trong bao lâu?

Tất cả những câu hỏi về thói quen, việc làm, khả năng tiếp xúc… của người bệnh càng chi tiết càng giúp ích cho bác sĩ trong việc khai thác thông tin, tìm ra tác nhân thực sự gây bệnh.

Ngoài ra, để phòng ngừa bệnh viêm phế quản co thắt, cần giữ cho hệ thống miễn dịch luôn khỏe mạnh. Cố gắng tránh hoặc hạn chế tiếp xúc với những người đang mắc bệnh cảm, cúm. Tiêm vắc xin phòng bệnh cúm, phế cầu khuẩn… cũng là một cách phòng ngừa bệnh hiệu quả.

Vào những ngày trời lạnh, không khí khô hanh hoặc thời tiết thất thường do giao mùa, phổi có thể bị kích ứng nên cần giữ ấm cơ thể đúng cách.

Chăm sóc bệnh nhân viêm phế quản co thắt

Bổ sung chế độ dinh dưỡng phù hợp, biết rõ người bệnh nên ăn gì, nên kiêng gì và tuân theo chế độ sinh hoạt ra sao để đảm bảo sức khỏe tổng thể tốt nhất, hỗ trợ tăng cường miễn dịch.

1. Nên ăn gì?

• Bổ sung rau củ quả tươi, giàu vitamin và khoáng chất giúp tăng cường sức đề kháng.
• Ăn đầy đủ 4 nhóm chất trong mỗi bữa để tăng cường sức khỏe tổng thể.
• Các món ăn nên được nấu mềm, cấu trúc lỏng để hỗ trợ tiêu hóa tốt.
• Uống đủ nước, từ 2,5-3 lít/ngày.

2. Nên kiêng gì?

• Đồ ăn nhiều dầu mỡ.
• Đồ ăn cay nóng, nhiều gia vị.
• Đồ uống có gas.
• Thực phẩm nhiều muối.
• Thực phẩm nhiều đường.
• Thuốc lá và đồ uống có cồn.
• Thực phẩm chứa nhiều caffein.

3. Chế độ sinh hoạt

Khi chăm sóc người bệnh viêm phế quản co thắt, trong chế độ sinh hoạt hàng ngày cần lưu ý những điều sau:

• Để hỗ trợ hô hấp, người bệnh có thể thay đổi tư thế nằm sao cho việc hít thở dễ dàng nhất, nên tránh nằm ngửa và có thể kê gối cao đầu.
• Vào mùa đông hay khi nền nhiệt hạ sâu, cần mặc ấm và giữ ấm vùng ngực, cổ.
• Hợp tác với bác sĩ trong việc dùng thuốc và tuân theo phác đồ điều trị các ổ nhiễm khuẩn vùng tai, mũi, họng và viêm phế quản.
• Người chăm sóc nên thường xuyên kiểm tra tình trạng người bệnh để điều chỉnh kế hoạch chăm sóc.

Đối với trẻ nhỏ:

• Xông hơi ẩm.
• Không tùy tiện cho trẻ dưới 6 tuổi uống thuốc ho, thuốc cảm nếu bác sĩ không kê đơn.
• Dùng đúng loại thuốc và liều lượng thuốc theo toa bác sĩ đã kê, tuyệt đối không ngưng thuốc khi chưa có ý kiến của bác sĩ.
• Nắm rõ, theo dõi và quan sát các dấu hiệu gồm: ho, thở khò khè, khó thở, tức ngực, khó chịu, ngủ không yên, sốt và ho.
• Thường xuyên rửa tay sạch bằng xà phòng và nước ấm trước và sau khi chăm sóc trẻ.
• Để trẻ được nghỉ ngơi đầy đủ.
• Cho trẻ uống dung dịch bù nước nếu kèm theo sốt.
• Không để trẻ tiếp xúc với khói thuốc vì có thể khiến triệu chứng bệnh nặng hơn.

Đối với người lớn:

• Vệ sinh mũi họng thường xuyên.
• Khi cơ thể dần hồi phục nên tăng cường vận động nhẹ nhàng.
• Không làm việc hoặc hoạt động quá sức khi chưa hồi phục hoàn toàn.
• Khuyên bệnh nhân từ bỏ bia rượu và thuốc lá vì chúng ảnh hưởng đến kết quả điều trị và quá trình phục hồi.

Các câu hỏi thường gặp

1. Viêm phế quản co thắt có nguy hiểm không?

Viêm phế quản co thắt nếu không được điều trị hoặc kiểm soát kịp thời có thể gây nguy hiểm, đặc biệt ở trẻ em và người lớn trên 65 tuổi có bệnh nền.

>>>Xem chi tiết về thắc mắc viêm phế quản co thắt có nguy hiểm không tại đây!

2. Viêm phế quản co thắt có lây không?

Viêm phế quản thể hen có lây không còn tùy vào nguyên nhân gây bệnh. Nếu bệnh do virus gây ra, khả năng lây nhiễm trong vài ngày hoặc sau một tuần. Nếu nguyên nhân bệnh do vi khuẩn, khả năng lây nhiễm bắt đầu ngưng sau 24 giờ dùng kháng sinh. Ngoài nguyên nhân bệnh do virus và vi khuẩn ra, những yếu tố khác gây bệnh đều không lây nhiễm.

3. Viêm phế quản thể hen có chữa được không?

Viêm phế quản thể hen có thể được điều trị bằng thuốc và các biện pháp y khoa khác. Ngoài ra, để hỗ trợ quá trình điều trị đạt hiệu quả cao, những thay đổi tích cực trong lối sống sẽ mang lại sự khác biệt không nhỏ.

4. Khi nào nên đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế?

Người thân nên đưa đến bệnh viện để được kiểm tra nếu người bệnh có những dấu hiệu sau:

• Sốt từ 38 độ hoặc hơn và kéo dài.
• Ho kéo dài quá 3 tuần không khỏi hoặc ho ra mủ.
• Đau tức ngực.
• Tay chân run rẩy.
• Khó thở khi di chuyển.
• Khó thở.
• Buồn nôn và nôn.

Để đặt lịch khám và các bệnh lý đường hô hấp, Quý khách vui lòng liên hệ Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh theo thông tin:

Tóm lại, có nhiều nguyên nhân gây ra bệnh viêm phế quản co thắt bao gồm virus, vi khuẩn và các yếu tố kích thích khác. Mục tiêu của việc điều trị viêm phế quản co thắt là giúp người bệnh thở tốt hơn, đồng thời kiểm soát các triệu chứng, tránh biến chứng nặng và ngăn ngừa tái phát.