Khi bị viêm hạch mạc treo ở trẻ em, cha mẹ xử lý ra sao?

Viêm hạch mạc treo ở trẻ em là nguyên nhân gây đau bụng thường gặp ở trẻ, đặc biệt ở trẻ trong độ tuổi đi học. Tình trạng này dễ bị nhầm lẫn với các bệnh lý khác như viêm ruột thừa, khiến nhiều phụ huynh lo lắng. Việc nhận biết sớm và thăm khám kịp thời giúp chẩn đoán chính xác và xử trí phù hợp cho trẻ.

Viêm hạch mạc treo ở trẻ em là gì?

Viêm hạch mạc treo ở trẻ em là tình trạng các hạch bạch huyết nằm trong mạc treo ruột bị viêm và sưng to do phản ứng miễn dịch của cơ thể. Hệ thống hạch này có vai trò lọc và chống lại tác nhân gây bệnh xâm nhập qua đường hô hấp và tiêu hóa. Khi trẻ bị nhiễm trùng, đặc biệt là virus, các hạch này dễ phản ứng mạnh và gây đau bụng.

Điểm đặc trưng của viêm hạch mạc treo ở trẻ em là cơn đau thường xuất hiện quanh rốn hoặc vùng bụng dưới bên phải. Vị trí này rất dễ gây nhầm lẫn với viêm ruột thừa, nhất là khi trẻ kèm theo sốt, buồn nôn hoặc rối loạn tiêu hóa. Trên thực tế, đây là một trong những nguyên nhân phổ biến gây đau bụng cấp ở trẻ sau các đợt viêm họng, cảm cúm hoặc nhiễm virus đường ruột.

Về bản chất, viêm ruột mạc treo đa số là bệnh lý lành tính và có xu hướng tự khỏi. Phần lớn trường hợp không cần can thiệp xâm lấn nếu được theo dõi và chăm sóc đúng cách. Việc hiểu rõ khái niệm bệnh giúp cha mẹ bình tĩnh xử lý, tránh lạm dụng thuốc và kịp thời đưa trẻ đi khám khi xuất hiện dấu hiệu bất thường.

Nguyên nhân gây viêm hạch mạc treo ở trẻ em

Viêm hạch mạc treo ở trẻ em xuất hiện khi hệ miễn dịch của trẻ phản ứng trước các tác nhân gây nhiễm trùng. Trong quá trình bảo vệ cơ thể, các hạch bạch huyết ở mạc treo ruột có thể sưng viêm và gây đau bụng. Phần lớn các trường hợp có nguồn gốc lành tính, nhưng biểu hiện lâm sàng khác nhau tùy thuộc vào từng nguyên nhân. Cụ thể:

• Nhiễm virus đường hô hấp và tiêu hóa: Đây là nguyên nhân phổ biến nhất. Trẻ sau các đợt viêm họng, cảm cúm, sốt siêu vi, nhiễm trùng đường ruột,… dễ xuất hiện viêm hạch mạc treo do phản ứng miễn dịch, thường kèm sốt nhẹ và đau bụng quanh rốn.
• Nhiễm vi khuẩn đường tiêu hóa: Một số loại vi khuẩn như Yersinia enterocolitica, Salmonella, Campylobacter có thể gây viêm hạch mạc treo, thường đi kèm tiêu chảy, đau bụng kéo dài và sốt. Những trường hợp này cần được theo dõi sát để tránh nhầm lẫn với bệnh lý ngoại khoa khác.
• Nhiễm trùng sau các bệnh lý toàn thân: Khi trẻ mắc các bệnh nhiễm trùng toàn thân, hạch bạch huyết có thể phản ứng thứ phát, trong đó hạch mạc treo ruột bị ảnh hưởng và gây triệu chứng đau bụng.
• Bệnh viêm ruột mạn tính hoặc rối loạn miễn dịch: Đây là nhóm nguyên nhân ít gặp nhưng cần nghĩ tới khi viêm hạch mạc treo tái phát nhiều lần hoặc không đáp ứng với chăm sóc thông thường.

Triệu chứng viêm hạch mạc treo ở trẻ em thường gặp

Viêm hạch mạc treo ở trẻ em thường khởi phát với các biểu hiện không đặc hiệu, dễ nhầm lẫn với nhiều bệnh lý tiêu hóa và ngoại khoa khác. Triệu chứng có thể xuất hiện sau một đợt nhiễm trùng và thay đổi theo mức độ viêm của hạch mạc treo. Bao gồm:

• Đau bụng: Đây là triệu chứng nổi bật nhất. Trẻ thường đau quanh rốn hoặc vùng bụng dưới bên phải, đau âm ỉ hoặc từng cơn. Cơn đau có thể tăng lên khi vận động, ho hoặc thay đổi tư thế, dễ gây nhầm lẫn với tình trạng đau ruột thừa.
• Sốt: Trẻ có thể sốt nhẹ hoặc sốt vừa, đặc biệt trong giai đoạn đầu của bệnh. Sốt thường đi kèm các dấu hiệu nhiễm trùng trước đó như viêm họng, cảm cúm,…
• Rối loạn tiêu hóa: Buồn nôn, nôn, tiêu chảy nhẹ, chán ăn,… là những biểu hiện thường gặp. Các triệu chứng này phản ánh sự liên quan giữa hạch mạc treo và hệ tiêu hóa.
• Mệt mỏi, giảm hoạt động: Trẻ có xu hướng mệt, ít chơi, quấy khóc, than đau nhiều hơn khi về đêm. Đây là dấu hiệu cho thấy cơ thể đang phản ứng với tình trạng viêm.
• Khởi phát sau nhiễm trùng: Nhiều trường hợp viêm hạch mạc treo ở trẻ xuất hiện sau nhiễm trùng hô hấp hoặc tiêu hóa.

Trong đa số trường hợp, các triệu chứng có xu hướng giảm dần sau vài ngày. Tuy nhiên, nếu đau bụng tăng nhanh, sốt cao kéo dài hoặc trẻ nôn nhiều, cha mẹ cần đưa trẻ đi khám để loại trừ các bệnh lý nguy hiểm khác.

Cách chẩn đoán viêm hạch mạc treo ở trẻ em

Chẩn đoán viêm hạch mạc treo ở trẻ em thường dựa trên sự kết hợp giữa thăm khám lâm sàng và cận lâm sàng:

• Khai thác bệnh sử và khám lâm sàng: Bác sĩ sẽ đánh giá vị trí đau, mức độ đau, tình trạng sốt và tiền sử nhiễm trùng gần đây. Đau quanh rốn hoặc đau bụng dưới bên phải kèm sốt nhẹ sau viêm hô hấp hoặc tiêu hóa là những dấu hiệu gợi ý quan trọng.
• Siêu âm bụng: Đây được xem là phương tiện đầu tay khi chẩn đoán viêm hạch mạc treo ở trẻ em. Siêu âm giúp phát hiện các hạch mạc treo ruột sưng to, đồng thời hỗ trợ phân biệt với tình trạng viêm ruột thừa.
• Xét nghiệm máu: Công thức máu và các chỉ số viêm như CRP có thể tăng nhẹ, phản ánh tình trạng viêm nhưng không đặc hiệu. Kết quả này hỗ trợ định hướng nguyên nhân và mức độ bệnh.
• Chụp cắt lớp vi tính ổ bụng: Thường được chỉ định thực hiện trong các trường hợp triệu chứng không điển hình hoặc siêu âm chưa rõ ràng. Phương pháp này giúp xác định chính xác hạch mạc treo viêm và loại trừ các bệnh lý ngoại khoa nguy hiểm khác.

Điều trị viêm hạch mạc treo ở trẻ em

Viêm hạch mạc treo ở trẻ em đa số là bệnh lý lành tính, có thể tự khỏi nếu được theo dõi và xử trí đúng cách. Mục tiêu điều trị là giảm triệu chứng, hỗ trợ cơ thể vượt qua giai đoạn viêm và quan trọng nhất là phát hiện kịp thời những trường hợp cần can thiệp y tế. Tùy mức độ bệnh, trẻ có thể được điều trị bảo tồn tại nhà hoặc nhập viện theo dõi.

1. Điều trị bảo tồn tại nhà

Phần lớn trường hợp viêm hạch mạc treo ở trẻ em do virus và không cần điều trị đặc hiệu. Chăm sóc đúng cách sẽ giúp trẻ phục hồi nhanh chóng và an toàn. Bao gồm:

• Nghỉ ngơi đầy đủ: Trẻ cần được nghỉ ngơi, hạn chế vận động mạnh để giảm kích thích đau bụng và giúp cơ thể hồi phục nhanh hơn.
• Hạ sốt, giảm đau đúng cách: Có thể dùng paracetamol hoặc ibuprofen theo chỉ định. Tuyệt đối không tự ý dùng kháng sinh khi chưa có chỉ định, vì phần lớn trường hợp không do nhiễm vi khuẩn và việc lạm dụng kháng sinh có thể gây hại cho trẻ.
• Bù nước và dinh dưỡng phù hợp: Cho trẻ uống đủ nước, ăn thức ăn mềm, dễ tiêu. Chia nhỏ bữa ăn để giảm áp lực lên đường tiêu hóa của trẻ.
• Theo dõi triệu chứng tại nhà: Đa số trẻ cải thiện sau vài ngày đến một tuần. Cha mẹ cần theo dõi mức độ đau, sốt và khả năng ăn uống của trẻ mỗi ngày.

2. Khi nào cần nhập viện?

Mặc dù phần lớn trường hợp có diễn tiến nhẹ nhưng viêm hạch mạc treo ở trẻ em vẫn cần phải nhập viện khi xuất hiện dấu hiệu cảnh báo, nhằm loại trừ bệnh lý nguy hiểm và xử trí kịp thời. Cụ thể:

• Đau bụng tăng nhanh hoặc đau dữ dội liên tục: Đặc biệt khi đau khu trú rõ vùng bụng dưới bên phải, cần loại trừ viêm ruột thừa.
• Sốt cao hoặc sốt kéo dài không đáp ứng với thuốc hạ sốt: Đây có thể là dấu hiệu nhiễm trùng nặng hoặc biến chứng.
• Nôn nhiều, mất nước, mệt lả: Trẻ không uống được, có nguy cơ rối loạn điện giải.
• Chẩn đoán chưa rõ ràng: Khi triệu chứng không điển hình, trẻ cần nhập viện để theo dõi, làm thêm xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh.

Trẻ bị viêm hạch mạc treo nên chăm sóc như thế nào?

Chăm sóc đúng cách giúp viêm hạch mạc treo ở trẻ em hồi phục nhanh, giảm đau và hạn chế biến chứng. Do đa số bệnh diễn tiến lành tính, việc chăm sóc tập trung vào nghỉ ngơi, dinh dưỡng hợp lý và theo dõi diễn biến của trẻ.

• Nghỉ ngơi đầy đủ: Trẻ nên hạn chế vận động mạnh trong giai đoạn đau bụng và sốt. Nghỉ ngơi giúp giảm kích thích hạch viêm và hỗ trợ cơ thể phục hồi.
• Theo dõi triệu chứng mỗi ngày: Cha mẹ cần quan sát mức độ đau bụng, thân nhiệt, tình trạng nôn hoặc tiêu chảy và khả năng ăn uống. Theo dõi sát giúp phát hiện sớm dấu hiệu bất thường để đưa trẻ đi khám kịp thời.
• Chế độ ăn uống phù hợp: Ưu tiên thức ăn mềm, dễ tiêu như cháo, súp. Chia nhỏ bữa ăn để giảm gánh nặng cho đường tiêu hóa. Tránh thực phẩm nhiều dầu mỡ, cay nóng hoặc khó tiêu trong giai đoạn đau bụng.
• Bù nước đầy đủ: Trẻ cần được uống nước đầy đủ, đặc biệt khi sốt, nôn hoặc tiêu chảy. Có thể bổ sung dung dịch điện giải đường uống nếu cần, theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
• Dùng thuốc đúng chỉ định: Thuốc hạ sốt và giảm đau cần dùng đúng liều. Không tự ý dùng kháng sinh vì đa số viêm hạch mạc treo ở trẻ em do virus gây ra.
• Tái khám theo hướng dẫn: Tái khám giúp đánh giá mức độ hồi phục và loại trừ các bệnh lý khác nếu triệu chứng kéo dài hoặc tái phát.

Cách phòng ngừa viêm hạch mạc treo ở trẻ

Viêm hạch mạc treo ở trẻ em thường khởi phát sau các nhiễm trùng hô hấp và tiêu hóa. Dù không thể phòng tránh hoàn toàn, việc chủ động kiểm soát nguồn lây nhiễm và tăng cường sức đề kháng giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh và tái phát. Cụ thể:

• Giữ vệ sinh tay và môi trường sống: Rửa tay đúng cách trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh và sau khi tiếp xúc nơi đông người giúp giảm lây nhiễm virus và vi khuẩn, là nguyên nhân hàng đầu gây viêm hạch mạc treo.
• Ăn chín, uống sôi, bảo đảm an toàn thực phẩm: Thực phẩm sạch giúp giảm nguy cơ nhiễm khuẩn đường tiêu hóa, từ đó hạn chế phản ứng viêm tại hạch mạc treo ruột.
• Xử trí sớm các nhiễm trùng hô hấp và tiêu hóa: Khi trẻ có dấu hiệu viêm họng, cảm cúm, tiêu chảy, cần theo dõi và xử trí sớm theo hướng dẫn y tế để hạn chế biến chứng lan sang hệ bạch huyết.
• Tiêm chủng đầy đủ theo khuyến cáo: Tiêm chủng giúp phòng nhiều bệnh do virus, gián tiếp giảm nguy cơ viêm hạch mạc treo ở trẻ em.
• Tăng cường sức đề kháng cho trẻ: Chế độ ăn cân đối, ngủ đủ giấc và vận động phù hợp giúp hệ miễn dịch hoạt động hiệu quả hơn, giảm phản ứng viêm quá mức của hạch bạch huyết.
• Theo dõi trẻ có tiền sử mắc bệnh: Với trẻ từng bị viêm hạch mạc treo, cha mẹ cần theo dõi sát các dấu hiệu nhiễm trùng tái phát để đưa trẻ đi khám sớm khi cần.

Để đặt lịch khám, tư vấn và điều trị trực tiếp với các bác sĩ giỏi tại khoa Ngoại Nhi, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, cha mẹ có thể liên hệ theo thông tin sau:

Viêm hạch mạc treo ở trẻ em đa số là bệnh lý lành tính, có thể tự hồi phục nếu được theo dõi và chăm sóc đúng hướng. Cha mẹ cần theo dõi sát triệu chứng, tránh lạm dụng thuốc và đưa trẻ đi khám kịp thời khi có dấu hiệu bất thường. Xử trí đúng ngay từ đầu là chìa khóa giúp trẻ hồi phục nhanh và tránh biến chứng không cần thiết.