Cảnh giác viêm da tiếp xúc do sứa biển mùa du lịch

Ước tính có khoảng 150 triệu ca viêm da do tiếp xúc với sứa xảy ra trên toàn thế giới mỗi năm. (1) Số ca mắc thường tăng cao vào mùa hè, thời điểm sinh sản của sứa cũng như mùa du lịch biển cao điểm. Vậy viêm da tiếp xúc do sứa biển đốt có nguy hiểm không? Nên xử lý và phòng ngừa thế nào? Hãy cùng tìm hiểu trong bài viết sau.

Viêm da tiếp xúc do sứa biển có nguy hiểm không?

Viêm da tiếp xúc do sứa biển có thể gây nguy hiểm tùy loài sứa và mức độ tiếp xúc, gây bỏng rát, sưng đỏ, mụn nước; nếu xử trí muộn có thể dẫn đến hoại tử da, nhiễm trùng. Trường hợp nặng có thể xuất hiện triệu chứng toàn thân như nôn, khó thở, tụt huyết áp,… Dù hiếm gặp, người bị sứa đốt có thể bị sốc phản vệ, một phản ứng dị ứng nghiêm trọng, có thể gây nguy hiểm tính mạng nếu không được cấp cứu kịp thời.

Tại sao viêm da tiếp xúc sứa biển lại phổ biến?

Viêm da tiếp xúc do sứa biển phổ biến tại Việt Nam cũng như nhiều nước giáp biển thường do thói quen do thói quen du lịch của người dân trùng hợp với thời gian sinh sản và khu vực phân bố của sứa, cụ thể:

• Sứa phân bố rộng và sinh sản mạnh vào mùa hè – thời điểm nhiều người đi tắm biển nhất. Khi nhiệt độ nước ấm lên, số lượng sứa theo đó cũng tăng nhanh, đặc biệt ở các vùng biển nhiệt đới như Việt Nam.
• Sứa thường trôi nổi gần mặt nước và bờ biển, nơi con người bơi lội, lặn hoặc vui chơi. Vì xúc tu sứa trong suốt và mềm, người ta khó nhận thấy và dễ vô tình chạm phải.
• Chất độc của sứa rất dễ giải phóng, gây phản ứng trên da: chỉ cần chạm nhẹ vào các xúc tu cũng có thể kích hoạt tế bào gai (nematocyst) phóng ra độc tố, gây bỏng rát, sưng đỏ, nổi mẩn hoặc phỏng nước.
• Da người khi tắm biển thường để trần, ít được bảo vệ, nên khả năng tiếp xúc trực tiếp càng cao.

Triệu chứng viêm da tiếp xúc sứa biển

Triệu chứng viêm da tiếp xúc sứa biển thường xuất hiện ngay sau khi da chạm phải xúc tu của sứa, do độc tố được phóng ra và gây phản ứng viêm, bỏng da. Các biểu hiện có thể từ nhẹ đến nặng, gồm:

• Đau rát hoặc bỏng da đột ngột tại vùng tiếp xúc, giống như bị điện giật hoặc kim châm.
• Da nổi mẩn đỏ, sưng nề, có thể xuất hiện vệt dài ngoằn ngoèo theo hình xúc tu sứa.
• Phồng rộp, nổi mụn nước hoặc bọng nước nếu phản ứng mạnh.
• Ngứa, châm chích, rát nóng kéo dài vài giờ đến vài ngày.
  Ở trường hợp nặng, có thể kèm theo:
  • Đau đầu, chóng mặt, buồn nôn
  • Co thắt cơ, khó thở, tụt huyết áp
  • Toàn thân nổi mề đay hoặc sốc phản vệ (hiếm gặp, nhưng nguy hiểm)

Hướng dẫn sơ cứu ban đầu khi tiếp xúc với sứa biển

Dưới đây là hướng dẫn sơ cứu khi tiếp xúc với sứa biển:

• Rời khỏi nước ngay lập tức để tránh tiếp xúc thêm. Nếu nạn nhân có biểu hiện khó thở, co giật, ngất xỉu, cần gọi cấp cứu (115) hoặc nhờ người xung quanh hỗ trợ ngay.
• Không chà xát vùng da bị sứa chích vì có thể làm lây lan dịch tiết còn bám trên da, khiến độc tố lan rộng hơn.
• Loại bỏ xúc tu sứa còn bám trên da nếu có, nên dùng găng hoặc nhíp để gỡ.
• Rửa vết thương bằng dung dịch giấm (axit axetic 4–6%) trong ít nhất 30 giây đến 1 phút. Giấm giúp vô hiệu hóa các tế bào nọc độc chưa phóng thích. Không dùng nước ngọt, vì nước ngọt có thể làm tế bào sứa vỡ ra và gây độc nặng hơn. Nếu không có giấm, có thể dùng nước biển sạch để rửa tạm thời.
• Sau khi loại bỏ xúc tu và rửa sạch, dùng khăn lạnh hoặc túi đá bọc vải chườm lạnh trong 10–15 phút để giảm đau, sưng, ngứa.

Can thiệp điều trị y khoa

Tùy vào mức độ viêm da tiếp xúc và các triệu chứng cụ thể khác mà bác sĩ có thể chỉ định những phương pháp điều trị như:

• Kê thuốc bôi phù hợp với tình trạng viêm da cụ thể. Ngoài ra, bác sĩ có thể chỉ định thêm kem, gel để làm dịu da.
• Có thể dùng thêm thuốc đường uống trong trường hợp triệu chứng nặng hay có các triệu chứng toàn thân. Ví dụ, bác sĩ có thể kê thêm thuốc giảm đau, thuốc kháng histamin để điều trị giảm đau, ngứa.
• Trong trường hợp phản vệ nghiêm trọng, bác sĩ có thể dùng thêm thuốc tiêm adrenaline để cấp cứu.
• Bác sĩ hướng dẫn người bệnh chườm lạnh hoặc nóng để giảm nhẹ các triệu chứng khó chịu như ngứa, rát, sưng viêm.

Phòng ngừa viêm da tiếp xúc sứa biển

Để phòng ngừa bệnh hiệu quả, bạn có thể thực hiện các biện pháp như:

• Tìm hiểu thông tin về khu vực tắm biển: hỏi nhân viên cứu hộ hoặc người địa phương xem khu vực có sứa xuất hiện không. Tránh xuống biển vào mùa sứa (thường là mùa hè, khi nước ấm).
• Mặc đồ bảo hộ phù hợp: Mặc đồ bơi dài tay, đồ lặn hoặc áo chống nắng chuyên dụng để bảo vệ da khi tiếp xúc với nước biển.
• Không chạm vào sứa: dù là sứa còn sống hay đã chết, vì xúc tu vẫn có thể phóng thích độc tố.
• Quan sát xung quanh: nếu thấy sứa hoặc cảnh báo có sứa, nên rời khỏi khu vực đó ngay.

Nếu có nhu cầu khám, điều trị viêm da tiếp xúc tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách hàng có thể liên hệ theo thông tin:

Trên đây là những thông tin tổng quan về tình trạng viêm da tiếp xúc do sứa biển. Sứa đốt là tình trạng phổ biến trong mùa du lịch, tại các vùng biển phân bố nhiều sứa. Do đó, nên cẩn thận chọn địa điểm bơi an toàn cũng như trang bị những kiến thức cơ bản về sơ cứu và xử lý khi bị sứa đốt.