U nang buồng trứng khi mang thai không phải là tình trạng hiếm gặp, khiến nhiều mẹ bầu hoang mang và lo lắng sợ ảnh hưởng đến thai nhi. Vậy khi đang mang thai mắc bệnh này có nguy hiểm không và bệnh được điều trị như thế nào? ThS.BS Lê Nhất Nguyên, Bác sĩ Sản Phụ khoa Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh – Quận 8 chia sẻ cụ thể trong bài viết dưới đây.
Bệnh này là một túi chứa đầy dịch phát triển trên một hoặc cả hai buồng trứng của phụ nữ. Khối u nang có thể xuất hiện từ trước khi mang thai với kích thước nhỏ, đường kính dưới 3-4cm và không gây triệu chứng gì. Đến khi có thai, phụ nữ đi khám thai và siêu âm mới phát hiện.
Theo các thống kê, u nang buồng trứng không phải căn bệnh hiếm gặp, khoảng 20% phụ nữ có ít nhất một khối u nang trong suốt cuộc đời. Bệnh có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi và mọi đối tượng, từ bé gái trước dậy thì đến phụ nữ đã mãn kinh từ rất lâu, hay từ phụ nữ không mang thai đến phụ nữ đang mang thai và xảy ra ở 3% thai kỳ.
U nang buồng trứng khi mang thai thường có 2 dạng là:
Bác sĩ Nguyên chia sẻ, khi mang thai, hoàng thể sản xuất hormone nuôi dưỡng và hỗ trợ niêm mạc tử cung phát triển, tạo điều kiện thuận lợi cho phôi thai làm tổ và lớn dần cho đến khi bánh nhau tiếp quản vào khoảng tuần thứ 10 của thai kỳ. Khi bánh nhau hoàn thiện sẽ thay thế chức năng của hoàng thể, lúc đó hoàng thể sẽ teo dần, thoái hóa và tiêu biến.
Tuy nhiên, trong một số trường hợp, hoàng thể không thoái triển mà vẫn hiện diện trên buồng trứng tạo thành các nang, gọi là nang hoàng thể. Ngoài ra, phụ nữ có thể có một hoặc nhiều nang buồng trứng trước khi mang thai. Các nang này có thể tồn tại và hiện diện trên buồng trứng trong suốt thai kỳ. (1)
Khi nghe chẩn đoán căn bệnh, hầu hết mẹ bầu đều lo lắng bị u nang buồng trứng khi đang mang thai có nguy hiểm không? Bệnh đang trong thai kỳ không ảnh hưởng đến sự phát triển của thai nhi. Tuy nhiên, trong một số ít trường hợp vẫn tồn tại các nguy cơ, đặc biệt là khi mẹ xuất hiện biến chứng.
U nang buồng trứng có thể gây sảy thai do hoàng thể không phát triển đầy đủ trong những tuần đầu của thai kỳ; do khối u chèn ép vào tử cung dẫn đến tử cung bị kích thích, co bóp liên hồi đẩy thai ra ngoài; các biến chứng như xoắn hoặc vỡ u nang cũng ảnh hưởng gián tiếp đến thai kỳ, có thể gây sảy thai hoặc sinh non. Một nghiên cứu năm 2023 cho kết quả, các biến chứng như xoắn hoặc vỡ nang cao gấp 5 lần nếu phụ nữ dễ mắc khi mang thai.
Trường hợp thai nhi vẫn phát triển bình thường nhưng về giai đoạn sau của thai kỳ, khối u nang to có thể kích thích tử cung co bóp gây sinh non. Trẻ sinh non có nhiều nguy cơ gặp các vấn đề sức khỏe hơn so với trẻ sinh đủ tháng.
U nang kích thước to, dạng đặc có thể chèn ép tử cung gây cản trở sự phát triển của tử cung đang nuôi dưỡng thai nhi; chèn ép bàng quang gây bí tiểu, tiểu lắt nhắt; chèn ép ruột gây táo bón ở mẹ bầu.
Ngoài ra, khối u nang chèn ép tử cung có thể cản trở sự bình chỉnh ngôi thai, khiến ngôi thai bất thường như ngôi mông, ngôi ngang… buộc phải mổ lấy thai để đảm bảo an toàn cho cuộc sinh.
Bác sĩ Nguyên khuyến cáo, khi có chẩn đoán khám trong thai kỳ, mẹ bầu cần tuân thủ lịch hẹn tái khám của bác sĩ để được theo dõi sát sao sự phát triển của thai nhi và tình trạng khối u nang. Để ý những dấu hiệu khác lạ của cơ thể để thăm khám ngay, can thiệp xử lý kịp thời và hiệu quả khi bắt đầu xuất hiện các biến chứng trong thai kỳ.
Khi đang mắc bệnh này thường không có triệu chứng rõ ràng cho đến khi xuất hiện biến chứng. Thường mẹ bầu chỉ cảm thấy đau trằn nhẹ ở vùng bụng dưới, tức bụng, mỏi lưng hoặc đau lưng…
Đến khi xuất hiện các biến chứng, mẹ bầu sẽ có các triệu chứng gồm:
Bất kỳ lúc nào cũng tiềm ẩn nguy cơ biến chứng xoắn hoặc vỡ, nhất là u nang buồng trứng thực thể có nguy cơ hóa ác tính gây nguy hiểm. Vì thế, việc phát hiện và chẩn đoán sớm để can thiệp điều trị kịp thời là điều vô cùng quan trọng.
Bác sĩ Nguyên cho biết, việc tầm soát phát hiện bệnh không khó khăn, tương đối đơn giản thông qua thăm khám và siêu âm. Do đó, ngay khi có dấu hiệu mang thai hoặc sử dụng que thử thai tại nhà cho kết quả 2 vạch, chị em cần thăm khám ngay. Trường hợp khám và siêu âm phát hiện có u nang buồng trứng, bác sĩ sẽ có hướng dẫn theo dõi hoặc can thiệp điều trị tùy vào tình huống cụ thể.
Tùy vào từng loại u nang buồng trứng và giai đoạn thai kỳ mà bác sĩ sẽ có chỉ định điều trị khác nhau. Cụ thể như sau:
Nếu khám thai sớm ở tam cá nguyệt thứ nhất phát hiện có u nang buồng trứng thực thể, bác sĩ sẽ chỉ định xét nghiệm huyết thanh và siêu âm để dự đoán mức độ lành ác của u nang. Không chỉ định phẫu thuật trong giai đoạn này nếu các đánh giá chẩn đoán cho kết quả u lành tính. Phẫu thuật trong giai đoạn đang mắc phải ở tam cá nguyệt thứ nhất có nguy cơ gây sảy thai và ảnh hưởng đến thai nhi vì mẹ phải sử dụng nhiều thuốc men ở thời điểm này.
Tuy nhiên, trường hợp nghi ngờ u ác tính hoặc xuất hiện các biến chứng như xoắn, vỡ u nang… cần phẫu thuật ngay lập tức dù ở thời điểm nào của thai kỳ.
Tam cá nguyệt thứ hai được xem là thời điểm phẫu thuật tốt nhất bởi lúc này hoàng thể thai kỳ do buồng trứng tiết ra đã hoàn thành nhiệm vụ, sự nuôi dưỡng thai nhi do bánh nhau đảm nhận. Bên cạnh đó, ở giai đoạn này tử cung ít bị nhạy cảm để gây ra các cơn gò tử cung nên cuộc phẫu thuật sẽ an toàn hơn.
Cân nhắc chỉ định phẫu thuật ở tam cá nguyệt thứ hai vì tính chất nặng nề của các biến chứng, trong khi không thể nào tiên lượng được thời điểm khối u nang lành tính xuất hiện biến chứng, nhất là u hóa ác tính.
Thực hiện phẫu thuật để đem khối u nang ra khỏi ổ bụng, xét nghiệm giải phẫu bệnh lý xem khối u nang thuộc loại nào, có hóa ác tính hay chưa. Trường hợp giải phẫu nang lành tính, mẹ sẽ tiếp tục dưỡng thai, thai kỳ được xem bình thường như những trường hợp không có u nang buồng trứng khi mang thai. Tuy nhiên, nếu giải phẫu bệnh là ung thư buồng trứng, cần lập tức phẫu thuật lại để lấy thai ra ngoài, cắt buồng trứng còn lại và tiến hành điều trị hóa chất, xạ trị để bảo vệ tính mạng của người mẹ.
Nếu u nang buồng trứng phát hiện vào tam cá nguyệt thứ ba, tùy vào loại u nang mà có chỉ định thích hợp. Trường hợp dự đoán u lành tính, mẹ sẽ chờ chuyển dạ tự nhiên nhưng u nang có thể trở thành u tiền đạo gây cản trở cuộc sinh, phải mổ lấy thai. Trong quá trình mổ lấy thai có thể mổ lấy luôn khối u buồng trứng.
Ngược lại, trường hợp dự đoán u ác tính, bác sĩ sẽ sử dụng thuốc hỗ trợ phổi cho thai nhi, tiến hành phẫu thuật lấy khối u buồng trứng khi thai nhi đã trưởng thành, có thể sống được và khỏe mạnh sau khi sinh.
Bệnh này dễ xuất hiện biến chứng trong giai đoạn hậu sản, phẫu thuật ở giai đoạn này sẽ an toàn hơn cho cả mẹ và con. Sau phẫu thuật, khối u nang được gửi đi xét nghiệm giải phẫu bệnh lý để xác định u loại gì, lành tính hay ác tính. Dựa vào kết quả mà có hướng tiên lượng cũng như điều trị thích hợp.
>>> Xem thêm: Vỡ u nang buồng trứng có nguy hiểm không?
Khi mắc có thể gây biến chứng nguy hiểm cho cả mẹ và thai nhi. Chính vì thế, để có một thai kỳ khỏe mạnh và an toàn, ngay từ khi có kế hoạch mang thai, phụ nữ nên khám tiền sản để được kiểm tra tổng quát sức khỏe sinh sản, phát hiện sớm các vấn đề nếu có bao gồm u nang buồng trứng để được can thiệp điều trị hiệu quả trước khi mang thai.
Những phụ nữ không mang thai cũng nên khám phụ khoa và siêu âm định kỳ mỗi 6 tháng đến 1 năm một lần để phát hiện sớm nếu có, phẫu thuật loại bỏ khối u kịp thời trước khi khối u gây ra những biến chứng nguy hiểm.
U nang hoàng thể thường tự biến mất trong tam cá nguyệt thứ hai, tuy nhiên một số u nang có thể tồn tại đến sau sinh. Nếu bị đau hoặc có bất kỳ triệu chứng nào khác lạ, mẹ bầu nên thăm khám ngay để được can thiệp điều trị kịp thời trước khi xuất hiện biến chứng nguy hiểm.
Nếu được chẩn đoán lành tính, mẹ bầu vẫn có thể chờ chuyển dạ tự nhiên để sinh thường (sinh ngả âm đạo) nhưng khối u nang có thể trở thành u tiền đạo gây cản trở cuộc sinh, bác sĩ có thể chỉ định mổ lấy thai. Nếu được chẩn đoán ác tính, bác sĩ sẽ sử dụng thuốc hỗ trợ phổi cho thai nhi, đợi đến khi thai nhi đã trưởng thành, có thể sống được và khỏe mạnh sau khi chào đời sẽ tiến hành mổ lấy thai và phẫu thuật loại bỏ khối u buồng trứng.
Ngoài ra, nếu khối u nang chèn ép tử cung gây cản trở sự bình chỉnh ngôi thai, khiến ngôi thai bất thường như ngôi ngang, ngôi mông… bác sĩ cũng sẽ chỉ định mổ lấy thai để đảm bảo an toàn cho cuộc sinh.
Trung tâm Sản Phụ khoa Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh quy tụ đội ngũ chuyên gia – bác sĩ giỏi chuyên môn, giàu kinh nghiệm, sở hữu hệ thống máy móc hiện đại, phác đồ chuyên sâu và cá thể hóa, phối hợp chặt chẽ cùng các chuyên khoa khác như Trung tâm Xét nghiệm, Trung tâm Chẩn đoán hình ảnh, khoa Ung bướu, Trung tâm Gây mê hồi sức, Trung tâm Sơ sinh… giúp đánh giá và chẩn đoán chính xác tính lành ác, nhờ đó có tiên lượng và hướng can thiệp điều trị hiệu quả, đảm bảo thai kỳ khỏe mạnh và an toàn cho cả hai mẹ con.
Để đặt hẹn thăm khám và tư vấn với các chuyên gia – bác sĩ Sản Phụ khoa tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, mẹ bầu vui lòng liên hệ đến:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Hy vọng qua bài viết này mẹ bầu đã hiểu rõ hơn về căn bệnh u nang buồng trứng khi mang thai. Nếu có bất kỳ thắc mắc hoặc lo lắng nào, mẹ có thể đến ngay Trung tâm Sản Phụ khoa Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh để được các chuyên gia – bác sĩ giỏi tư vấn cụ thể!
