Bệnh viện Stanford (Mỹ) vừa công bố sử dụng “siêu máy” xạ trị proton tư thế ngồi đầu tiên thế giới để điều trị ung thư thể hiếm, mang lại nhiều ưu điểm vượt trội; dự kiến hệ thống này sẽ được lắp đặt tại Bệnh viện Tâm Anh từ đầu năm 2027.
Với công nghệ đột phá tiên phong ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) giúp định vị tổn thương cá thể hóa, tấn công khối u chính xác và an toàn hơn, “siêu máy” xạ trị proton tư thế ngồi đầu tiên thế giới Mevion S250-FIT đã được FDA và CE phê duyệt sử dụng điều trị ung thư, và đã được Mevion chuyển giao, vận hành tại Trung tâm Ung thư Stanford Medicine (Mỹ) vào tháng 4/2026.
Theo đó, lần đầu tiên trong lịch sử điều trị ung thư, người bệnh được xạ trị ở tư thế ngồi thay vì nằm như truyền thống. Không chỉ thay đổi tư thế xạ trị, bước đột phá về công nghệ này đảm bảo hiệu quả điều trị và an toàn vượt trội.
Hệ thống “ghế ngồi” giúp người bệnh được định vị ở tư thế tối ưu khả năng tiếp cận chùm tia proton với các khu vực có khối u trên cơ thể, trong khi giảm tối đa liều trên cơ quan lành, đặc biệt là các khối u nằm ở những vị trí khó, phức tạp, nguy hiểm như ở đầu mặt cổ, não, đường tiêu hóa, gan, phổi…
Người bệnh có thể được điều chỉnh chính xác nhất các góc tiếp cận, khoảng cách, và công nghệ AI giúp “siêu máy” cá thể hóa định vị tổn thương, cân chỉnh liều lượng tia xạ, vị trí và tốc độ bắn tia giúp loại bỏ các khối u mà không gây ảnh hưởng đến các mô tạng ở trước và sau vùng tiếp cận của hạt proton. Đặc biệt, tư thế ngồi thoải mái giúp người bệnh giảm tối đa các trạng thái lo lắng, khó chịu so với tư thế nằm.
Bệnh nhi đầu tiên được lựa chọn xạ trị bằng “siêu máy” xạ trị proton tư thế ngồi này tại Stanford Medicine là bé Stephen De La Torre, 7 tuổi. Stephen De La Torre mắc khối u não ác tính hiếm gặp và đã trải qua ca phẫu thuật loại bỏ khối u, sau đó tiếp tục được xạ trị bổ sung.
TS.BS Susan Hiniker, chuyên gia xạ trị nhi khoa tại Stanford Medicine, cho biết hiệu quả và độ an toàn của liệu pháp proton mới này thực sự rất đáng quan tâm, đặc biệt là đối với bệnh nhi vì nó giúp làm giảm nguy cơ gặp các tác dụng phụ lâu dài. Hiện bé Stephen De La Torre đang xạ trị những đợt cuối theo liệu trình, dự kiến sẽ xuất viện vào tuần tới để tiếp tục cuộc sống như một đứa trẻ bình thường, năng động.
BS.CKII Nguyễn Thế Hiển, Trưởng khoa Xạ trị, Trung tâm Ung bướu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho biết hiện nay xạ trị proton là liệu pháp điều trị bức xạ tiên tiến nhất. Proton là các hạt mang điện tích dương nằm ở trung tâm của nguyên tử. Điện tích và khối lượng của chúng cho phép bác sĩ điều khiển mức độ tia và dừng lại một cách chính xác.
Khác với kỹ thuật xạ trị truyền thống với các bức xạ photon (tia X) có thể đi xuyên qua khối u và gây hại đến các cơ quan, mô tạng phía sau, AI và công nghệ cao giúp các proton được định vị dừng lại đúng vị trí khối u và tiêu diệt khối u hiệu quả (liều bức xạ thoát ra khỏi khối u rất thấp hoặc không đáng kể). Độ chính xác này giúp tránh làm tổn thương các mô khỏe mạnh xung quanh và giảm các tác dụng phụ liên quan.
Hãng Mevion sở hữu hệ thống proton này cũng đồng thời công bố về việc sẽ đưa “siêu máy” trị giá hơn 2000 tỷ đồng này về Bệnh viện Tâm Anh, Việt Nam theo Hợp đồng đã được ký giữa 2 bên trong khuôn khổ chuyến thăm và làm việc cấp cao của Tổng Bí thư Tô Lâm tại Mỹ vào tháng 2/2026.
Mevion khẳng định việc đưa vào sử dụng liệu pháp proton tư thế ngồi đầu tiên trên thế giới sẽ đánh dấu một bước ngoặt trong điều trị ung thư trên toàn cầu. Đặc biệt, việc Việt Nam là quốc gia châu Á tiên phong đầu tư hệ thống này sẽ giúp các quốc gia đang chịu gánh nặng lớn của các bệnh lý ung bướu được tiếp cận sớm với liệu pháp proton tiên tiến với chi phí thấp hơn, mang lại nhiều lợi ích tốt đẹp cho người bệnh và nền kinh tế y tế.
TS.BS.CKII Phạm Xuân Dũng, Giám đốc Trung tâm Ung bướu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho biết sau khi ký kết hợp đồng chính thức vào tháng 2/2026, Mevion đã tiến hành sản xuất hệ thống siêu máy này theo những tiêu chuẩn nghiêm ngặt hàng đầu thế giới.
Theo hợp đồng, hệ thống Mevion S250-FIT sẽ được lắp đặt tại Bệnh viện Tâm Anh vào đầu năm 2027, dự kiến vận hành thử nghiệm và chính thức hoạt động từ giữa năm 2027, cùng với lễ khánh thành Bệnh viện đa khoa và ung bướu Tâm Anh tại khu đô thị Phú Mỹ Hưng, TP.HCM.
Dữ liệu thực tế triển khai xạ trị proton tư thế ngồi thế hệ mới tại Stanford Medicine được trình bày tại Đại hội thường niên lần thứ 27 của Hiệp hội Xạ trị và Ung thư Châu Âu (ESTRO 2026, diễn ra vào tháng 5/2026) cho thấy, hệ thống proton Mevion S250-FIT có khả năng chiếu tia tiêu diệt khối u đạt độ chính xác nhỏ hơn từng milimet, tỷ lệ kiểm tra chất lượng từ 97–99,8%. Đồng thời, hệ thống cũng tích hợp máy chụp cắt lớp vi tính (CT) tại chỗ ở tư thế ngồi với chất lượng hình ảnh rõ nét, độ ổn định hình ảnh và độ chính xác cao giúp bác sĩ linh hoạt tính toán và điều chỉnh liều xạ chính xác.
TS.BS.CKII Phạm Xuân Dũng cho biết với những kết quả báo cáo thực tế ứng dụng tại Stanford, điểm đột phá đầu tiên của xạ trị proton tư thế ngồi thế hệ mới là đảm bảo hiệu quả cao, chính xác mà vẫn an toàn tối đa cho người bệnh. Trong hơn 70 năm phát triển của xạ trị hiện đại, phần lớn bệnh nhân được điều trị ở tư thế nằm ngửa do giới hạn kỹ thuật của thiết bị.
Công nghệ proton thế hệ mới cho phép điều trị ở tư thế đứng hoặc ngồi, tạo nên một hướng tiếp cận hoàn toàn khác. Tư thế này mở ra cơ hội cải thiện sinh lý hô hấp, giảm chuyển động của cơ hoành và các cơ quan trong lồng ngực, ổ bụng và thuận lợi cho những bệnh nhân khó nằm lâu như người cao tuổi, bệnh nhân đau cột sống, suy hô hấp hoặc béo phì.
Việc giảm chuyển động cơ quan giúp nâng cao độ chính xác của điều trị, cho phép thu hẹp biên điều trị (PTV margin), giảm tối đa liều tổn thương mô lành và tăng khả năng nâng liều tiêu diệt khối u. “Với liệu pháp proton, các hạt có thể dừng lại ngay lập tức. Nhờ đó, tỷ lệ kiểm soát khối u cao với lượng bức xạ nhỏ hơn, và trong nhiều trường hợp, điều này sẽ dẫn đến ít tác dụng phụ lâu dài hơn”, PGS.TS Susan Hiniker, chuyên gia xạ trị ung thư tại Stanford Medicine cho biết.
Việc giảm thiểu tác dụng phụ của liệu pháp proton thế hệ mới đặc biệt có ý nghĩa đối với trẻ em. “Vì trẻ em đang trong giai đoạn phát triển, nhiều bộ phận trên cơ thể nhạy cảm hơn ngay cả với liều lượng bức xạ thấp”, theo PGS.TS Susan Hiniker.
Điểm đột phá tiếp theo của xạ trị proton tư thế ngồi là thay đổi hoàn toàn kiến trúc của hệ thống proton truyền thống. Mặc dù được phát triển từ những năm 1950, liệu pháp proton truyền thống vẫn khó tiếp cận đối với bệnh nhân do các trung tâm proton thế hệ đầu hoặc mô hình nhiều phòng điều trị thường cần diện tích rất lớn, như một “trung tâm hạt nhân thu nhỏ” rộng hàng nghìn mét vuông. Thời gian quy hoạch, xây dựng, lắp đặt và đưa vào vận hành thường kéo dài nhiều năm.
Trong khi đó, các hệ thống proton thế hệ mới tích hợp máy gia tốc trực tiếp, tinh giản tối đa kết cấu vận hành, chuyển bệnh nhân từ nằm sang ngồi, giúp giảm đáng kể diện tích xây dựng (chỉ còn khoảng 111,5 mét vuông) và thời gian triển khai. Đây là yếu tố quan trọng nhất giúp liệu pháp proton có khả năng được ứng dụng rộng rãi hơn.
Ngoài ra, việc được điều trị trong tư thế tự nhiên hơn giúp người bệnh làm giảm cảm giác khó chịu, giảm lo lắng và cải thiện khả năng hợp tác trong quá trình điều trị.
BS.CKII Nguyễn Thế Hiển, Trưởng khoa Xạ trị, Trung tâm Ung bướu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cho biết một trong những điểm mới của công nghệ xạ trị proton thế hệ mới là người bệnh sẽ được xạ trị ngồi thay vì nằm theo cách truyền thống.
Với tư thế xạ trị ngồi, bác sĩ sẽ dễ dàng di chuyển bệnh nhân trong quá trình điều trị, cho phép nguồn proton giữ nguyên vị trí. Việc xoay bệnh nhân dễ dàng hơn nhiều so với phải xoay một cỗ máy lớn hàng trăm tấn xung quanh bệnh nhân. Đó là lý do điều trị tư thế ngồi hiện được xem là một phần rất quan trọng của kiến trúc proton thế hệ mới. Tại ESTRO 2026, gần 70% chuyên gia tham gia khảo sát cho rằng xạ trị proton tư thế ngồi sẽ trở thành hướng điều trị phổ biến đến năm 2035.
Ở tư thế ngồi, nhiều thay đổi sinh lý quan trọng xuất hiện. Phổi thường nở tự nhiên hơn. Cơ hoành di chuyển thuận sinh lý hơn. Hô hấp ở nhiều bệnh nhân trở nên dễ chịu hơn. Khả năng cải thiện hình học lồng ngực và thay đổi chuyển động hô hấp tốt hơn. Ngoài ra, tư thế ngồi thẳng của bệnh nhân cũng mang lại sự linh hoạt hơn so với các thiết bị truyền thống trong việc chiếu xạ từ nhiều góc độ khác nhau.
Trong nhiều năm qua, nhiều người bệnh Việt Nam phải ra nước ngoài để tiếp cận những công nghệ điều trị tiên tiến. Nhưng giờ đây, TS.BS.CKII Phạm Xuân Dũng cho biết sự hợp tác của Mevion và Bệnh viện Tâm Anh góp phần khẳng định năng lực y học Việt Nam, đánh dấu cột mốc người bệnh có thể tiếp cận kỹ thuật điều trị cao ngang tầm thế giới ngay trong nước với chi phí thấp hơn rất nhiều lần.
Đồng thời, Việt Nam bắt đầu tiếp cận xạ trị proton đúng vào thời điểm toàn cầu đang bước sang một thế hệ công nghệ hoàn toàn mới: nhỏ gọn hơn, tích hợp hơn, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) thông minh hơn và gần với mô hình vận hành của xạ trị hiện đại hơn.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
