Khối sỏi san hô 7cm nằm trong lòng quả thận 9x12cm. Các bác sĩ Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM phải điều trị 2 lần bằng kỹ thuật khác nhau mới lấy sạch sỏi hoàn toàn.
3 tháng nay, bà K.Đ.P. (59 tuổi, Đồng Nai) đau âm ỉ vùng thắt lưng bên phải. Bà đã bị sỏi thận nhiều năm, khám bác sĩ dưới quê chỉ cho bà uống thuốc. Gần đây bàn đau lưng ngày càng nhiều hơn do sỏi thận đã rất to. Khi đến khám tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, thạc sĩ bác sĩ Nguyễn Tân Cương, Phó khoa Tiết niệu, Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa, cho bà P. chụp X-quang vùng bụng, phát hiện thận phải có khối sỏi san hô nhiều nhánh đường kính khoảng 7 cm chiếm gần trọn quả thận và gần như lấp đầy bể thận và các đài thận.
Sỏi san hô là một loại sỏi đặc biệt, được hình thành và lớn dần trong thận mà nhiều người bệnh thường không nhận biết. Có hai dạng sỏi san hô: sỏi bán san hô và sỏi san hô chính danh. Ở những trường hợp thường gặp, khối sỏi được tạo thành từ những viên sỏi lớn nhỏ khác nhau, có thể có những viên nằm tách biệt nên gọi là sỏi bán san hô. Còn trường hợp bà P., sỏi san hô tạo thành một khối hoàn chỉnh.
“Sỏi san hô chính danh không thường gặp, một trong những thách thức điều trị với bác sĩ tiết niệu”, bác sĩ Cương nói.
Nếu muốn lấy hết toàn bộ khối sỏi san hô ngay trong một lần phẫu thuật, mổ mở có thể là giải pháp khả thi nhất. Tuy nhiên, mổ mở tiềm ẩn nhiều nguy cơ cho người bệnh như mất nhiều máu, nhiễm khuẩn, rò nước tiểu, tổn thương thận, đau đớn kéo dài, hồi phục chậm và sẹo mổ lớn trên bụng. Chưa kể, người bệnh lớn tuổi, việc đảm bảo sức khỏe cho một cuộc mổ rất quan trọng nên mổ nội soi sỏi thận vẫn là biện pháp tối ưu.
Bác sĩ Cương tư vấn giúp bà P. lựa chọn điều trị bằng các phương pháp ít xâm hại, giảm nguy cơ mất máu, ít biến chứng, ít đau, hạn chế tối đa tổn thương thận, giúp bà phục hồi nhanh, có thể xuất viện sớm. Tuy nhiên, bà có thể phải cần thực hiện nhiều lần phẫu thuật mới hy vọng sạch sỏi. Bà đồng ý với phương án bác sĩ đưa ra.
Trước phẫu thuật, bà được làm các xét nghiệm nước tiểu như tổng phân tích nước tiểu và vi khuẩn nuôi cấy. Sau 5 ngày, kết quả xét nghiệm không có vi khuẩn trong nước tiểu, bà mới bắt đầu liệu trình điều trị sỏi.
Lần điều trị đầu, bác sĩ Cương nội soi tán sỏi qua da bằng đường hầm nhỏ (mini-PCNL). Dụng cụ tán sỏi nội soi được đưa vào trong thận thông qua một lỗ nhỏ cỡ 0,5 cm trên lưng người bệnh. Khối sỏi khá lớn, ngay trong lần điều trị đầu tiên, khoảng 70% khối sỏi (phần sỏi nằm trong bể thận và cụm đài thận dưới) đã được tán nhỏ bằng laser và lấy ra ngoài cơ thể.
Phần sỏi còn lại nằm sâu trong phần cực trên thận khó tiếp cận. Do đó, trong lần phẫu thuật thứ hai (sau lần mổ đầu 3 tuần), bác sĩ chọn nội soi bằng ống soi mềm do ống soi nhỏ có thể uốn cong linh hoạt giúp dễ dàng tiếp cận sỏi ở những vị trí sâu trong thận và dùng laser để tán sỏi thành các vụn sỏi rất nhỏ.
Hai ngày sau lần điều trị cuối, bà P. được xuất viện, Sức khỏe bà hồi phục tốt, không đau, ăn uống được và đi lại bình thường.
Sỏi san hô không chỉ lấp đầy bể thận mà còn có các nhánh đi sâu vào trong các đài thận. Do thường hình thành trong môi trường nước tiểu nhiễm khuẩn nên sỏi san hô còn được gọi là sỏi nhiễm trùng. Sỏi phát triển nhanh, có thể hình thành khối lớn chỉ trong 6-12 tháng.
Do ít gây tắc nghẽn nên ngay cả khi sỏi đã lớn, người bệnh thường không nhận biết. Một số trường hợp có tiểu máu, nhiễm khuẩn đường tiểu tái phát, đau hông lưng âm ỉ như bà P.
Trước đây, để điều trị sỏi san hô như trường hợp bà P, người bệnh phải trải qua cuộc mổ mở kéo dài với vết mổ lớn trên bụng, tiềm ẩn nhiều nguy cơ. Hiện nay, sỏi san hô có thể phẫu thuật hiệu quả bằng các phương pháp xâm lấn tối thiểu như nội soi tán sỏi qua da kết hợp với nội soi tán sỏi ngược dòng hoặc tán sỏi ngoài cơ thể bằng sóng xung kích (SWL). Trường hợp sỏi lớn, phức tạp, người bệnh cần điều trị nhiều lần, phối hợp nhiều biện pháp mới có thể xử lý sạch sỏi.
Sỏi san hô chỉ chiếm khoảng 15% tổng số trường hợp sỏi thận nhưng đây là loại sỏi nguy hiểm nhất. Nếu không phát hiện và điều trị, sỏi san hô sẽ làm suy giảm chức năng thận và biến chứng nguy hiểm như nhiễm khuẩn thận, áp xe thận, viêm quanh thận, nhiễm khuẩn vào máu đe dọa tính mạng người bệnh, thận mủ mất chức năng phải cắt bỏ thận.
Sỏi san hô dễ tái phát, dù đã điều trị sạch sỏi, người bệnh cần có các biện pháp dự phòng sỏi tái phát như: uống đủ nước mỗi ngày (tối thiểu 2-2,5 lít/ngày); giảm muối, giảm đạm động vật, thực phẩm giàu oxalat (socola, rau chân vịt, củ cải đường…) trong khẩu phần ăn; hạn chế bia rượu, nước uống sủi bọt; bổ sung đủ canxi. Ngoài ra, người bệnh cần khám sức khỏe định kỳ 6-12 tháng/lần.
Bác sĩ Nguyễn Tân Cương khuyến cáo người bệnh nhiễm khuẩn đường tiểu tái phát nhiều lần, tiểu máu hay đau lưng dai dẳng có thể là các triệu chứng của sỏi thận, nên đến bệnh viện khám để sớm phát hiện bệnh và điều trị.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
