Nghĩ rằng ho thông thường và tự mua thuốc uống suốt 3 tháng, người đàn ông 50 tuổi suy hô hấp nặng khi nấm ăn sâu vào phế quản tạo ổ mủ làm đông đặc phổi.

Anh Tuân, 50 tuổi, làn da xanh xao, nặng chưa tới 50 kg, thở khò khè, vài phút lại ho sặc sụa, ngồi co trên xe lăn để điều dưỡng Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM đẩy đi khám tiền mê, chuẩn bị cho ca mổ “sinh tử”.

Nhìn anh Tuân, ít ai nghĩ anh từng là một người đàn ông săn chắc, nặng 70 kg, đảm nhiệm những việc nặng nhọc nhất trong một xưởng in ấn giấy, là trụ cột cho cả gia đình 4 người.

Khoảng 2 tháng gần đây, anh bắt đầu chán ăn, sụt cân không rõ nguyên nhân, ho đờm nhiều, sốt cao liên tục, thở dốc… Cấp cứu tại bệnh viện địa phương, anh được bác sĩ chẩn đoán có ổ áp xe trong phổi – nghi ngờ do u nấm phổi.

60 ngày ròng rã điều trị tích cực tại bệnh viện, được thở oxy liều cao và mở khí quản, dùng nhiều loại thuốc chống viêm nhiễm, bệnh tình anh Tuân không thuyên giảm. Ổ áp xe ngày càng lớn, tràn mủ, khiến anh suy hô hấp nặng, khó thở, ho ra máu.

“Tôi nghĩ do anh Tuân hút thuốc lá gần 30 năm nay, đặc thù công việc lại làm trong môi trường tiếp xúc với bụi li ti, còn từng mắc lao phổi nên mới bệnh nặng như vậy”, vợ anh Tuân chia sẻ.

PGS.TS.BS Vũ Hữu Vĩnh, Giám đốc Trung tâm Ngoại Lồng ngực – Mạch máu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM cho biết, hơn 30 năm phẫu thuật lồng ngực, từng chứng kiến không ít ca bệnh nấm ăn vào phổi nhưng đây là một trong những trường hợp nặng nhất được cứu chữa và hồi phục ngoạn mục.

Phó giáo sư Vĩnh lý giải, lao phổi chính là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng nguy kịch như bây giờ của anh. Bởi khi phổi đã từng tổn thương, để lại sẹo, một bào tử nấm Aspergillus nhỏ cũng có thể ký sinh, tạo hang, hình thành khối u nấm, ổ áp xe tàn phá lá phổi.

Qua ảnh chụp CT, Phó giáo sư Vĩnh ghi nhận có ổ mủ lớn lên đến 4cm, chèn ép làm xẹp phổi gây suy hô hấp cấp tính, mủ tích tụ tạo ra ổ nhiễm khuẩn nặng, nguy cơ tiến triển nhiễm trùng huyết.

“Người bệnh tiên lượng quá nặng, nếu chậm mổ có thể bị tàn phế suốt đời, thậm chí tử vong do sốc nhiễm khuẩn, suy đa tạng”, Phó giáo sư Vĩnh nói, thêm rằng ổ áp xe kích thước lớn và dịch mủ đã tràn kín phổi người bệnh, làm mất chức năng trao đổi oxy, khiến ca mổ trở nên phức tạp hơn, nguy cơ tử vong trên bàn mổ cao.

Đúng 7h30, anh Tuân bước vào cuộc mổ “thập tử nhất sinh”.

Bệnh nhân suy hô hấp khiến ca mổ khó khăn ngay từ lúc gây mê. Êkíp phải rất cẩn thận khi thực hiện phương pháp gây mê thông khí chọn lọc một phổi để ngăn mủ và máu bên lá phổi thương tổn tràn sang phổi lành, vừa phải cung cấp đủ oxy đảm bảo các chỉ số sinh hiệu được ổn định.

“Khi mở lồng ngực, toàn bộ phổi phải người bệnh đã bị mủ tàn phá gây đông đặc, mùi hôi từ ổ vi khuẩn kỵ khí lâu ngày xộc lên. Khối u nấm xâm lấn trực tiếp vào các động mạch và mạch máu lớn, khiến chúng dính chặt vào nhau, gây khó khăn cho việc bóc tách”, Phó giáo sư Vĩnh kể lại.

Ca phẫu thuật kéo dài 4 giờ, Phó giáo sư Vĩnh cùng êkíp hút gần 1 lít dịch mủ ra khỏi phổi anh Tuân, thao tác tỉ mỉ để tránh tràn khí màng phổi hoặc chảy máu. Sau khi toàn bộ mủ được hút bỏ, êkíp tiến hành rửa sạch lồng ngực và cắt bỏ phần phổi hoại tử do ngâm trong mủ lâu ngày, tạo hình phế quản giúp bảo tồn tối đa nhu mô phổi lành và phục hồi lưu thông không khí, giúp anh Tuân có thể thở nhẹ nhàng trở lại.

Hậu phẫu, sức khỏe anh Tuân tiến triển tốt, sau 3 ngày anh có thể ngồi dậy, tập cử động nhẹ nhàng, không còn đau và ho khan, ống mở khí quản được lấy bỏ sau mổ 10 ngày.

Trên thế giới ghi nhận 1,8 triệu người mắc nấm phổi do Aspergillus và 340.000 ca tử vong mỗi năm vì căn bệnh này. Tại Việt Nam, nấm phổi được đánh giá căn bệnh nguy hiểm, thường bị bỏ sót (tỷ lệ bỏ sót tới 90%), ước tính khoảng 55.000 trường hợp nấm phổi do Aspergillus hàng năm.

Theo Phó giáo sư Vĩnh, bệnh nấm phổi ít mắc ở người bình thường có sức đề kháng tốt. Bệnh hay gặp ở người suy giảm miễn dịch, già yếu, mắc bệnh mạn tính lâu ngày như lao phổi, kén khí ở phổi, phẫu thuật phổi, bệnh nhân ung thư phổi đã và đang điều trị…

Bệnh thường khó phát hiện sớm do các triệu chứng không rõ ràng ở giai đoạn sớm (ho, sốt, khó thở…), dễ nhầm lẫn với các bệnh hô hấp thông thường. Nếu không được tầm soát và phát hiện sớm để kịp thời điều trị, tỷ lệ tử vong lên đến hơn 50% khi bệnh chuyển biến nặng.

Phó giáo sư Vĩnh khuyến cáo, những người có nguy cơ cao như người tiếp xúc gần với người bệnh lao, người nhiễm HIV, mắc bệnh nền (tiểu đường, suy thận, cao huyết áp…) hoặc người cao tuổi cần chủ động tầm soát bệnh phổi định kỳ. Khi xuất hiện các triệu chứng ho kéo dài trên hai tuần, sốt nhẹ về chiều, sụt cân không rõ nguyên nhân hoặc ho ra máu, người bệnh nên khám chuyên khoa, không tự điều trị tại nhà phòng biến chứng nguy hiểm.

*Tên người bệnh đã được thay đổi