TP.HCM – Anh Thanh, 30 tuổi, quyết định lưu trữ tế bào gốc từ máu và mô dây rốn của con trai vừa chào đời, như một bảo hiểm sinh học cho con và dự phòng điều trị cho mẹ ruột mắc bệnh ung thư máu.

Cách đây 20 năm, mẹ ruột anh Thanh được chẩn đoán mắc bạch cầu cấp dòng lympho, một dạng ung thư máu, đã hóa trị và xạ trị. Tuy gia đình chưa ghi nhận thêm trường hợp mắc bệnh tương tự, song anh Thanh vẫn lo ngại khả năng tồn tại yếu tố di truyền liên quan đến tăng nguy cơ ung thư máu hoặc bệnh máu ác tính nguy hiểm cho thế hệ sau. Khi vợ mang thai con đầu lòng, anh chủ động tìm hiểu dịch vụ lưu trữ tế bào gốc từ máu và mô cuống rốn thai nhi.

“Tôi muốn chuẩn bị thêm một “nguồn dự phòng” y học, có thể hỗ trợ điều trị nếu không may các thành viên trong gia đình phát sinh vấn đề sức khỏe trong tương lai”, anh Thanh chia sẻ.

Tuần thai 39, vợ anh Thanh sinh mổ con đầu lòng tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM. Ngay sau khi cắt dây rốn cho bé, ê kíp thu được khoảng 200 ml máu từ cuống rốn, bánh nhau và thu một đoạn mô dây rốn dài khoảng 25cm, chuyển ngay đến Ngân hàng Mô của bệnh viện để xử lý và lưu trữ. Tế bào gốc được xử lý sớm nhất trong vòng 24 giờ sau khi thu thập và sẽ được bảo quản trong nitơ lỏng ở nhiệt độ -196°C, đảm bảo giữ nguyên chất lượng trong thời gian dài.

Căn bệnh mẹ anh Thanh mắc phải là ung thư máu dòng lympho, nhóm bệnh ác tính của hệ tạo máu và miễn dịch. Đây là bệnh có khoảng 5-10% liên quan yếu tố di truyền, phần còn lại chủ yếu do môi trường và lối sống. Người có tiền sử gia đình mắc ung thư (bao gồm cả u lympho) có nguy cơ mắc bệnh cao. Trong điều trị, ghép tế bào gốc tạo máu được xem là một phương pháp quan trọng ở những trường hợp bệnh tiến triển, tái phát hoặc không đáp ứng với phác đồ thông thường.

“Gia đình có người mắc bệnh máu ác tính, việc này mang ý nghĩa tinh thần rất lớn. Ít nhất, mình không hoàn toàn bị động”, anh Thanh nói.

Hiện tại, sức khỏe mẹ anh Thanh ổn định, không cần điều trị thêm. Ngoài khả năng bảo vệ bé, một điểm khiến anh đặc biệt quan tâm là tế bào gốc của con còn có khả năng sử dụng cho người thân. Tế bào gốc tạo máu của trẻ có một nửa hòa hợp (haploidentical) với bố mẹ, và trong nhiều trường hợp cũng hòa hợp miễn dịch một phần với anh chị em ruột và người thân. Tế bào gốc trung mô từ dây rốn còn có đặc quyền miễn dịch có thể dùng đồng loài mở ra cơ hội hỗ trợ điều trị sau này.

Trong y học, hai nhóm tế bào gốc được nghiên cứu và có khả năng ứng dụng nhiều gồm tế bào gốc tạo máu và tế bào gốc trung mô. Tế bào gốc tạo máu có thể lấy từ  tủy xương là cơ quan tạo máu, hoặc từ máu cuống rốn, máu ngoại vi. Tế bào gốc trung mô được lấy từ mô mỡ, mô dây rốn, tủy xương, nhau thai. Các tế bào này có khả năng chống viêm, điều hòa miễn dịch, đồng thời hỗ trợ tái tạo mô, những đặc tính quan trong được ứng dụng trong y học tái tạo. Tế bào gốc trung mô từ dây rốn còn có thể được sử dụng để điều trị bệnh cho các thành viên trong gia đình (anh, chị, em, cha, mẹ, ông, bà…) và người không cùng huyết thống.

Tiến sĩ Thẩm Thị Thu Nga, Trưởng Lab, Trung tâm Tế bào gốc, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh cho biết, tế bào gốc trung mô được ứng dụng điều trị nhiều bệnh liên quan hệ xương khớp, hệ thần kinh, tim mạch, bệnh liên quan miễn dịch và bệnh tự miễn. Tế bào gốc tạo máu hiện đã được ứng dụng trong y học, đặc biệt là ung thư máu: Bạch cầu cấp, mạn, Lymphoma, Đa u tủy xương, hoặc các bệnh máu bẩm sinh như Thalassemia, thiếu máu bất sản, suy tủy và các rối loạn miễn dịch bẩm sinh.

Tế bào gốc từ máu và mô dây rốn có ưu điểm là non trẻ, ít tích tụ đột biến do ảnh hưởng của môi trường, tính sinh miễn dịch thấp, tính gốc cao (chưa bị biệt hóa, có khả năng nhân lên nhiều lần và tăng sinh nhanh). “Trong ghép tế bào gốc, đây là nguồn tế bào rất giá trị”, Tiến sĩ Thu Nga nói.

Mỗi ngày Việt Nam có hơn 4.000 trẻ chào đời, đồng nghĩa hàng ngàn dây rốn bỏ đi như loại rác thải y tế. Nhưng loại rác thải này lại là nguồn tế bào gốc quý giá, đang được các nhà khoa học trên toàn thế giới nghiên cứu và ứng dụng chăm sóc sức khỏe.

“Những tế bào ấy hoàn toàn có thể lưu giữ lại ngay sau sinh, an toàn, không đau, không ảnh hưởng mẹ và bé”, Tiến sĩ Thu Nga nói thêm rằng quy trình thu thập và lưu trữ tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh được kiểm soát rất chặt chẽ theo tiêu chuẩn quốc tế, từ khâu sàng lọc sản phụ đến khâu xử lý mẫu và bảo quản lạnh.

Trữ tế bào gốc không phải là “bảo hiểm chữa bách bệnh”, nhưng là một phần của y học tái tạo và liệu pháp dựa trên tế bào, giúp gia đình có thêm lựa chọn khi đối mặt với bệnh tật, giúp bác sĩ có thêm sự lựa chọn trong điều trị. Theo Tiến sĩ Nga, hiện Việt Nam đã và đang thử nghiệm lâm sàng điều trị một số bệnh bằng tế bào gốc từ mô dây rốn cho kết quả khả quan như bệnh Lupus ban đỏ hệ thống, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, viêm xương khớp, nhồi máu cơ tim, bệnh Crohn, tiểu đường, Alzheimer, bệnh Parkinson, đột quỵ não, thiếu hụt các tế bào rìa giác mạc, chấn thương tủy sống,…

* Tên nhân vật đã được thay đổi