Chưa tới ngày sinh, chị Hương sợ đau đẻ đến mất ngủ, nhất quyết xin bác sĩ mổ sớm hơn dự sinh 3 tuần cho nhanh, gọn.

Chị Hương đến Bệnh viện đa khoa Tâm Anh TP HCM khám thai kẹp theo giỏ đồ sinh. ThS.BS Nguyễn Thị Thanh Tâm, Trung tâm Sản Phụ khoa kiểm tra thai chị Hương 37 tuần, cổ tử cung đóng, chưa chuyển dạ, khuyên về nhà nghỉ ngơi. Người mẹ thông báo, mấy ngày qua lo sợ chuyện sinh con sẽ đau nhiều khiến chị không chịu đựng được mà mất ngủ, xin bác sĩ được mổ. Nhưng các dữ liệu thai kỳ chị Hương đều suôn sẻ, bác sĩ động viên để thuận tự nhiên.

Chị thú nhận, bản thân bị ám ảnh sau sinh con trai đầu lòng vào tháng 7/2021, đúng thời điểm giãn cách xã hội vì dịch Covid-19. Do là F0, chị không được ở cùng chồng mà vào phòng cách ly tại một bệnh viện ở TP HCM. Sinh con mùa dịch khắc nghiệt, chị lại chịu cuộc chuyển dạ kéo dài từ sáng đến đêm, sức cạn, bản thân không biết rặn. Lúc nguy cấp, chị rặn yếu, ê kíp đỡ sinh phải cho sinh bằng giác hút, một dụng cụ bám chặt lên đầu thai nhi dưới áp lực chân không để hỗ trợ kéo em bé ra ngoài. Cuộc sinh thành công, nhưng mẹ rách đường sinh dục, đau đớn.

Đã 3 năm trôi qua, nghĩ đến chuyện cũ người mẹ lại căng thẳng, sợ hãi chỉ muốn chủ động mổ lấy thai sớm.

Khác với chị Hương từng có kí ức ám ảnh, Phương Thùy 24 tuổi, lần đầu mang thai đã muốn mổ ngay. Ở tuần thai 35, Thùy đi hai bệnh viện khám gặp bác sĩ nào cũng năn nỉ  “em sợ rặn không được, ảnh hưởng nguy hiểm đến con. Em đăng ký sinh mổ chủ động”.

ThS.BS Nguyễn Thị Thanh Tâm cho biết chị Hương, Thùy có thể mắc hội chứng sợ sinh con (Tokophobia). Đây không phải bệnh mà là một rối loạn tâm lý do ám ảnh và sợ hãi quá mức khi mang thai và khi sinh con bao gồm các nỗi sợ như: sợ thai dị tật, thai chết lưu, sợ đau, em bé bị chấn thương, rách đường sinh dục, nguy hiểm tính mạng. Hội chứng này có thể gặp ở người chưa từng sinh con hoặc xảy ra sau khi có trải nghiệm sinh không tốt.

Theo bác sĩ Thanh Tâm, sợ hãi tột độ trong tháng cuối thai kỳ, trước chuyển dạ được coi là triệu chứng điển hình nhất ở những phụ nữ mắc chứng sợ sinh. Ngoài ra, phụ nữ có thể bị trầm cảm, lo âu, ảnh hưởng đến cuộc sống, giấc ngủ, nhịp tim thai và quá trình vượt cạn. Lúc này, thai phụ gần như không thể hợp tác với bác sĩ, “xin mổ cho gọn”.

Bác sĩ Thanh Tâm dẫn chứng có nghiên cứu khoảng 20% phụ nữ mang thai ở các quốc gia phát triển cho biết họ sợ sinh con, 6%-10% mô tả nỗi sợ hãi nghiêm trọng đến mức tê liệt.

Hiện không có số liệu cụ thể về tình trạng này tại Việt Nam, tuy nhiên, theo báo cáo Tổng kết công tác chăm sóc sức khỏe bà mẹ trẻ em năm 2022 của Bộ Y tế, tỷ lệ mổ lấy thai ở Việt Nam tăng liên tục trong 15 năm qua. Năm 2005, tỷ lệ sinh mổ ở Việt Nam là 12%. Tới năm 2022, tỷ lệ này là 37%. Các chuyên gia phân tích, tỷ lệ mổ đẻ tăng một phần vì ngày nay tỷ lệ chủ động mổ lấy thai theo yêu cầu tăng cao, do phụ nữ sợ đau hoặc muốn chọn ngày đẹp, giờ đẹp…

Giống như các chứng bệnh tâm lý khác, Tokophobia được chẩn đoán bởi chuyên gia sức khỏe về lĩnh vực tâm thần. Trong một số trường hợp, bác sĩ sản phụ khoa có thể chẩn đoán. Sợ sinh có nhiều mức độ từ nhẹ đến nặng, mức nghiêm trọng dẫn đến mất tự chủ, hoảng loạn phải sinh mổ gây mê.

Đến nay các nhà nghiên cứu vẫn chưa xác định nguyên nhân gây hội chứng này, họ đặt ra giả thuyết để giải thích do rối loạn cơ chế điều chỉnh sự lo lắng, chăm sóc y tế (kiểm soát cơn đau không hiệu quả, sợ mất kiểm soát hoặc tử vong) hoặc giao tiếp xã hội như theo dõi, trò chuyện với những phụ nữ đã trải qua ca sinh nở đau thương.

Tùy nguyên nhân, bác sĩ sẽ đưa ra phác đồ điều trị theo phương pháp cá thể hóa, có thể dùng thuốc, song với phụ nữ mang thai bệnh viện Tâm Anh có các biện pháp can thiệp không dùng thuốc như: tư vấn tâm lý, đăng ký lớp học tiền sản, tập yoga trước sinh. Song hành, bệnh viện thiết kế các gói chăm sóc sản khoa hiện đại, dịch vụ hỗ trợ để giảm đau, lành vết thương khi sinh thường, sinh mổ.

“Các phương pháp điều trị hiệu quả sẽ giúp phụ nữ tự tin vào khả năng sinh con của mình, từ đó mang thai và sinh nở được trọn vẹn”, bác sĩ Thanh Tâm nói.

Như trường hợp chị Hương được tư vấn với bác sĩ tâm lý trước sinh, bác sĩ sản lên kế hoạch giúp chị vượt cạn an toàn. Quá trình chuyển dạ lần hai của Hương kéo dài chỉ 6 tiếng, được chủ động gây tê ngoài màng cứng giảm đau sớm hơn sản phụ khác.

ThS.BS CKII Phan Thị Thu Yến, Phó khoa Gây mê hồi sức cho biết, khi vào chuyển dạ thực sự, sản phụ đau do tần suất và cường độ các cơn co thắt tử cung tăng dần.

Theo bác sĩ Yến, bình thường khi vào giai đoạn hoạt động, cổ tử cung mở khoảng 4cm, là thời điểm có thể làm giảm đau sản khoa. Tuy nhiên, theo hướng dẫn của Hội Gây mê Hồi sức Việt Nam cũng như Thế giới, có thể đặt catheter ngoài màng cứng vào bất kỳ thời điểm nào sau khi đã chuyển dạ thực sự, theo yêu cầu của sản phụ, không căn cứ vào mức độ mở của cổ tử cung.

Trong trường hợp sản phụ có các vấn đề tâm lý đặc biệt như hội chứng Tokophobia, bác sĩ có thể thực hiện phương pháp giảm đau sớm theo kế hoạch và có thể dùng phương pháp PCEA (Patient-Controlled Epidural Analgesia), trao quyền người bệnh tự kiểm soát cơn đau của mình. Phương pháp này sử dụng máy bơm tiêm chuyên dụng chứa thuốc giảm đau, mỗi khi đau người bệnh có thể tự bấm, thuốc truyền tự động vào cơ thể kịp thời.

Nhờ vậy, chị Hương giảm đến 80% đau đớn khi chuyển dạ. Cuộc sinh có bác sĩ sản, sơ sinh cùng các điều dưỡng túc trực, động viên, hướng dẫn rặn. Không như thời giãn cách vì Covid-19, người vợ được cùng chồng vượt cạn, tiếp thêm sức mạnh, chị chuyển dạ sinh thường thành công ở tuần thai 39.

Chị Thùy cũng thay đổi suy nghĩ sau khi được bác sĩ phân tích lợi ích sinh thường, sinh mổ tại lớp học tiền sản Tâm Anh. Đầu tháng 3 chị vỡ ối ở tuần 38, cổ tử cung mở tốt, em bé siêu âm trước sinh nặng 3,8 kg song bác sĩ đánh giá khung chậu tốt vẫn hỗ trợ sinh thường thuận lợi. Chiều tối hôm đẻ xong Thùy đã đi lại, ăn uống bình thường, không cần đến thuốc giảm đau.

 “Mình trải nghiệm đẻ thường không đáng sợ như các bài chia sẻ trên mạng”, Thùy nhắn nhủ.

Vào lúc 20h thứ Năm, ngày 21/03/2024 diễn ra chương trình tư vấn trực tuyến: “Mang thai an toàn, đẻ không đau & tiêm vắc xin quan trọng đầu đời cho trẻ”.  BS.CKII Nguyễn Bá Mỹ Nhi, ThS.BS.CKII Phan Thị Thu Yến, ThS Nguyễn Diệu Thúy đến từ Tâm Anh TP.HCM & Trung tâm Tiêm chủng VNVC sẽ chia sẻ, giải đáp cho chị em cách vượt cạn nhẹ nhàng, mẹ nhàn, con khỏe. Quý độc giả có thể gửi câu hỏi tại đây để các chuyên gia giải đáp.