Uống thuốc huyết áp đều đặn nhưng không khảo sát động mạch cảnh, bà Tâm, 72 tuổi, đột quỵ do hẹp nặng hai nhánh mạch máu nuôi não.

BS.CKI Trần Quốc Hoài, Trung tâm Ngoại Lồng ngực – Mạch máu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM cho biết, bệnh nhân bị tăng huyết áp nhiều năm, tái khám định kỳ và uống thuốc đúng chỉ dẫn. Cuối tháng 11, bà được đưa đến Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM trong tình trạng yếu nửa người trái, hoa mắt và chóng mặt dữ dội. Trước đó, bà đang sinh hoạt bình thường thì đột ngột ngã quỵ. Tại khoa Cấp cứu, bác sĩ phát hiện bà bị nhồi máu não bán cầu phải.

Đây là tình huống nghiêm trọng, xảy ra khi lưu lượng máu đến bán cầu não phải bị giảm hoặc ngừng hoàn toàn, thường do huyết khối hoặc xơ vữa động mạch tắc nghẽn mạch máu. Nếu kéo dài và không được khắc phục kịp thời có thể gây hoại tử não do thiếu oxy và glucose, khiến người bệnh tàn phế hoặc tử vong.

Bà Tâm được điều trị nội khoa với thuốc tiêu sợi huyết, đồng thời chụp CT não và CT vùng đầu cổ để tìm nguyên nhân đột quỵ. Kết quả ghi nhận động mạch cảnh hai bên hẹp 80-90%.

Theo TS.BS Nguyễn Anh Dũng, Trưởng khoa Ngoại Lồng ngực – Mạch máu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, hẹp động mạch cảnh là nguyên nhân phổ biến dẫn đến đột quỵ, nhưng thường bị bỏ qua gây chậm trễ trong điều trị.

Động mạch cảnh là một trong các nhánh chính xuất phát từ động mạch chủ ngực, đi dọc hai bên cổ lên cung cấp máu nuôi não. Hẹp động mạch cảnh xảy ra khi thành trong mạch máu bị dày lên do mảng xơ vữa. Khi mảng xơ vữa nứt vỡ hoặc gây hẹp khít, dòng máu lên não bị chặn đứng, gây ra đột quỵ nhồi máu não. Nếu không xử lý kịp thời, bệnh nhân đối mặt với nguy cơ tàn phế vĩnh viễn, thậm chí tử vong.

Bác sĩ Dũng cùng ê kíp thực hiện ca phẫu thuật bóc nội mạc động mạch cảnh bên phải cho bà Tâm, đây là bên gây hậu quả đột quỵ cho bà. Thách thức lớn nhất là phải kẹp động mạch cảnh để thao tác, đồng nghĩa với việc cắt đứt nguồn máu chính lên não phải trong thời gian phẫu thuật.

Lúc này, con đường chính đưa máu lên não phải không có, phụ thuộc hoàn toàn vào các nhánh tuần hoàn bàng hệ. Nhằm đảm bảo lượng máu tưới não đầy đủ để không gây tổn thương não trong quá trình phẫu thuật, bác sĩ gây mê duy trì huyết áp tâm thu người bệnh ở mức trên 140 mmHg. Ngoài ra, cần đến sự hỗ trợ của thiết bị đo oxy mô của não, giúp bác sĩ ghi nhận tình trạng tưới máu cho não ở từng thời điểm để có sự điều chỉnh phù hợp.

Sau hơn một giờ, toàn bộ mảng xơ vữa vôi hóa gây hẹp tắc lòng mạch được bóc tách trọn vẹn, trả lại sự thông thoáng cho dòng máu lên não. Chỉ hai ngày sau mổ, bà Tâm hết chóng mặt, vận động hồi phục tốt và được xuất viện. Dự kiến khi sức khỏe bà ổn định, bác sĩ sẽ tiến hành phương pháp tương tự với động mạch cảnh bên trái.

Tăng huyết áp là một trong những nguyên nhân chính gây đột quỵ. Vì thế, đa số bệnh nhân tăng huyết áp, đều nghĩ rằng tái khám và uống thuốc đầy đủ, kiểm soát tốt huyết áp là sẽ phòng ngừa được đột quỵ. Nhưng hẹp mạch cảnh là “tác nhân giấu mặt”, rất khó nhận biết do bệnh không biểu hiện triệu chứng hoặc triệu chứng mơ hồ, dễ nhầm lẫn với các bệnh thông thường khác. Đến khi lòng động mạch cảnh bị thu hẹp hoặc tắc nghẽn nặng, bệnh nhân mới biểu hiện triệu chứng – cũng là lúc cơn đột quỵ xảy ra.

“Hẹp động mạch cảnh thường không có triệu chứng rõ ràng cho đến khi cơn đột quỵ xảy ra. Những dấu hiệu thoáng qua như mờ mắt một bên, tê yếu tay chân trong vài phút thường bị bỏ qua. Do đó, tầm soát chủ động là chìa khóa duy nhất,” bác sĩ Hoài nhấn mạnh.

Nguy cơ tai biến mạch máu não sẽ giảm hơn 50% nếu những người bị hẹp động mạch cảnh trên 70% được phẫu thuật bóc tách nội mạc động mạch cảnh. Do đó, việc thăm khám định kỳ là hết sức cần thiết, giúp kịp thời phát hiện và điều trị bệnh. Các đối tượng có yếu tố nguy cơ gồm người trên 50 tuổi, tăng huyết áp, rối loạn lipid máu, hút thuốc lá, đái tháo đường, béo phì, người có lối sống ít vận động… cần thường xuyên khám định kỳ và tầm soát bệnh tim mạch.

Bác sĩ Dũng khuyến cáo, thời điểm giao mùa cận Tết là lúc nguy cơ đột quỵ tăng cao, người bệnh tim mạch cần tầm soát kỹ lưỡng để tránh biến chứng nguy hiểm. Khi xuất hiện dấu hiệu nghi ngờ hẹp động mạch cảnh như yếu, tê hoặc liệt chân tay, không kiểm soát được vận động của tay chân, mờ hoặc mù một mắt trong vài giây, vài phút hoặc vài giờ, khó nói, lú lẫn, khó nuốt…, nên đến bệnh viện khám ngay.

*Tên bệnh nhân đã được thay đổi