Sau buổi tập gym cường độ cao chiều hôm trước, anh Hoàng, 40 tuổi, bất ngờ đau ngực dữ dội khi thức dậy, nhập viện phát hiện rách động mạch chủ nguy kịch.

 

Anh Hoàng là huấn luyện viên thể hình, cao 1,8 m, nặng gần 90 kg, thường xuyên tập luyện với cường độ cao. Chiều hôm trước, anh tập tạ nặng 170-200 kg kéo dài như thường lệ và không ghi nhận dấu hiệu bất thường nào trong lúc tập.

Tuy nhiên đến sáng hôm sau, khi vừa thức dậy, anh bỗng đau nhói ở ngực như ngàn mũi kim đâm xuyên vào tim khiến mọi giác quan tê liệt. Anh ngã gục xuống nền nhà.

Tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, không khí phòng cấp cứu “căng như dây đàn” để níu lại các chỉ số sinh tồn yếu ớt của anh Hoàng.

PGS.TS.BS Vũ Hữu Vĩnh, Giám đốc Trung tâm Ngoại Lồng ngực – Mạch máu, đánh giá tình trạng người bệnh cực kỳ nguy kịch. Kết quả chụp CT cho thấy bóc tách thành động mạch chủ ngực, lan xuống dưới bụng tới tận gốc động mạch chậu hai bên, có xu hướng tràn lên quai động mạch chủ lên, nguy cơ tử vong cao.

“Người bệnh thường xuyên tập gym cường độ cao nên lưu lượng và áp lực máu tăng mạnh, điều này càng đẩy nhanh tốc độ bóc tách mạch máu khiến tình trạng tiến triển rất xấu“, Phó giáo sư Vĩnh cho biết, đồng thời nhấn mạnh người bệnh cần phẫu thuật cấp cứu, kết hợp mổ mở và đặt stent graft động mạch chủ ngực để cứu sống.

Ca phẫu thuật 7 giờ sau đó là cuộc chạy đua với thời gian của cả êkíp. Sau khi mở thành công lồng ngực, đánh giá tình trạng bóc tách đang gây áp lực cực lớn lên thành mạch, nguy cơ vỡ cao, Phó giáo sư Vĩnh lập tức xử lý lỗ rách, cầm máu, tránh vỡ động mạch chủ ngực, người bệnh có thể tử vong ngay trên bàn mổ.

Sau đó, êkíp phát hiện vết bóc tách của mạch máu kéo dài xuống tận động mạch thận phải, gây tắc nghẽn nguồn máu nuôi thận. “Phải can thiệp nội mạch đặt stent graft để gia cố thành mạch, cấp máu cho thận và các cơ quan phía dưới”, Phó giáo sư Vĩnh nhấn mạnh.

Để tạo vùng an toàn (landing zone) cho stent graft bám vào, êkíp tiến hành chuyển vị các nhánh động mạch nuôi não và hai tay về sát gốc động mạch chủ. Việc dời các nhánh mạch này lên vị trí cao nhất tạo không gian đủ rộng để đưa stent vào vị trí đích”, Phó giáo sư Vĩnh nói, thêm rằng quá trình thực hiện vô cùng khó khăn do lớp nội mạc của người bệnh đã bị tổn thương nặng, “rách bươm” sau biến cố.

Phó giáo sư Vĩnh phải thực hiện kỹ thuật kẹp mạch máu một bên để chuyển vị mạch máu. “Nếu kẹp quá chặt, huyết áp người bệnh về mức 0, tim ngừng đập ngay lập tức; nhưng nếu kẹp lỏng, việc khâu vá là bất khả thi”.

Sau khi di chuyển các nhánh mạch nuôi não và tay về vị trí an toàn, êkíp đã đặt liên tiếp 3 ống stent graft để tái tạo lại lòng mạch, khai thông dòng máu để nuôi các cơ quan phía dưới.

Hậu phẫu, anh Hoàng tỉnh táo, huyết áp ổn định, máu lưu thông qua động mạch chủ ngực và động mạch thận tốt.

Một tuần sau mổ, bác sĩ kiểm tra phần chuyển vị ở ngực và vùng bụng gồm động mạch thận, động mạch mạc treo, động mạch chậu… không có gì bất thường, máu lưu thông rất tốt.

Anh Hoàng cho biết, anh thường xuyên luyện tập với mức tạ rất nặng (170-200kg), có lúc anh tập đến vỡ mạch máu mắt, rách cơ, vỡ mao mạch. Cộng thêm áp lực công việc thời gian gần đây, thường xuyên thức khuya và tiền sử phình tâm thất trái từ 10 năm trước nhưng không theo dõi, kiểm tra định kỳ. Theo Phó giáo sư Vĩnh, sự cộng hưởng của các yếu tố này đã làm tăng áp lực lên hệ mạch máu và có thể là nguyên nhân dẫn đến biến cố nguy kịch cho bệnh nhân chỉ trong thời gian rất ngắn.

Bóc tách động mạch là tình trạng nội mạc bị rách, máu tràn vào lòng mạch, len lỏi vào các lớp áo động mạch tạo ra một “lòng giả” chèn ép lòng mạch thật, giống như ống nước bị nghẹt khiến máu không đến được các bộ phận trong cơ thể. Nếu không cấp cứu kịp thời trong “giờ vàng”, người bệnh bị suy đa tạng, tử vong nhanh.

Phó giáo sư Vĩnh khuyến cáo, người tập thể hình, chơi các môn thể thao gắng sức hoặc luyện tập cường độ cao cần thăm khám tim, mạch máu định kỳ, đánh giá mức độ gắng sức và xây dựng cường độ tập luyện phù hợp với thể trạng. Việc tập quá sức, đặc biệt khi có bệnh lý tim, mạch máu tiềm ẩn, có thể làm tăng nguy cơ xảy ra các biến cố nguy hiểm.

Người tập gym không nên lạm dụng các loại thực phẩm bổ sung, chất tăng cơ (đạm whey hoặc các sản phẩm chưa được kiểm soát chặt chẽ), đồng thời cần tuân thủ chế độ nghỉ ngơi hợp lý. Hiện nay, các cơ sở y tế cấp chuyên sâu như Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh có hệ thống siêu âm tim, trắc nghiệm gắng sức và các phương tiện chẩn đoán hiện đại giúp đánh giá toàn diện nguy cơ và tư vấn phù hợp trước khi tham gia luyện tập cường độ cao.

*Tên người bệnh đã được thay đổi