Thống kê cho thấy, có khoảng 18% người mắc bệnh zona thần kinh sẽ mắc chứng đau dây thần kinh sau zona, làm giảm chức năng miễn dịch và ảnh hưởng chất lượng cuộc sống. Cùng tìm hiểu các nhóm thuốc điều trị đau thần kinh sau zona hiệu quả và các tác dụng phụ cần biết góp phần hỗ trợ thuyên giảm triệu chứng, hồi phục nhanh.
Bài viết được tư vấn bởi BS Lê Thị Minh Nguyệt – Quản lý Y khoa vùng 3 miền Trung – Tây Nguyên, Hệ thống Trung tâm tiêm chủng VNVC
Đau thần kinh sau zona là hội chứng đặc trưng bởi cơn đau kéo dài trong nhiều tháng, thậm chí nhiều năm, sau khi đã hồi phục phát ban từ bệnh zona thần kinh. Đây là bệnh do sự tái hoạt động của virus Varicella Zoster (VZV) cư trú tiềm ẩn trong cơ thể sau khi phát bệnh thủy đậu ban đầu. Khi khả năng miễn dịch đặc hiệu với VZV suy yếu như lão hóa tự nhiên hoặc suy giảm miễn dịch, virus này sẽ di chuyển dọc theo tế bào thần kinh ra khỏi hạch cảm giác và gây bệnh zona thần kinh.
Đau thần kinh sau zona xảy ra ở cùng một lớp da như thời kỳ bùng phát ban đỏ của giai đoạn cấp tính zona thần kinh. Bắt nguồn từ tổn thương các tế bào thần kinh ngoại biên và trung ương. (1)
Ở bệnh nhân đau thần kinh sau zona, cơn đau âm ỉ thường khu trú riêng biệt và thường chỉ giới hạn ở một bên cơ thể, không liên tục, mãn tính và biểu hiện với mức độ dữ dội, ảnh hưởng tiêu cực đến giấc ngủ và các hoạt động hàng ngày bình thường khác. Ngoài ra, cơn đau có thể có tính chất ngứa, nóng rát, châm chích, nhói như dao đâm… gây khó chịu cho người bệnh. (2)
Đau thần kinh sau zona thường kéo dài hơn 3 tháng sau khi phát ban đỏ. Diễn biến thời gian phát triển cơn đau dai dẳng thường từ 90 – 120 ngày sau khi phát ban. Nguy cơ đau thần kinh sau zona tăng đáng kể theo độ tuổi, từ 3 – 4% ở người lớn từ 30 – 49 tuổi lên 21% ở người từ 60 – 69 tuổi, 29% ở người từ 70 – 79 tuổi và 34% ở người lớn trên 80 tuổi. (3)
Đau thần kinh sau zona là một dạng đau thần kinh có khả năng gây suy nhược. Nếu không điều trị đúng cách và kịp thời, sẽ ảnh hưởng nặng nề đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống, đặc biệt ở nhóm đối tượng dễ bị tổn thương như người cao tuổi, người suy giảm miễn dịch.
Theo Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị các bệnh da liễu do Bộ Y tế ban hành, nguyên tắc điều trị bệnh zona thần kinh là làm liền tổn thương,giảm đau và ngăn ngừa biến chứng. Trong đó, điều trị và dự phòng đau thần kinh sau zona là sử dụng thuốc kháng virus sớm trong vòng 72 giờ đầu. Đồng thời sử dụng các nhóm thuốc trị điều trị đau thần kinh sau zona để hỗ trợ thuyên giảm triệu chứng.
Theo Viện Hàn lâm Thần kinh học Hoa Kỳ và Hiệp hội Nghiên cứu về Đau Quốc tế, liệu pháp đầu tiên điều trị đau thần kinh sau zona bao gồm thuốc trầm cảm 3 vòng, thuốc chống co giật (Pregabalin, Gabapentin) và miếng dán Lidocain 5%. Các nhóm thuốc điều trị đau thần kinh sau zona cụ thể như sau:
Bác sĩ có thể kê thuốc giảm đau thông thường cho bệnh nhân chẳng hạn như thuốc Paracetamol trong trường hợp đau nhẹ hoặc vừa phải (nhưng thuốc không có khả năng làm giảm hoàn toàn cơn đau); kem capsaicin gây giảm đau đáng kể trong vòng 2 tuần kể từ khi bắt đầu điều trị, nhưng hiệu quả giảm đau tối đa đòi hỏi phải điều trị ít nhất 4 tuần.
Thuốc chống trầm cảm 3 vòng bao gồm các loại như Amitriptyline, Nortriptyline, Imipramine và Desipramine là nhóm thuốc trị điều trị đau thần kinh sau zona hiệu quả. Thuốc hoạt động bằng cách làm tăng nồng độ chất dẫn truyền thần kinh, chặn các kênh natri phụ thuộc điện thế và thụ thể α-adrenergic – Đây là những hoạt động quan trọng trong việc điều chỉnh các đường dẫn truyền cảm giác đau đi xuống.
Thuốc chống co giật (Pregabalin, Gabapentin) hoạt động như chất ức chế đường dẫn truyền cảm giác đau ở trung tâm. Cũng như điều trị bằng thuốc chống trầm cảm 3 vòng, các tác dụng phụ với các tác nhân này có thể hạn chế việc sử dụng ở một số bệnh nhân. Trong các nghiên cứu lâm sàng, các tác dụng phụ phổ biến nhất với thuốc chống co giật bao gồm buồn ngủ (lên đến 25%) và chóng mặt (lên đến 46%). Ngoài ra, loại thuốc này có thể gây khô miệng, tăng cân hoặc phù ngoại biên.
Miếng dán Lidocain có khả năng chặn các kênh natri có cổng điện áp, làm giảm các xung động do các thụ thể đau do tổn thương tạo ra, làm giảm nhận thức về cơn đau sau zona thần kinh. Liệu pháp này có tác dụng khởi phát nhanh (≤4 giờ). Trong các thử nghiệm lâm sàng (4 – 12 tuần), miếng dán Lidocain 5% có hiệu quả giảm ≥50% ở ¼ đến ⅓ số bệnh nhân.
Miếng dán Lidocain 5% thường được dung nạp tốt. Việc sử dụng 3–4 miếng dán mỗi ngày dẫn đến nồng độ lidocaine toàn thân <200 ng/mL, mức này thấp hơn nhiều so với mức cần thiết để gây ra các tác dụng phụ toàn thân (1.500 ng/mL) hoặc độc tính tim mạch (5.000 ng/mL). Trong một thử nghiệm kéo dài 12 tháng, các tác dụng phụ liên quan đến điều trị thường gặp nhất là các phản ứng tại chỗ (bôi thuốc) từ nhẹ đến trung bình, chẳng hạn như ngứa thoáng qua, ban đỏ và viêm da.
Theo các chuyên gia y tế, các opioid mạnh như Oxycodone, Morphine và Methadone, cung cấp tác dụng giảm đau hiệu quả ở những bệnh nhân đau thần kinh sau zona thần kinh, ít nhất là tương đương với thuốc chống trầm cảm 3 vòng. Tuy nhiên, việc sử dụng lâu dài các thuốc giảm đau này có nguy cơ gây ra các tác dụng phụ có khả năng hạn chế điều trị, bao gồm buồn nôn, an thần và táo bón.
Mặc dù thuốc trị điều trị đau thần kinh sau zona được chứng minh có hiệu quả hỗ trợ thuyên giảm triệu chứng nhưng cũng có thể gây ra tác dụng phụ cho người bệnh, cụ thể như sau:
Mặc dù thuốc chống trầm cảm 3 vòng mang lại hiệu quả điều trị nhưng không phải là lựa chọn phù hợp nhất cho tất cả bệnh nhân đau thần kinh sau zona. Vì thuốc có thể khởi phát tác dụng phụ toàn thân khó chịu, chẳng hạn như khô miệng, táo bón, bí tiểu, an thần, thậm chí liên quan đến biến cố tim mạch, bao gồm nhồi máu cơ tim và loạn nhịp tim. Do đó, ở một số bệnh nhân có bệnh tim, đặc biệt ở người cao tuổi, nên cân nhắc các phương pháp điều trị đau thần kinh sau zona thay thế.
Điều trị dược lý đối với chứng đau thần kinh ở người cao tuổi thường không mang lại hiệu quả tối ưu. Do người cao tuổi, thường bị ảnh hưởng bởi nhiều bệnh khác nhau, cần dùng nhiều loại thuốc điều trị bệnh mãn tính nên có nguy cơ tương tác với thuốc điều trị đau thần kinh sau zona. Một số tình trạng lâm sàng, chẳng hạn như bệnh thận mãn tính hoặc suy tim, đòi hỏi phải đánh giá cẩn thận các nhóm thuốc, liều lượng, kiểu thuốc và tác dụng phụ để có được sự phục hồi hiệu quả. (4)
Khi điều trị đau thần kinh sau zona, nhiều người mắc phải những sai lầm phổ biến, khiến bệnh tình kéo dài hoặc trở nên nghiêm trọng hơn. Dưới đây là một số sai lầm khi dùng thuốc trị điều trị đau thần kinh sau zona thường gặp cần tránh:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Thuốc điều trị đau thần kinh sau zona gồm các nhóm thuốc giảm đau thông thường, thuốc chống trầm cảm 3 vòng, thuốc co giật, Miếng dán Lidocain 5% hoặc capsaicin nồng độ thấp, mang hiệu quả cao trong việc điều trị bệnh. Tuy nhiên, việc sử dụng thuốc cần theo chỉ định của bác sĩ và sử dụng đủ liều, đúng lịch trình để đảm bảo an toàn và mang lại hiệu quả tối ưu.
