Gợi ý thực đơn cho người bị cường giáp và nguyên tắc cần lưu ý

Trong quá trình điều trị cường giáp, bác sĩ luôn lưu ý người bệnh cần tuân thủ các hướng dẫn về chế độ ăn uống để cái thiện sức khỏe tổng thể và hỗ trợ điều trị. Dưới đây là các thông tin tư vấn về thực đơn cho người bị cường giáp và các nguyên tắc cần lưu ý.

Nguyên tắc xây dựng thực đơn cho người bị cường giáp

Không có chế độ ăn uống cụ thể nào được khuyến nghị riêng cho bệnh. Người bệnh không cần giảm hoặc loại bỏ hoàn toàn iốt trong chế độ ăn uống. Các nguyên tắc người bệnh cần tuân thủ bao gồm:

1. Ưu tiên thực phẩm giàu chất chống oxy hóa tự nhiên

Bệnh Basedow và các bệnh rối loạn tuyến giáp nói chung có liên quan chặt chẽ đến tình trạng stress oxy hóa, khi các gốc tự do tấn công gây tổn thương tế bào. Chất chống oxy hóa giúp chống lại quá trình này và tăng cường hệ miễn dịch. Người bệnh có thể bổ sung các chất này thông qua trái cây và rau củ nhiều màu sắc như: dâu tây, việt quất, dưa lưới, rau lá xanh đậm (cải bó xôi, bông cải xanh, rau ngót…), đu đủ, quả bơ, cam, dưa hấu…

Bên cạnh đó, các nghiên cứu đã chỉ ra một số loại gia vị như nghệ và ớt xanh có thể giúp giảm nguy cơ mắc bệnh tuyến giáp, gồm cả cường giáp. (1)

2. Hạn chế thực phẩm chứa nhiều iốt

Người bệnh cường giáp có nồng độ hormone tuyến giáp cao, hấp thụ nhiều iốt có thể làm trầm trọng hơn các triệu chứng của bệnh, do đó cần tránh các thực phẩm chứa nhiều iốt như hải sản, rong biển, tảo biển, rau câu, các gia vị bổ sung thêm iốt (muối iốt, hạt nêm có muối iốt…)…

Thực đơn cho người bị cường giáp đang điều trị bằng iod phóng xạ cần hạn chế iốt ở mức dưới 50µg/ngày. Với người có bệnh tuyến giáp thông thường, nên duy trì lượng iốt ở mức khuyến nghị (khoảng 150µg/ngày) để đảm bảo hoạt động bình thường của tuyến giáp mà không gây thiếu hụt.

3. Chia nhỏ bữa ăn, đảm bảo đủ năng lượng nhưng không quá tải chuyển hóa

Bệnh làm tăng tốc độ chuyển hóa cơ bản, dẫn đến tiêu hao năng lượng nhiều hơn bình thường. Người bệnh dễ sụt cân, mệt mỏi, do đó khẩu phần ăn cần đảm bảo đủ năng lượng để tránh suy nhược.

Tuy nhiên không nên ăn quá nhiều trong mỗi bữa vì có thể làm tăng gánh nặng chuyển hóa, gây ra các triệu chứng như tim đập nhanh, ra mồ hôi nhiều, khó ngủ… Người bệnh nên chia thực đơn thành nhiều bữa phụ để ổn định đường huyết và giảm gánh nặng chuyển hóa cho cơ thể.

4. Cân bằng vi chất: canxi, selen, magie, kẽm

Những chất dinh dưỡng cần thiết cho sức khỏe tuyến giáp và cân bằng sản xuất hormone tuyến giáp là selen, kẽm, canxi, vitamin D: (2)

• Selen: Giúp ngăn ngừa tổn thương tế bào, ổn định hoạt động của tuyến giáp và các mô khác. Nghiên cứu cho thấy bổ sung selen trong 6 tháng có lợi cho người bệnh Basedow nhẹ. Những thực phẩm giàu selen như: cá ngừ, cá hồi, thịt bò, gà tây, trứng, gạo lứt, yến mạch và các loại hạt như hạt hướng dương hoặc hạt Brazil… (3)
• Kẽm: Có tác dụng hỗ trợ miễn dịch và giúp tuyến giáp khỏe mạnh hơn. Người bệnh có thể bổ sung kẽm thông qua các thực phẩm như: hàu, thịt bò, hạt bí, sữa chua, hạt điều…
• Canxi và vitamin D: Cường giáp làm giảm mật độ xương, khiến xương giòn, loãng xương, dễ gãy xương. Thiếu hụt vitamin D có liên quan đến một số bệnh tự miễn, gồm Basedow. Nghiên cứu cho thấy người bệnh Basedow bổ sung vitamin D3 (cholecalciferol) có thể cải thiện chức năng tuyến giáp. Hơn nữa, một số nghiên cứu đã phát hiện ra vitamin D3 có thể hỗ trợ giảm nguy cơ mắc bệnh tuyến giáp và ung thư tuyến giáp. Người bệnh nên bổ sung các thực phẩm giàu canxi như: sữa, bông cải xanh, nước cam, cải xoăn, cải thìa… và những thực phẩm giàu vitamin D như: cá hồi, cá ngừ, cá mòi, ngũ cốc…

5. Tránh chất kích thích: caffeine, rượu, thực phẩm cay nóng

Lạm dụng rượu, bia có thể làm rối loạn hoạt động của trục hạ đồi – tuyến yên – tuyến giáp, ảnh hưởng đến hormone tuyến giáp. Thực phẩm và đồ uống có chứa caffeine như cà phê, trà, socola… có thể làm trầm trọng thêm các triệu chứng của bệnh, dẫn đến lo lắng, bồn chồn, cáu gắt và nhịp tim nhanh.

6. Tăng cường nước và chất xơ tự nhiên từ rau củ

Người bệnh thường có thân nhiệt cao, ra mồ hôi nhiều và mất nước, đồng thời dễ rối loạn tiêu hóa, táo bón hoặc tiêu chảy. Nên uống đủ nước (từ 1,5 lít – 2 lít nước/ngày) và bổ sung chất xơ từ rau củ, trái cây tươi để cải thiện chức năng tiêu hóa, hỗ trợ đào thải độc tố, giảm nguy cơ táo bón và cảm giác mệt mỏi. Người bệnh nên ưu tiên các loại rau lá xanh đậm (rau ngót, cải bó xôi…), hạn chế nước ngọt và các thực phẩm chế biến sẵn.

7. Điều chỉnh khẩu phần phù hợp với tình trạng bệnh và thuốc điều trị

Dinh dưỡng cho người bệnh cần được điều chỉnh phù hợp với mức độ bệnh, thể trạng người bệnh, loại thuốc đang sử dụng. Trong giai đoạn bệnh tiến triển, nên ưu tiên tăng protein, canxi và magie để bù đắp tiêu hao năng lượng và bảo vệ hệ cơ xương.

Khi người bệnh đã chuyển sang giai đoạn suy giáp (sau điều trị bằng iốt gắn đồng vị phóng xạ hoặc phẫu thuật), cần kiểm soát khẩu phần, hạn chế thực phẩm giàu tinh bột hấp thu nhanh để tránh tăng cân. Những điều chỉnh này cần được hướng dẫn bởi bác sĩ.

Gợi ý thực đơn cho người bị cường giáp trong 1 tuần

Người bệnh có thể tham khảo thực đơn cho người bị cường giáp dưới đây để tự xây dựng thực đơn phù hợp nhất cho mình:

1. Ngày 1 – 2: Thực đơn nhẹ – thanh lọc – kiểm soát năng lượng

• Bữa sáng: Cháo yến mạch hạt chia, 1 quả chuối chín. Trà atiso hoặc trà hoa cúc không đường.
• Bữa phụ: 1 quả táo xanh hoặc 1 nắm hạt bí rang không muối.
• Bữa trưa: Trứng hấp, canh bí xanh, rau luộc, cơm gạo lứt.
• Bữa xế: Vài múi bưởi hoặc sữa hạt không đường.
• Bữa tối: Cháo đậu xanh bí đỏ thịt bằm (ít muối), 1 quả lê nhỏ hoặc nửa quả thanh long.

2. Ngày 3 – 4: Tăng protein thực vật – giảm iốt

• Bữa sáng: Nui hầm sườn, rau củ, 1 quả cam.
• Bữa phụ: Khoai lang luộc.
• Bữa trưa: Bò xào, canh rau, cơm gạo lứt.
• Bữa xế: 1 ly nước cam không đường hoặc 1 quả chuối.
• Bữa tối: Cá chiên, canh rau ngót thịt bằm, cơm nấu mềm.

3. Ngày 5 – 6: Đa dạng rau củ – giữ ổn định đường huyết

• Bữa sáng: Cháo cà rốt, bí đỏ và cá, 1 lát đu đủ.
• Bữa phụ: Sữa chua không đường.
• Bữa trưa: Gà nướng, canh khoai mỡ, cơm gạo lứt.
• Bữa xế: 1 quả táo hoặc 1 ly nước ép cà rốt không đường.
• Bữa tối: Bún gạo lứt trộn rau củ và thịt luộc, canh bí xanh nấu thịt bằm.

4. Ngày 7: Bữa ăn dinh dưỡng toàn diện – dễ tiêu hóa

• Bữa sáng: Khoai lang hấp, salad lòng trắng trứng luộc, sữa chua không đường.
• Bữa phụ: 1 quả táo, hạt điều rang không muối.
• Bữa trưa: Gà luộc, canh rau nấu thịt bằm, rau xào, cơm nấu mềm.
• Bữa xế: Sinh tố dâu không đường.
• Bữa tối: Cá chiên, rau củ luộc, canh mồng tơi, cơm nấu mềm.

Lưu ý khi kết hợp thuốc và chế độ ăn

Trong quá trình xây dựng chế độ ăn cho người bị cường giáp phù hợp với chỉ định dùng thuốc, hỗ trợ tốt cho quá trình điều trị, người bệnh cần lưu ý:

• Uống thuốc kháng giáp tổng hợp theo đúng chỉ định của bác sĩ.
• Hạn chế những thực phẩm giàu iốt và các chất ảnh hưởng đến hoạt động tuyến giáp: rong biển, tảo biển, hải sản, muối iốt, thực phẩm chế biến sẵn; rượu, cà phê, thuốc lá…
• Không sử dụng các thực phẩm bổ sung nếu chưa có hướng dẫn từ bác sĩ.
• Theo dõi tình trạng sức khỏe để phát hiện sớm các bất thường (nếu có) và thông báo ngay cho bác sĩ.

Thực đơn cho người bị cường giáp có vai trò quan trọng trong quá trình điều trị và hồi phục của người bệnh. Nên bổ sung các loại rau củ, trái cây, thực phẩm giàu khoáng chất (selen, kẽm, canxi, vitamin D…) vào chế độ ăn hàng ngày và hạn chế thực phẩm giàu iốt. Đặc biệt, người bệnh cần tuyệt đối tuân thủ chỉ định dùng thuốc của bác sĩ, đồng thời theo dõi và đến bệnh viện ngay cho bác sĩ khi phát hiện các triệu chứng bất thường.