Có cần đo độ tập trung I131 không?

Để đánh giá khả năng hoạt động của tuyến giáp, bác sĩ có thể chỉ định một số xét nghiệm đặc biệt, trong đó có kỹ thuật đo độ tập trung I131 (Iod-131). Vậy phương pháp này có vai trò cụ thể ra sao? Cần chuẩn bị gì trước khi thực hiện? Đọc kết quả như thế nào? Bài viết sau sẽ giải đáp chi tiết.

Đo độ tập trung I131 có cần thiết không?

Việc đo độ tập trung iod 131 là một phần thiết yếu trong đánh giá chức năng tuyến giáp. Tuyến giáp có khả năng “bắt giữ” iod từ huyết tương để hữu cơ hoá và tổng hợp thành các hormone tuyến giáp. Phương pháp này giúp xác định mức độ hấp thu thuốc iod phóng xạ của tuyến giáp trong một khoảng thời gian nhất định. Kết quả phản ánh khả năng hoạt động của tuyến giáp, cho biết tuyến đang hoạt động quá mức, bình thường hay giảm hoạt động. (1)

Những ai nên đo độ tập trung iod 131?

Một số trường hợp nên đo độ tập trung I131 như:

• Đánh giá hoạt động chức năng tuyến giáp.
• Đánh giá khả năng “bắt giữ” và chuyển hóa iod 131 của tuyến giáp.
• Đánh giá các bướu, nhân tuyến giáp.
• Tính liều cho người bệnh Basedow điều trị bằng I131.
• Theo dõi người bệnh tuyến giáp trước và sau điều trị.

Ứng dụng độ tập trung iod

Một số ứng dụng của phương pháp đo độ tập trung Iod 131:

• Đánh giá chức năng tuyến giáp: xác định mức hấp thu iod 131 để biết đánh giá khả năng hoạt động của tuyến giáp.
• Chẩn đoán phân biệt cường giáp: giúp nhận biết nguyên nhân là Graves, bướu nhân độc hay viêm tuyến giáp.
• Lập kế hoạch điều trị iod phóng xạ (I131 therapy): sử dụng kết quả đo hấp thu để tính liều điều trị chính xác.
• Đánh giá nhân giáp hoặc mô giáp lạc chỗ khi kết hợp với xạ hình.
• Theo dõi sau điều trị ung thư tuyến giáp, giúp phát hiện mô giáp còn sót lại hoặc tái phát.

Chuẩn bị trước khi đo độ tập trung iod

Một số lưu ý trước khi đo độ tập trung I131:

1. Chế độ ăn ít iod

Người bệnh cần tránh thực phẩm giàu iod (muối iod, hải sản, sữa, trứng, rong biển…) trong 7-14 ngày trước khi đo. Điều này giúp giảm lượng iod ngoại sinh và tăng độ chính xác của phương pháp này.

2. Ngừng thuốc ảnh hưởng tuyến giáp

Một số thuốc phải ngừng theo khung thời gian cụ thể:

• Thuốc kháng giáp (methimazole, PTU): ngưng ít nhất 3-5 ngày.
• Levothyroxine (T4): ngưng 4-6 tuần.
• Liothyronine (T3): ngưng 2 tuần.
• Thuốc chứa iod (amiodarone, thuốc cản quang): ngưng 2-6 tháng tùy loại.

3. Hướng dẫn khác

• Người bệnh có thể được yêu cầu nhịn ăn 4 giờ trước khi uống I131 và 2 giờ sau khi uống I131.
• Không làm các thủ thuật khác có sử dụng iod (chụp cắt lớp vi tính có cản quang, thuốc sát trùng chứa iod) trước ngày xét nghiệm.

Đọc kết quả độ tập trung iod

Đọc kết quả đo độ tập trung I131 như sau:

1. Bao nhiêu là bình thường?

Cho người bệnh uống thuốc I131. Tiến hành đo hoạt độ phóng xạ phông (vùng đùi người bệnh), sau đó đo tại vùng cổ người bệnh ở các thời điểm: 2, 4, 6, 12, 24 giờ. Trên thực tế, thời điểm đo là 2 giờ và 24 giờ. Kết quả được tính như sau:

Số đếm vùng tuyến giáp (đã hiệu chỉnh phông): a

Số đếm liều thuốc người bệnh đã uống (đã hiệu chỉnh phông và decay): b

                                              a

Độ tập trung I-131 (%) = ———— x 100

                                              b

Độ tập trung I-131 ở mức bình thường là:

• Sau 2 giờ: 4%-15%
• Sau 24 giờ: 10%-30%

2. Tăng khi nào?

Độ tập trung I131 tăng trong các trường hợp sau:

• Bệnh Graves.
• Bướu giáp đa nhân nhiễm độc.
• Giai đoạn nhiễm độc giáp trong viêm tuyến giáp Hashimoto.
• Chửa trứng, ung thư biểu mô đệm nuôi (choriocarcinoma).
• Ung thư tuyến giáp di căn.
• Một số bệnh ngoài tuyến giáp như xơ gan, thận hư…

3. Giảm khi nào?

Kết quả đo độ tập trung giảm trong các trường hợp sau:

• Viêm tuyến giáp bán cấp.
• Viêm tuyến giáp dạng hạt (viêm giáp de Quervain).
• Viêm tuyến giáp sau sinh.
• Nhiễm độc giáp do iod (hiệu ứng Jod-Basedow).
• Nhiễm độc giáp do thuốc amiodarone.
• Nhiễm độc giáp do dùng hormone tuyến giáp ngoại sinh.
• Struma ovarii (giảm hấp thu ở tuyến giáp, tăng hấp thu ở khối u buồng trứng).
• Suy chức năng tuyến giáp.
• Dùng các chế phẩm có chứa iod.
• Dùng một số thuốc kháng giáp, kích tố giáp…

Lưu ý khi đo độ tập trung I131

Mặc dù phương pháp này an toàn và mang lại hiệu quả cao, người bệnh vẫn cần lưu ý một số điểm quan trọng sau:

• Với phụ nữ có kế hoạch sinh con, nên tránh mang thai trong vòng 6 tháng sau khi đo, vì buồng trứng có thể bị ảnh hưởng bởi phóng xạ.
• Do I131 phát ra phóng xạ, người bệnh nên giảm tiếp xúc với người khác, đặc biệt là trẻ nhỏ và phụ nữ mang thai. Giữ khoảng cách (~1–2 m) theo hướng dẫn của bác sĩ sẽ giúp giảm đáng kể lượng tia xạ phơi nhiễm cho người xung quanh. (2)

Tóm lại, đo độ tập trung I131 là xét nghiệm quan trọng giúp bác sĩ hiểu rõ tuyến giáp đang hoạt động quá mức, bình thường hay suy giảm trong các trường hợp cường giáp, bướu nhân độc hoặc sau phẫu thuật tuyến giáp. Người bệnh nên thực hiện tốt các lưu ý của bác sĩ trước trong và sau khi làm xét nghiệm để tối ưu kết quả và đảm bảo an toàn cho bản thân và người xung quanh.