Trong phản ứng miễn dịch thích ứng, tế bào T hỗ trợ (Helper T cells) là một phần quan trọng. Chúng là một trong những loại tế bào chính được sản xuất tại tuyến ức. Vậy tế bào T hỗ trợ có vai trò gì, được phân thành bao nhiêu nhóm, làm sao để duy trì tế bào này khỏe mạnh?
Tế bào T hỗ trợ (Th cells hoặc CD4+ T cells) là một loại tế bào lympho T giữ vai trò trung tâm trong hệ miễn dịch, đặc biệt là trong miễn dịch thu được. Những tế bào này không trực tiếp tiêu diệt mầm bệnh, chúng điều hòa và hỗ trợ hoạt động của các tế bào miễn dịch khác thông qua việc tiết ra các cytokine như interleukin.
Tế bào T hỗ trợ là một trong những thành phần quan trọng nhất của hệ miễn dịch thích nghi. Tế bào này tham gia vào hầu hết các phản ứng miễn dịch thích nghi, bằng cách kích hoạt 2 loại tế bào [1]:
Khi phát hiện sự nhiễm trùng, tế bào T hỗ trợ phân hóa thành hai phân nhóm chính, mỗi nhóm có vai trò và cơ chế hoạt động riêng:
Tế bào hỗ trợ TH1 tiết ra phân tử giúp kích hoạt đại thực bào (macrophage) – một loại tế bào chuyên biệt, có nhiệm vụ loại bỏ các chất lạ ra khỏi cơ thể. TH1 cũng kích hoạt tế bào T gây độc (CD8+). Qua đó giúp chống lại virus và vi khuẩn nội bào.
Tế bào hỗ trợ TH2 tiết ra phân tử giúp kích hoạt tế bào B, thúc đẩy quá trình sản xuất kháng thể. Nhóm này cũng giải phóng các phân tử gây phản ứng như ho, hắt hơi hoặc tiêu chảy nhằm loại bỏ chất lạ ra khỏi cơ thể. Đây là nhóm liên quan đến phản ứng dị ứng.
Vậy tế bào T hỗ trợ có chức năng gì?
Nhìn chung, chức năng chính của tế bào này là kích hoạt các tế bào miễn dịch khác để tấn công và tiêu diệt những tác nhân lạ.
Trên bề mặt tế bào này có một “công tắc” gọi là thụ thể CD4. Khi cơ thể phát hiện có “kẻ lạ” (virus, vi khuẩn…), các phân tử MHC II (major histocompatibility complex class II) tương tác với CD4 để kích hoạt tế bào T hỗ trợ. MHC lớp II có khả năng nhận biết khi cơ thể có tình trạng nhiễm trùng hoặc xuất hiện chất lạ.
Sự kết hợp giữa thụ thể CD4 và MHC lớp II kích hoạt tế bào T giúp đỡ, khiến chúng tiết ra các phân tử gọi là cytokine. Cytokine gửi tín hiệu đến các tế bào miễn dịch khác để bắt đầu phản ứng miễn dịch.
Tế bào T hỗ trợ, đặc biệt là nhóm TH1 kích hoạt tế bào T gây độc (CD8+) thông qua việc tiết cytokine như IL-2. Nhờ tín hiệu từ CD4+, CD8+ có thể:
Sự phối hợp nhịp nhàng giữa tế bào trợ giúp T CD4+ và CD8+ giúp tăng hiệu quả miễn dịch, hạn chế làm tổn thương mô lành.
Một số thông tin giải phẫu học tế bào T hỗ trợ bao gồm:
Tế bào T trợ giúp được hình thành trong tủy xương, sau đó di chuyển đến tuyến ức để phát triển. Tuyến ức là một cơ quan nhỏ nằm ở phía trước lồng ngực, phía trên tim. Tại đây, tuyến ức giúp tế bào T trưởng thành, học cách phân biệt giữa tế bào cơ thể và mầm bệnh. Sau khi hoàn thiện, tế bào T được tuần hoàn trong khắp cơ thể thông qua hệ bạch huyết, tập trung nhiều tại tủy xương, ruột, phổi, hạch bạch huyết ngoại vi, lách, amidan (hạch hạnh nhân)…
Về cấu trúc, các tế bào T hỗ trợ có những đặc điểm chính như sau [2]:
Những thành phần cấu trúc trên phối hợp với nhau giúp tế bào T hỗ trợ nhận diện kháng nguyên hiệu quả và điều phối các phản ứng miễn dịch.
Những tình trạng và rối loạn thường ảnh hưởng đến tế bào T hỗ trợ có thể bao gồm:
Bệnh bạch cầu lympho cấp tính (Acute lymphocytic leukemia – ALL) là loại ung thư máu ác tính, đặc trưng bởi sự tăng sinh bất thường của các bạch cầu non (lymphoblast) trong tủy xương và máu ngoại vi, khiến số lượng các tế bào máu bình thường sụt giảm, bao gồm cả các tế bào lympho T (CD4+), làm suy yếu khả năng miễn dịch của cơ thể.
U lympho Hodgkin là loại ung thư bắt nguồn từ các hạch bạch huyết, xuất phát từ các dòng lympho T bất thường. Bệnh gây sưng hạch, sốt, mệt mỏi, suy yếu miễn dịch…
Virus HIV tấn công trực tiếp vào các tế bào T hỗ trợ (CD4+), làm suy giảm số lượng và chức năng của chúng, dẫn đến AIDS (hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải). Khi số lượng tế bào CD4+ suy giảm, cơ thể không thể chống lại những tình trạng nhiễm trùng cơ hội, khiến người bệnh dễ mắc các bệnh lý nghiêm trọng, nguy hiểm.
Hội chứng Job là một bệnh lý di truyền hiếm gặp gây ra bởi sự rối loạn miễn dịch. Người bệnh thường xuyên bị nhiễm trùng tái phát, kèm theo các triệu chứng như eczema nặng, áp xe da tái diễn và có nồng độ kháng thể IgE tăng cao. Hội chứng này liên quan đến sự rối loạn chức năng của các tế bào lympho T (bao gồm CD4+) và các tế bào miễn dịch khác.
Thiểu sản tuyến ức là một dị tật bẩm sinh (hội chứng DiGeorge) khiến người bệnh có tuyến ức không phát triển đầy đủ. Điều này dẫn đến tình trạng thiếu hụt tế bào T, đặc biệt là CD4+, gây ra suy giảm miễn dịch bẩm sinh nghiêm trọng. Người bệnh thường có thêm các vấn đề như khuyết tật tim bẩm sinh, hạ canxi máu và dễ mắc các bệnh nhiễm trùng nghiêm trọng từ sớm.
Một số thay đổi đơn giản trong lối sống có thể giúp duy trì và tăng cường sức khỏe của tế bào T hỗ trợ (CD4+), qua đó nâng cao sức đề kháng và giúp hệ miễn dịch khỏe mạnh hơn, ví dụ như:
Ưu tiên ăn nhiều rau xanh, trái cây tươi giàu vitamin và chất chống oxy hóa, kết hợp với ngũ cốc nguyên hạt, đạm nạc (cá, thịt gà, đậu hạt…), chất béo tốt (omega-3) từ cá hồi, dầu ô-liu, các loại hạt… Có thể cân nhắc bổ sung thêm các vi chất thiết yếu như vitamin C, vitamin D và kẽm để củng cố hệ miễn dịch.
Mỗi người nên tránh bắt đầu hút thuốc lá hoặc bỏ hút thuốc hoàn toàn, đồng thời cần hạn chế dùng bia rượu để tránh làm tổn thương các tế bào miễn dịch.
Nên duy trì thói quen tập luyện tối thiểu 30 phút mỗi ngày, bao gồm các bài tập rèn luyện sức mạnh cơ bắp, thể dục tim mạch (cardio) như chạy bộ, đi bộ nhanh, đạp xe, bơi lội, đồng thời có thể thực hiện các bài tập dẻo dai, linh hoạt như yoga hay giãn cơ. Vận động đều đặn giúp giảm căng thẳng và cải thiện chức năng của tế bào miễn dịch.
Nên ngủ đủ từ 7 – 8 tiếng mỗi đêm để cơ thể được phục hồi đầy đủ, hạn chế sản xuất hormone stress (cortisol) – gây suy giảm hoạt động miễn dịch.
Luôn rửa tay thường xuyên với xà phòng diệt khuẩn, đặc biệt là trước khi ăn và sau khi tiếp xúc với các bề mặt (như tay nắm cửa, tay vịn cầu thang…) để ngăn ngừa các bệnh lý nhiễm khuẩn, bảo vệ tế bào miễn dịch khỏe mạnh.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Tế bào T hỗ trợ giữ vai trò cốt lõi trong việc duy trì sức mạnh của hệ miễn dịch, bảo vệ cơ thể khỏi các bệnh lý nguy hiểm. Nếu người bệnh gặp các vấn đề về miễn dịch hoặc sức khỏe nói chung, hãy đến cơ sở y tế uy tín thăm khám, đơn cử như khoa Nội Tổng hợp, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh.
