Tế bào lympho T: Chức năng, cấu tạo, giải phẫu học và vai trò

Tế bào lympho T là thành phần quan trọng trong hệ thống miễn dịch, thực hiện gửi tín hiệu kiểm soát phản ứng miễn dịch và tiêu diệt các tác nhân gây bệnh. Bất kỳ sự tăng giảm bất thường nào về số lượng tế bào T đều là dấu hiệu cảnh báo sức khỏe có vấn đề.

Tế bào lympho T là gì?

Tế bào lympho T (T lymphocyte) là một loại tế bào bạch cầu đóng vai trò quan trọng trong hệ thống miễn dịch, thực hiện chức năng tiêu diệt các tác nhân gây bệnh, đồng thời gửi tín hiệu để kiểm soát phản ứng miễn dịch trước các yếu tố có hại. Tế bào T được phân biệt với các tế bào lympho khác thông qua sự hiện diện của thụ thể tế bào T (TCR) trên bề mặt tế bào của chúng.

Phân loại tế bào lympho T

Tế bào lympho T được phân loại thành các nhóm như sau:

1. Tế bào T sát thủ (CD8+)

Tế bào T sát thủ còn được gọi là tế bào T gây độc hay tế bào CD8+ [1]. Cấu trúc màng tế bào có thụ thể CD8, thực hiện chức năng tiêu diệt các tế bào bị nhiễm virus, vi khuẩn và tế bào u.

2. Tế bào T hỗ trợ (CD4+)

Tế bào T hỗ trợ còn được gọi là tế bào CD4+ vì có thụ thể CD4 trên màng tế bào. Không giống như tế bào T gây độc, tế bào T hỗ trợ không trực tiếp tiêu diệt tế bào. Thay vào đó, loại tế bào này gửi tín hiệu cho các tế bào khác (T gây độc, tế bào B và đại thực bào) trong hệ thống miễn dịch để phối hợp tấn công tác nhân gây bệnh.

3. Tế bào T điều hòa

Tế bào T điều hòa là một quần thể tế bào T riêng biệt, cung cấp cơ chế quan trọng về khả năng dung nạp, giúp các tế bào miễn dịch có thể phân biệt được tế bào mang mầm bệnh và tế bào khỏe mạnh, từ đó ngăn chặn các phản ứng có hại cho cơ thể.

4. Tế bào T ghi nhớ

Tế bào lympho T ghi nhớ có khả năng ghi nhớ các kháng nguyên đặc hiệu với virus hoặc vi khuẩn, có thể được tìm thấy trong cả phân nhóm tế bào T nhớ trung tâm (T CM ) và phân nhóm tế bào T nhớ hiệu ứng (T EM ). Chức năng chính là tăng cường phản ứng miễn dịch sau khi được tái kích hoạt khi các tác nhân gây bệnh tấn công và xâm nhập lại vào cơ thể.

5. Tế bào T tiêu diệt tự nhiên (T NK)

Tế bào T tiêu diệt tự nhiên (T NK) là một nhóm tế bào T không đồng nhất có chung đặc tính của cả tế bào T và tế bào sát thủ tự nhiên. Loại này thường chỉ chiếm khoảng 1% trong tổng số tất cả các tế bào T trong máu ngoại vi. Lưu ý quan trọng là tế bào T sát thủ tự nhiên hoàn toàn khác tế bào sát thủ tự nhiên hoặc tế bào T sát thủ (tế bào T gây độc tế bào).

Chức năng của tế bào lympho T

Tế bào T (một loại bạch cầu lympho) là thành phần chủ chốt trong hệ thống miễn dịch thích ứng (hệ thống miễn dịch chuyên biệt, thực hiện nhiệm vụ theo dõi liên tục các tác nhân gây hại). Khi phát hiện ra tác nhân gây hại, hệ thống miễn dịch thích ứng sẽ xây dựng một hệ thống phòng thủ để chống lại những yếu tố đe dọa này.

Mỗi tế bào lympho T đều chỉ chống lại một loại tác nhân. Khi xác định được mối đe dọa, hệ thống miễn dịch sẽ định vị tế bào T cụ thể để tấn công yếu tố gây hại này. Khi nhận được tín hiệu, tế bào T sẽ tự nhân bản, tạo ra nhiều tế bào T hơn để tấn công tác nhân xâm nhập.

Những tế bào T tham gia vào quá trình này được gọi là tế bào hiệu ứng. Khi hệ thống miễn dịch hoạt động bình thường, những tế bào T hiệu ứng này sẽ tiêu diệt các mầm bệnh, giúp bảo vệ cơ thể khỏi nguy cơ nhiễm trùng cũng như nhiều bệnh lý khác.

Tế bào T vẫn tiếp tục bảo vệ cơ thể ngay cả sau khi tác nhân xâm nhập đã biến mất. Một số tế bào T trở thành tế bào nhớ thay vì tế bào hiệu ứng. Không giống như tế bào T hiệu ứng, tế bào T nhớ không trực tiếp tham gia tấn công tác nhân gây hại, chỉ có chức năng ghi nhớ kẻ xâm nhập để kích hoạt hệ thống miễn dịch khi gặp lại trong tương lai.

>> Tìm hiểu thêm về: Tế bào lympho B

Giải phẫu học tế bào lympho T trong cơ thể

Dưới đây là thông tin giải phẫu học tế bào lympho T trong cơ thể:

1. Tế bào lympho T nằm ở đâu?

Tế bào T tồn tại ở những vị trí khác nhau trong cơ thể, tùy thuộc vào thời điểm trong chu kỳ tế bào. Cụ thể, tế bào này hình thành ở tủy xương, trưởng thành ở tuyến ức và cuối cùng di chuyển đến mô bạch huyết hoặc mạch máu.

• Tủy xương: Tế bào T hình thành trong mô xốp bên trong xương (còn được gọi là tủy xương). Tương tự như tất cả các tế bào máu, tế bào lympho T bắt nguồn từ các tế bào gốc tạo máu, có khả năng phát triển thành mọi loại tế bào máu.
• Tuyến ức: Để trưởng thành, tế bào T di chuyển đến một cơ quan gọi là tuyến ức (nằm ở giữa ngực trên). Ở giai đoạn này, các tế bào T chưa trưởng thành được gọi là tế bào tuyến ức. Khi đã vào bên trong tuyến ức, tế bào T sẽ trải qua quá trình “học tập” để đảm bảo có thể liên kết đúng với MHC (các phức hợp hòa hợp mô tổ chức chính) và không tấn công các tế bào khỏe mạnh. Đồng thời, tế bào T cũng nhận được thụ thể phù hợp, hoặc là CD4 (tế bào T hỗ trợ) hoặc CD8 (tế bào T gây độc). Chỉ những tế bào T đáp ứng tất cả các điều kiện này mới có thể chuyển sang giai đoạn tiếp theo.
• Mô bạch huyết và mạch máu: Tế bào lympho T trưởng thành sẽ di chuyển đến mô và các cơ quan trong hệ thống bạch huyết, như lách, amidan và hạch bạch huyết. Những tế bào này cũng có thể lưu thông trong mạch máu, vẫn tiếp tục duy trì ở chế độ chờ cho đến khi cơ thể phát tín hiệu cần bảo vệ.

Kích thước tuyến ức thường nhỏ dần theo độ tuổi. Khoảng từ 20 tuổi trở đi, tuyến này bắt đầu giải phóng ít tế bào lympho T hơn.

2. Hình dạng tế bào lympho T

Về mặt hình thái, tế bào lympho T là tế bào nhỏ, với đường kính chỉ từ 8 – 10 micron [2]. Cấu tạo có nhân lớn với hetero-chromatin dày đặc, viền tế bào chất chứa ít ty thể, ribosome và lyzosome.

3. Số lượng tế bào lympho T

Ở người trưởng thành khỏe mạnh, số lượng tế bào lympho T ở phạm vi bình thường như sau: số lượng tế bào CD4 (tế bào T hỗ trợ) từ 500 đến 1.200 tế bào/mm3, số lượng tế bào CD8 (tế bào T gây độc) từ 150 đến 1.000 tế bào/mm3 [3].

4. Tỷ lệ tế bào lympho T bình thường trong cơ thể

Trong cơ thể khỏe mạnh của một người bình thường, tỷ lệ tế bào lympho T trong máu lưu thông dao động từ khoảng 80 đến 90%, 10 đến 20% là tế bào B.

Tế bào lympho T hoạt động thế nào trong hệ miễn dịch?

Sau khi được kích hoạt, tế bào lympho T hoạt động như sau:

• Tế bào trình diện kháng nguyên (APC) xác định có tác nhân gây hại xâm nhập sẽ gắn vào cấu trúc phức hợp hòa hợp mô tổ chức chính (MHC).
• Tiếp đến, tế bào T liên kết với MHC. Có hai loại MHC, mỗi loại phù hợp với một loại tế bào T. Thụ thể CD8 trên tế bào T gây độc chỉ có thể liên kết với MHC-1. Trong khi đó, thụ thể CD4 trên tế bào T hỗ trợ chỉ có thể liên kết với MHC-II.
• Khi tế bào T liên kết với tất cả các bộ phận phù hợp, chức năng sẽ được kích hoạt, tiến hành tiêu diệt các tế bào bị nhiễm bệnh hoặc tế bào ung thư. Tế bào T hỗ trợ được kích hoạt sẽ gửi tín hiệu cho các tế bào miễn dịch khác để cùng phối hợp chức năng.

Những nguyên nhân phổ biến ảnh hưởng đến tế bào lympho T

Một số loại bệnh tự miễn và rối loạn suy giảm miễn dịch có thể ảnh hưởng đến tế bào T. Khi mắc các bệnh tự miễn, hệ thống miễn dịch trong cơ thể hoạt động không bình thường sẽ tấn công các tế bào khỏe mạnh. Trong khi đó, rối loạn suy giảm miễn dịch có thể di truyền hoặc mắc phải, nhưng đều liên quan đến tình trạng hệ thống miễn dịch bị suy yếu. Các bệnh lý cụ thể bao gồm:

• U lympho Hodgkin ở người lớn (một dạng bệnh lý máu ác tính bắt nguồn từ hệ thống bạch huyết).
• U lympho tế bào T (một dạng bệnh lý máu ác tính bắt nguồn từ tế bào T và có thể ảnh hưởng đến các mô khác nhau, phổ biến nhất là da, nhưng cũng có thể ảnh hưởng đến hạch bạch huyết).
• Bệnh bạch cầu cấp dòng lympho T (một dạng ung thư máu).
• Bệnh bạch cầu tế bào T mãn tính (còn được gọi là bệnh bạch cầu tiền lympho bào T, là một loại ung thư máu bắt đầu từ tế bào T trong tuỷ xương ).
• Hội chứng DiGeorge (một rối loạn di truyền làm giảm sự sản xuất số lượng tế bào T khỏe mạnh).
• Thiểu sản tuyến ức (tuyến ức kém phát triển ngay từ khi sinh ra).
• HIV (virus HIV tấn công các tế bào bạch cầu, đặc biệt là tế bào T CD4+ và có khả năng dẫn đến AIDS).
• Hội chứng Job (Một rối loạn hệ thống miễn dịch hiếm gặp, gây ra tình trạng nhiễm trùng tái phát).
• Suy giảm miễn dịch kết hợp nghiêm trọng (SCID) (một nhóm các rối loạn di truyền hiếm gặp liên quan đến tình trạng hệ thống miễn dịch suy yếu do các vấn đề về tế bào T và các tế bào lympho khác).
• Hội chứng Wiskott-Aldrich (tình trạng di truyền hiếm gặp liên quan đến các vấn đề về hệ thống miễn dịch, bao gồm cả tế bào bạch cầu bất thường).

Tình trạng rối loạn tế bào lympho T

Dưới đây là hai trường hợp rối loạn tế bào lympho T có thể xảy ra:

1. Tế bào lympho T thấp

Tế bào T thấp thường là dấu hiệu cảnh báo các vấn đề ảnh hưởng đến hệ thống miễn dịch. Tình trạng này thường xuất phát từ việc cơ thể không sản xuất đủ tế bào T do mắc bệnh ngay từ khi sinh ra, chẳng hạn như HIV. Trong một số trường hợp, tế bào T thấp có thể là tác dụng phụ của một số phương pháp điều trị hoặc thuốc nhất định. Lượng tế bào lympho T quá thấp có thể đe dọa đến tính mạng do cơ thể mất khả năng bảo vệ khỏi các tác nhân gây hại.

2. Tế bào lympho T cao

Tế bào lympho T cao ít phổ biến hơn, xảy ra khi cơ thể tăng cường sản xuất tế bào T để chống lại nhiễm trùng. Tình trạng này thường là dấu hiệu của một số bệnh ung thư.

Phương pháp xét nghiệm chỉ số tế bào lympho T

Bác sĩ có thể chỉ định thực hiện xét nghiệm máu để đếm tế bào CD4 nếu nghi ngờ hệ thống miễn dịch hoạt động bất thường. Ngoài ra, xét nghiệm tỷ lệ tế bào T CD4/CD8 cũng có thể được yêu cầu để đánh giá số lượng tế bào T hỗ trợ so với tế bào T gây độc. Những phương pháp này đặc biệt hữu ích trong trường hợp người bệnh dương tính với HIV.

Để đặt lịch thăm khám, điều trị bệnh tại khoa Nội tổng hợp, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Phòng khám Đa khoa Quận 7, Quý khách vui lòng liên hệ:

Trên đây là bài viết tổng hợp các thông tin liên quan đến tế bào lympho T, phân loại, cấu tạo giải phẫu, chức năng và các vấn đề rối loạn thường gặp. Hy vọng thông qua những cập nhật trên, người bệnh đã có thêm nhiều thông tin hữu ích để biết cách chăm sóc sức khỏe tốt hơn.