Tế bào Mast giữ vai trò quan trọng trong cách hệ miễn dịch phản ứng với một số loại vi khuẩn, ký sinh trùng… và giúp kiểm soát những loại phản ứng miễn dịch khác. Vậy tế bào Mast là gì? Tế bào Mast có ở đâu trong cơ thể?
Tế bào Mast (Mastocyte) là tế bào miễn dịch có nguồn gốc từ dòng tủy. Đây là một loại bạch cầu hạt, rất giống với bạch cầu ái kiềm về cả hình dạng và chức năng. Loại tế bào này có thể giúp chống lại tình trạng nhiễm trùng.
Tế bào Mast còn gọi là Labrocyte [1] (Một loại bạch cầu hạt). Khi tế bào Mastocyte bảo vệ cơ thể quá mức, chúng có thể phản ứng với các chất vô hại trong môi trường, gây ra các triệu chứng như dị ứng hoặc viêm. Tình trạng này thường hiện diện ở những người bị hen suyễn dị ứng hoặc dị ứng theo mùa. Kích hoạt tế bào Mast có thể gây phản vệ – một phản ứng dị ứng nghiêm trọng.
Một số thông tin giải phẫu học cơ bản của tế bào Mast, gồm:
Nguồn gốc tế bào Mast là từ tủy xương. Tế bào Mast được tạo ra trong tủy xương, tiếp đó di chuyển qua máu, vào các mô của cơ thể. Những tế bào Mast trưởng thành sống trong các mô trên khắp cơ thể, giúp bảo vệ cơ thể khỏi các mối nguy hiểm ở xung quanh. Tế bào Mast nằm ở ranh giới giữa các mô và môi trường xung quanh, chẳng hạn như ở bề mặt niêm mạc của ruột và phổi, ở da và xung quanh mạch máu… Không giống như hầu hết các tế bào bạch cầu, rất ít các tế bào Labrocyte được tìm thấy trong máu.
Tế bào Mast chứa một nhân được bao quanh bởi túi lưu trữ (hàng trăm hạt). Các hạt này chứa các chất truyền tin hóa học (hoá chất trung gian) gửi tín hiệu đến cơ thể để phản ứng lại với thứ gì đó có thể gây hại cho cơ thể, bao gồm:
Tế bào Mast có nhiều thụ thể trên bề mặt, trong đó IgE và các thụ thể như KIT và thụ thể có ái lực cao với IgE (Fc epsilon RI) đóng vai trò quan trọng trong việc kích hoạt chức năng của tế bào này. Các thụ thể khác cũng cho phép tế bào Mastocyte phát hiện các tác nhân gây bệnh, như các thụ thể giống toll (TLR), giúp chúng phản ứng nhanh chóng trước các kẻ xâm lược.
Tế bào Mast hoạt động như một hệ thống cảnh báo, giúp bảo vệ cơ thể khỏi các tác nhân gây bệnh (như vi khuẩn, virus, ký sinh trùng) và độc tố (như nọc độc khi bị ong đốt, độc từ vết rắn cắn) [2]. Loại tế bào này cũng chống lại các hạt mà chúng cho là có hại (ngay cả khi các hạt đó vô hại), dẫn đến phản ứng dị ứng. Tế bào Mastocyte không tự tiêu diệt mầm bệnh như nhiều loại tế bào bạch cầu khác, thay vào đó chúng nằm trong các mô, chờ đợi và thông báo nếu có tác nhân nào gây hại trong cơ thể.
Tế bào Mast đóng vai trò quan trọng trong hệ miễn dịch, hoạt động như những “người canh gác” sẵn sàng phản ứng nhanh chóng khi phát hiện “kẻ xâm lược”. Chúng có các thụ thể trên bề mặt giống như ăng-ten để nhận tín hiệu từ các tế bào miễn dịch khác và rất nhạy cảm với các chất trung gian như IgE, kích hoạt phản ứng dị ứng. Khi tế bào B (tế bào của hệ miễn dịch) xác định được đối tượng cụ thể, chúng biệt hóa để sản sinh kháng thể nhằm chống lại “kẻ xâm lược” đó.
IgE (immunoglobulin E) là một loại kháng thể đặc hiệu được sản xuất bởi hệ miễn dịch để phát hiện và phản ứng với các tác nhân gây dị ứng như phấn hoa, bụi hay thực phẩm. Khi IgE gắn vào các thụ thể trên tế bào Mast, nếu có lần tiếp xúc tiếp theo với cùng một tác nhân, các tế bào Mast sẽ được kích hoạt và giải phóng histamine, gây ra phản ứng dị ứng. Sự giải phóng histamine còn dẫn đến một loạt các tình trạng:
Điều này thường dẫn đến các triệu chứng như ngứa, sưng và khó thở trong các trường hợp dị ứng. Người bệnh có thể bị ho, hắt hơi hoặc sổ mũi, thậm chí tiêu chảy, nôn mửa. Trong các trường hợp nghiêm trọng, người bệnh có thể gặp tình trạng sưng đường hô hấp và hạ huyết áp đe dọa tính mạng (sốc phản vệ nặng).
Tế bào Mast cũng giữ vai trò điều chỉnh các mô và cơ quan, duy trì sự cân bằng (cân bằng nội mô), gồm:
Bài viết này chỉ đề cập đến sự phân bổ tế bào Mast ở da người lớn bình thường thông qua nghiên cứu của các chuyên gia. Nghiên cứu cho thấy sự phân bổ tế bào Mast ở da người lớn bình thường không đồng đều ở các vị trí khác nhau trên cơ thể. Việc đếm số lượng tế bào này được thực hiện tại vùng da không bị ảnh hưởng gần với ung thư biểu mô tế bào đáy và các rối loạn da liễu khác, thông qua kỹ thuật kháng thể đơn dòng kháng tryptase.
Số lượng tế bào Mast ở thân, cánh tay trên, cẳng chân trên tương tự nhau, nhưng khác biệt đáng kể so với số lượng tế bào này ở cẳng chân dưới và cánh tay dưới. Hai nhóm riêng biệt được hình thành (gần và xa). Có 77 tế bào Mast/mm2 ở những vị trí gần thân cơ thể và 108,2 tế bào Mast/mm2 ở các vị trí xa thân cơ thể [3]. Khi điều chỉnh theo chẩn đoán và độ tuổi liền kề, sự khác biệt này có tính nhất quán…
Một số rối loạn tế bào Mast phổ biến gồm có: dị ứng môi trường, dị ứng thực phẩm, hen suyễn, nổi mề đay… Một số rối loạn tế bào Mast hiếm gặp gồm có:
Ở hội chứng MCAS, người bệnh gặp phải các đợt triệu chứng dị ứng hoặc phản vệ lặp đi lặp lại mà không có nguyên do gây bệnh rõ ràng. Tình trạng này có thể là do có quá nhiều tế bào Mast tích tụ trong cơ thể.
Đây tình trạng bệnh lý một người mắc phải từ khi sinh ra khiến nồng độ tryptase (một loại enzyme do tế bào Mast sản xuất) trong cơ thể tăng cao hơn. Hầu hết người mắc chứng bệnh di truyền này không có triệu chứng.
Nhìn chung, khi histamine được giải phóng trong các chứng rối loạn tế bào Labrocyte có thể gây ra các triệu chứng như: sưng (phù nề), hụt hơi, gặp các đợt phản vệ, da đổi màu, da nóng hoặc ngứa… Tùy vào từng chứng rối loạn tế bào Mast và tình trạng sức khỏe tổng thể, người bệnh có thể gặp các triệu chứng khác nhau.
Nếu bác sĩ nghi ngờ một người mắc chứng rối loạn tế bào Mast, bác sĩ có thể tiến hành kiểm tra những dấu hiệu hoạt hóa tế bào Mast trong nước tiểu, máu, tủy xương, da. Bác sĩ có thể chỉ định cho người bệnh thực hiện xét nghiệm dị ứng da hoặc xét nghiệm máu để giúp xác định tác nhân gây bệnh, hoặc tìm kiếm dấu hiệu của tình trạng kích hoạt tế bào Labrocyte. Xét nghiệm di truyền có thể được thực hiện để kiểm tra những tình trạng di truyền có khả năng dẫn đến các triệu chứng mà người bệnh đang gặp.
Phương pháp chữa trị cho các chứng rối loạn tế bào Mastocyte phụ thuộc vào những triệu chứng mà người bệnh gặp phải và nguyên nhân gây ra, có thể bao gồm:
Khoa Nội Tổng hợp, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh là địa chỉ khám, chẩn đoán, điều trị hiệu quả các bệnh lý về máu cho nhiều người bệnh, bao gồm cả các chứng rối loạn tế bào Mast. Bệnh viện Tâm Anh quy tụ đội ngũ bác sĩ dày dặn kinh nghiệm trong lĩnh vực Huyết học, tận tâm, chu đáo, ứng dụng các máy móc, thiết bị, kỹ thuật xét nghiệm tân tiến khi thăm khám, chẩn đoán, điều trị.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Tóm lại, tế bào Mast góp phần giúp bảo vệ cơ thể khỏi những tác nhân gây hại, duy trì sự cân bằng nội môi… Ngay khi gặp triệu chứng nghi do rối loạn tế bào Mast, người bệnh cần nhanh chóng đến cơ sở y tế uy tín khám và điều trị.
