Sỏi niệu quản 1/3 trên 9mm là gì? Có nguy hiểm không?

Sỏi niệu quản chính là sỏi thận di chuyển vào niệu quản (ống nối thận với bàng quang), gây đau và được y học gọi là sỏi niệu quản. Nhiều người được chẩn đoán mắc sỏi niệu quản 1/3 trên 9mm và đang lo lắng, không biết tình trạng này có nguy hiểm và có khả năng ảnh hưởng đến tính mạng không. BS.CKI Phan Huỳnh Tiến Đạt, Bác sĩ Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM sẽ thông tin đến độc giả qua bài viết sau.

Sỏi niệu quản 1/3 trên 9mm là gì?

Sỏi niệu quản 1/3 trên 9mm là tình trạng sỏi thận có kích thước 9mm di chuyển xuống niệu quản và kẹt lại tại vị trí 1/3 trên đường niệu quản phía trên. Đầu tiên, niệu quản là ống nối, dẫn nước tiểu từ thận xuống bàng quang. Sỏi có thể từ thận di chuyển xuống niệu quản và bị kẹt lại tại vị trí 1/3 trên đường niệu quản, gây tắc nghẽn con đường dẫn nước tiểu.

Sỏi niệu quản 1/3 được chia làm 3 loại, dựa trên vị trí sỏi:

• Sỏi niệu quản 1/3 trên.
• Sỏi niệu quản 1/3 giữa.
• Sỏi niệu quản 1/3 dưới.

Sỏi thận lớn hơn 9mm khó có thể tự khỏi nếu không có sự can thiệp của bác sĩ và cần điều trị kịp thời để tránh biến chứng.

Nguyên nhân gây hình thành sỏi niệu quản 1/3 trên 9mm

Nguyên nhân chính gây sỏi niệu quản là sỏi thận di chuyển xuống niệu quản, về bản chất, sỏi niệu quản chính là sỏi thận. Cơ chế hình thành sỏi thận như sau: khi có quá nhiều chất thải trong cơ thể và có quá ít chất lỏng để thải chúng ra ngoài, các chất thải có thể kết hợp với các chất tạo tinh thể có sẵn trong nước tiểu như: canxi, oxalate và axit uric,… tạo thành sỏi.

Ví dụ như sỏi canxi photphat, đúng như tên gọi của nó, đây là sự kết hợp canxi với photphat, một chất điện giải (hoặc khoáng chất tích điện) có trong nước tiểu.

Nguyên nhân hình thành có thể do: (1)

• Uống ít nước: là nguyên nhân chính gây sỏi thận, uống ít nước khiến cơ thể thiếu chất lỏng. Sự hình thành sỏi có liên quan trực tiếp đến việc lượng chất lỏng ít dẫn đến giảm lợi tiểu, làm nước tiểu cô đặc. Điều này có thể dẫn đến sự quá bão hòa của các khoáng chất góp phần hình thành sỏi. Sỏi thận hình thành khi khoáng chất và muối trong nước tiểu kết hợp với nhau tạo thành cặn cứng bên trong thận.
• Chế độ ăn uống không hợp lý: chế độ ăn nhiều muối, ăn mặn khiến cơ thể hấp thụ nhiều natri, sẽ làm tăng lượng canxi trong nước tiểu. Sau khi tiêu thụ muối, lượng oxalate dư thừa tích tụ trong thận, điều này có thể tạo ra sỏi. Hơn nữa, lượng natri dư thừa dễ dẫn đến tình trạng mất nhiều canxi hơn qua nước tiểu. Natri và canxi có chung cơ chế vận chuyển ở thận nên nếu ăn thực phẩm có hàm lượng natri cao sẽ làm tăng khả năng rò rỉ canxi qua nước tiểu. Do đó, chế độ ăn nhiều natri có thể làm tăng nguy cơ phát triển một số loại sỏi thận.
• Nhiễm trùng đường tiết niệu: nguyên nhân gây sỏi thận có liên quan đến nhiễm trùng đường tiết niệu mãn tính (UTI). Một số vi khuẩn làm cho nước tiểu ít axit hơn và có tính bazơ hoặc kiềm hơn. Sỏi magie amoni photphat (struvite) hình thành trong nước tiểu có tính kiềm. Những viên sỏi này thường có kích thước lớn, có cành và thường phát triển rất nhanh. Những người mắc UTI mãn tính, chẳng hạn những người có khả năng làm rỗng bàng quang kém do rối loạn thần kinh (tê liệt, đa xơ cứng và nứt đốt sống) có nguy cơ phát triển các loại sỏi này cao nhất.
• Rối loạn chuyển hóa: là một tình trạng hoặc rối loạn ngăn cản cơ thể phân hủy thức ăn đúng cách có thể dẫn đến nồng độ oxalate và cystine cao trong nước tiểu, dẫn đến hình thành sỏi. Các rối loạn chuyển hóa bao gồm tăng canxi niệu, tăng oxy niệu, giảm citrat niệu, bệnh gút và các vấn đề sức khỏe khác có thể dẫn đến sỏi thận.
• Các bệnh khác: một số tình trạng y tế có mối liên quan cao với bệnh sỏi thận. Bất kỳ tình trạng tiêu chảy mạn tính nào (như bệnh Crohn, rối loạn viêm ruột), cường cận giáp nguyên phát, béo phì, bệnh gút, tiểu đường đều có liên quan đến việc tăng nguy cơ mắc bệnh sỏi thận. Vì vậy, người bệnh phải kiểm soát chặt chẽ bệnh tiểu đường, để đảm bảo chức năng ruột và ngăn ngừa các bệnh tiềm ẩn. Nếu không, việc kiểm soát bệnh sỏi của người bệnh sẽ khá khó khăn.

Những triệu chứng của sỏi niệu quản 1/3 trên 9mm

Khi sỏi xuất hiện ở thận, người bệnh có thể có hoặc không có triệu chứng. Tuy nhiên, khi sỏi thận bắt đầu di chuyển vào niệu quản , người bệnh có thể có các triệu chứng điển hình như đau quặn thắt, tiểu máu, khó tiểu, dấu hiệu nhiễm trùng,…

1. Các triệu chứng điển hình

Các triệu chứng điển hình của sỏi niệu quản 1/3 trên 9mm bao gồm:

• Đau quặn thận: là cơn đau có thể xảy ra khi sỏi bị mắc kẹt trong 1/3 đường niệu quản, thường là niệu quản trên. Đau có thể xuất hiện sau khi người bệnh vận động hoặc chơi thể thao. Cơn đau lan xuống bụng dưới và có thể cả háng, xuất hiện theo từng đợt, có sự thay đổi về cường độ và vị trí.
• Tiểu ra máu: khi bị sỏi, bao gồm cả sỏi thận và sỏi niệu quản, có thể gây tiểu máu do nhiễm trùng hoặc kích thích trực tiếp niêm mạc. Chúng cũng có thể gây đau thận nếu đủ lớn hoặc bị tắc nghẽn. Tiểu máu đại thể là máu trong nước tiểu có thể nhìn thấy bằng mắt thường hoặc tiểu máu vi thể là máu chỉ có thể nhìn thấy trong phòng thí nghiệm.
• Sốt, ớn lạnh (khi có nhiễm trùng): đây là triệu chứng điển hình của nhiễm trùng đường tiết niệu, bàng quang. Người bệnh sỏi thận, sỏi niệu quản có nhiều nguy cơ bị nhiễm trùng đường tiết niệu (UTI) hơn, vì nước tiểu bị ứ đọng tại thận, bàng quang, tạo điều kiện cho nhiễm trùng phát triển.

2. Các triệu chứng khác

Các triệu chứng khác có thể gặp phải khi bị sỏi niệu quản 1/3 trên 9mm, bao gồm:

• Đau hoặc cảm giác nóng rát khi đi tiểu.
• Buồn nôn.
• Nôn mửa.
• Nước tiểu có máu hoặc đổi màu (nâu, hồng hoặc đỏ).
• Nước tiểu đục.
• Thường xuyên buồn tiểu.
• Chỉ đi tiểu một lượng nhỏ.

Các biến chứng có thể xảy ra khi mắc sỏi niệu quản 1/3 trên 9mm

Các biến chứng có thể xảy ra khi mắc sỏi niệu quản 1/3 trên 9mm bao gồm:

• Ứ nước thận: sỏi niệu quản 1/3 trên 9mm có thể gây tắc nghẽn đường dẫn nước tiểu, khiến nước tiểu ứ đọng ở thận, không thoát ra được bàng quang, gây thận ứ nước, giãn niệu quản, giãn thận. Nếu không được điều trị, thận ứ nước nặng có thể dẫn đến tổn thương thận vĩnh viễn.
• Nhiễm trùng đường tiết niệu (UTI): sỏi mắc kẹt ở niệu quản làm thận bị ứng đọng nước tiểu, gây nhiễm trùng đường tiết niệu. Khi nhiễm trùng tiểu kèm theo sốt cao, đây có thể là dấu hiệu của nhiễm trùng thận (viêm bể thận). Nguyên nhân là do vi khuẩn lây lan từ bàng quang đến thận và xâm nhập vào mô thận.
• Mất máu: sỏi thận, sỏi niệu quản là một nguyên nhân phổ biến khác gây tiểu máu. Đặc biệt với sỏi có kích thước lớn lên đến 9mm có thể bị kẹt ở bất kỳ vị trí nào trong thận. Tác động trực tiếp của sỏi lên các tế bào lót của đường tiết niệu dẫn đến sự phá hủy tế bào, cuối cùng khiến máu rò rỉ vào nước tiểu. Máu lẫn trong nước tiểu khi bị sỏi niệu quản ⅓ trên 9mm thường là tiểu máu đại thể, người bệnh có thể nhận thấy máu làm thay đổi màu sắc nước tiểu. Triệu chứng đi kèm cần cảnh báo là cơn đau đột ngột và dữ dội ở vùng sườn. Lâu dần tình trạng này dẫn đến mất máu.

Cách chẩn đoán sỏi niệu quản 1/3 trên 9mm

Cách chẩn đoán sỏi niệu quản 1/3 trên 9mm do bác sĩ đề xuất sẽ tập trung vào việc tìm ra nguyên nhân chính gây sỏi niệu quản và loại trừ khả năng ung thư. Việc tìm ra nguyên nhân giúp giải quyết triệu chứng và tìm ra phương án điều trị phù hợp nhất giúp ngăn ngừa các biến chứng về sau. Các phương pháp chẩn đoán bao gồm: chẩn đoán hình ảnh và xét nghiệm máu hoặc nước tiểu. (2)

• Phân tích nước tiểu: giúp tìm các dấu hiệu nhiễm trùng và kiểm tra nồng độ chất trong nước tiểu gây ra sỏi niệu quản.
• Xét nghiệm máu: cho biết thận hoạt động tốt như thế nào, kiểm tra nhiễm trùng và tìm kiếm các nguyên nhân khác có thể gây sỏi niệu quản.
• Siêu âm: sử dụng sóng âm thanh để tìm kiếm tắc nghẽn trong niệu quản.
• Chụp cắt lớp vi tính (CT): có thể giúp bác sĩ xác định kích thước, vị trí và độ cứng của sỏi niệu quản.

Sỏi niệu quản 1/3 trên 9mm điều trị bằng phương pháp nào?

Sỏi niệu quản 1/3 trên 9mm điều trị bằng các phương pháp nội khoa (điều trị bằng thuốc) hoặc can thiệp ngoại khoa (phẫu thuật):

1. Điều trị nội khoa

Điều trị nội khoa bằng thuốc thường chỉ có hiệu quả với các trường hợp sỏi niệu quản 1/3 có kích thước nhỏ, nằm gần bàng quang, bề mặt nhẵn. Bác sĩ sẽ kê đơn thuốc điều trị để hỗ trợ cơ thể đào thải sỏi niệu quản ra ngoài. Tuy nhiên, phương pháp này thường ít khi được áp dụng trong điều trị sỏi niệu quản 1/3 trên 9mm mà chỉ áp dụng cho sỏi từ 5mm trở xuống.

2. Điều trị ngoại khoa

Hiện phương pháp điều trị ngoại khoa chủ yếu được áp dụng để điều trị sỏi niệu quản 1/3 trên 9mm hoặc sỏi thận nói chung là tán sỏi, gồm 3 loại tán sỏi chính: tán sỏi ngoài cơ thể, tán sỏi xuyên da, tán sỏi nội soi ngược dòng. Khi lựa chọn điều trị sỏi niệu quản 1/3 trên, bác sĩ sẽ cân nhắc phương pháp tán sỏi ít xâm lấn, ít gây đau và ít rủi ro nhất cho người bệnh.

Cách phòng ngừa sỏi niệu quản tái phát

Có nhiều cách để ngăn ngừa sỏi niệu quản 1/3 trên 9mm, bao gồm:

• Uống đủ nước: bác sĩ khuyến khích tốt nhất nên uống 2 – 3 lít nước hoặc chất lỏng mỗi ngày. Nước là lựa chọn tốt nhất, nhưng các loại chất lỏng khác như nước chanh hoặc nước cam cũng là lựa chọn tốt.
• Hạn chế lượng protein động vật trong chế độ ăn uống: protein động vật bao gồm thịt, trứng và cá làm tăng lượng axit uric trong cơ thể. Thay vào đó, có thể sử dụng đậu lăng, đậu xanh và đậu phụ là những nguồn protein tốt sẽ không làm tăng lượng axit uric trong cơ thể.
• Hạn chế lượng natri (muối) trong chế độ ăn: tiêu thụ ít hơn 1.500 miligam muối mỗi ngày giúp giảm nguy cơ phát triển sỏi niệu quản. Có thể thay thế muối trong chế độ ăn uống bằng các chất thay thế như thảo mộc, gia vị, nước chanh hoặc giấm có hương vị.
• Hạn chế lượng oxalate trong chế độ ăn: oxalate là một chất dinh dưỡng có trong rau bina, hạnh nhân, hạt điều và khoai tây… Không tiêu thụ quá nhiều các thực phẩm này, đồng thời sử dụng thực phẩm và đồ uống có nhiều canxi có thể giúp ngăn ngừa oxalat hình thành tinh thể.

Sỏi niệu quản 1/3 trên 9mm có thể điều trị bằng thuốc hoặc các phương pháp tán sỏi hiện đại, ít xâm lấn, ít gây đau, hồi phục nhanh, để loại bỏ hoàn toàn sỏi ra khỏi niệu quản kịp thời và tránh gây ra các biến chứng nguy hiểm. Có thể ngăn ngừa sỏi niệu quản bằng việc xây dựng thói quen ăn uống lành mạnh.

Điều trị sỏi niệu quản 1/3 trên 9mm tại Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa, BVĐK Tâm Anh với đội ngũ bác sĩ giỏi, đã thực hiện thành công rất nhiều ca tán sỏi nội soi (tán sỏi ngoài da), tán sỏi ngược dòng,… với trang thiết bị hiện đại được nhập khẩu chính ngạch từ các nước Âu-Mỹ, quy trình phòng mổ an toàn, chuẩn chỉnh làm người bệnh hoàn toàn có thể an tâm lựa chọn điều trị tại đây.

Hy vọng với những thông tin mà bài viết vừa chia sẻ đã giúp bạn hiểu đúng về sỏi niệu quản 1/3 trên 9mm. Sỏi niệu quản 1/3 trên 9mm là tình trạng khá nghiêm trọng, cần được điều trị kịp thời để tránh gây tổn thương vĩnh viễn lên thận hoặc hệ tiết niệu.