Những hoá chất gây vô sinh đang âm thầm ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản của cả nam và nữ. Trong môi trường sống hiện đại, nhiều sản phẩm quen thuộc như đồ nhựa, mỹ phẩm, chất tẩy rửa hoặc vật dụng tiêu dùng hằng ngày đều chứa các hợp chất có khả năng rối loạn nội tiết, làm giảm chất lượng tinh trùng, trứng và cản trở quá trình thụ thai. Vậy những hóa chất nào thường gặp và chúng tác động ra sao đến khả năng sinh sản? Bài viết dưới đây sẽ giúp giải đáp chi tiết.
Chúng ta tiếp xúc hàng trăm loại hóa chất mỗi ngày, từ thực phẩm, đồ dùng, mỹ phẩm cho đến không khí. Trong số đó, có những loại hóa chất mang tác dụng phụ gây ảnh hưởng đến chức năng sinh sản. Dưới đây là những hóa chất gây vô sinh chính thường xuất hiện trong cuộc sống. (1)
Bisphenol A (BPA) là một loại hóa chất được sử dụng sản xuất nhựa polycarbonate và nhựa epoxy. Chất này thông qua các vật dụng hàng ngày xâm nhập vào cơ thể, BPA có liên quan đến việc giảm chất lượng và khả năng di chuyển của tinh trùng và rối loạn chu kỳ kinh nguyệt tăng nguy cơ sảy thai. Vì vậy, việc hạn chế tiếp xúc với BPA qua các sản phẩm nhựa, đặc biệt trong thực phẩm và đồ uống là điều cần thiết. Sử dụng các vật dụng thay thế như thủy tinh, thép không gỉ sẽ giúp giảm thiểu rủi ro.
Phthalates là hóa chất được sử dụng trong sản xuất nhựa, sản phẩm chăm sóc cá nhân và hương liệu và được xếp vào những hóa chất có thể ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản. Nghiên cứu cho thấy phơi nhiễm Phthalates có thể liên quan đến việc giảm chất lượng tinh trùng, suy giảm chức năng buồng trứng và tăng nguy cơ vô sinh. Hãy giảm thiểu tiếp xúc bằng cách sử dụng các sản phẩm chăm sóc cá nhân bằng các sản phẩm tự nhiên, tránh sử dụng màng bọc thực phẩm hộp nhựa và lựa chọn các sản phẩm không mùi.
Dioxin là một nhóm các hợp chất có liên quan về mặt hóa học. Hơn 90% lượng phơi nhiễm của con người là thông qua thực phẩm, chủ yếu là thịt và các sản phẩm từ sữa, cá và động vật có vỏ.
Dioxins là một trong những hóa chất gây vô sinh nguy hiểm nhất, có khả năng làm rối loạn nội tiết, giảm số lượng và chất lượng tinh trùng, cản trở quá trình rụng trứng. Ngoài ra, dioxins còn ảnh hưởng đến sự phát triển của thai nhi trong tử cung, làm tăng nguy cơ dị tật bẩm sinh và chậm phát triển trí tuệ. (2)
>> Xem thêm: Những thực phẩm gây vô sinh cao cho cả nam và nữ giới
Glymes các dung môi hóa chất thuộc họ glycol ether được sử dụng trong sơn, nước tẩy rửa và một số sản phẩm chăm sóc cá nhân. Tiếp xúc lâu dài với glymes có thể làm giảm chất lượng tinh trùng, rối loạn chu kỳ kinh nguyệt và tăng nguy cơ sảy thai, sự phát triển của thai nhi gây ra các dị tật bẩm sinh hoặc chậm phát triển thần kinh.
Polychlorinated biphenyls (PCBs) là nhóm hợp chất chlor hóa được sản xuất trước đây để làm nhiên liệu hoặc chất làm mát, nay bị cấm nhưng vẫn tồn tại trong môi trường tự nhiên và thuộc những chất có thể gây vô sinh. PCBs ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng sinh sản, gây rối loạn chu kỳ rụng trứng, giảm số lượng tinh trùng và giảm khả năng thụ thai.
PFRs (organophosphate) là một trong những chất dẫn đến vô sinh thường gặp, được sử dụng làm chất chống cháy trong đồ nội thất, vải chống cháy và thậm chí xuất hiện trong thảm yoga. Nhiều nghiên cứu cho thấy, PFRs có khả năng gây rối loạn nội tiết, giảm chất lượng tinh trùng, rối loạn rụng trứng và tăng nguy cơ vô sinh hiếm muộn. Một số chất như TDCIPP, TPHP, TCEP có thể ảnh hưởng đến hormone sinh dục, làm tổn thương DNA tế bào sinh sản và cản trở quá trình thụ thai.
Paraben là một trong những chất gây rối loạn nội tiết được nhắc đến nhiều nhất, thường có trong mỹ phẩm, dầu gội, dầu xả, kem dưỡng da và thậm chí cả sữa rửa mặt. Để tránh paraben, hãy kiểm tra nhãn mác và tránh các sản phẩm có thành phần kết thúc bằng -paraben, ngay cả những sản phẩm được gọi là tự nhiên. Đồng thời, hãy tránh các chất thay thế paraben như methylisothiazolinone và methylchloroisothiazolinone.
Các hợp chất BTEX là chất có thể gây vô sinh thường hiện diện trong khí thải công nghiệp, khí xả xe cộ, hoặc dùng trong sản xuất sơn, dung môi công nghiệp. Tiếp xúc lâu dài có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng sinh sản.
Trong đó, toluene đặc biệt ảnh hưởng đến chất gây vô sinh nam. Nó làm giảm khả năng di chuyển và hình dạng của tinh trùng, đồng thời gây rối loạn nội tiết.
Các kim loại nặng như chì, thủy ngân, cadmium là những chất độc hại tồn tại trong môi trường, ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động sinh sản của cả nam và nữ. Chúng tích tụ trong cơ thể và gây ra các chức năng nội tiết rối loạn, giảm khả năng rụng trứng, gây vô sinh.
Tiếp xúc lâu dài qua môi trường làm việc, ô nhiễm không khí, nguồn nước hoặc thực phẩm là nguy cơ lớn nhất. Đặc biệt, phụ nữ mang thai tiếp xúc với kim loại nặng còn gây ảnh hưởng đến sự phát triển của thai nhi. Chì có thể gây ra các dị tật bẩm sinh, trong khi thủy ngân làm giảm số lượng tinh trùng và gây rối loạn chu kỳ kinh.
Các loại thuốc trừ sâu, thuốc bảo vệ thực vật là nguồn gốc gây ô nhiễm hàng ngày khi tiêu thụ thực phẩm không rõ nguồn gốc hoặc không đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm. Chúng có thể gây rối loạn nội tiết, giảm lượng tinh trùng và làm ảnh hưởng đến khả năng thụ thai.
Thuốc trừ sâu còn ảnh hưởng đến chu kỳ kinh nguyệt, làm giảm khả năng rụng trứng ở nữ giới & giảm số lượng tinh trùng ở nam giới. Nguy cơ lớn nhất là ảnh hưởng tới thế hệ tương lai khi thai nhi phát triển trong môi trường nhiễm độc.
Thực phẩm biến đổi gen (GMO) là một trong những hoá chất có thể gây vô sinh qua sự tác động đến nội tiết, gây rối loạn kinh nguyệt, giảm chất lượng tinh trùng hoặc ảnh hưởng đến hệ sinh dục của thai nhi. Một số nghiên cứu cho thấy việc tiêu thụ lâu dài thực phẩm GMO có thể làm thay đổi cân bằng hormone sinh sản, từ đó làm giảm khả năng sinh sản ở cả nam và nữ.
Nitrate là hợp chất có trong phân bón, trong nước uống hoặc thực phẩm chứa nhiều rau quả. Tuy nhiên, khi tiếp xúc vượt quá mức cho phép, nitrate gây ra các vấn đề về máu, nội tiết và sinh sản.
Các nghiên cứu đã liên hệ nitrate với nguy cơ giảm khả năng rụng trứng, gây rối loạn nội tiết và làm giảm số lượng tinh trùng. Đồng thời, thai nhi trong bụng mẹ có thể mắc các dị tật bẩm sinh hoặc chậm phát triển do phơi nhiễm nitrate từ mẹ.
Các hóa chất tẩy rửa gia dụng, xịt phòng, làm sạch sàn thường chứa hóa chất độc hại như amoniac, các dung môi hữu cơ. Tiếp xúc thời gian dài với những hóa chất này có thể gây rối loạn nội tiết, giảm khả năng sinh sản tác động xấu đến thai nhi. Hóa chất này dễ phát độc khi sử dụng trong không gian kín ảnh hưởng đến thai nhi, tăng nguy cơ dị tật.
Chính vì vậy, khi sử dụng những hóa chất này nên đeo găng tay bảo hộ và chọn mua các sản phẩm có nguồn gốc tự nhiên để hạn chế tác động tiêu cực của những hóa chất.
Steroid là hợp chất nhân tạo, được dùng để thúc đẩy tăng trưởng cơ bắp và thể lực tổng thể. Sử dụng steroid thực sự có thể dẫn đến số lượng tinh trùng thấp (hoặc không có) và tinh hoàn teo nhỏ, nang buồng trứng, ảnh hưởng lâu dài tới chức năng sinh sản.
Chất chống cháy như flame retardants chủ yếu được dùng trong đồ dùng nội thất, chăn ga gối đệm, vải dệt, nhằm giảm nguy cơ bắt cháy. Tuy nhiên, các hợp chất này còn tiềm ẩn khả năng gây rối loạn nội tiết, ảnh hưởng tới khả năng sinh sản.
Chất chống dính trong chảo, nồi, dụng cụ nấu ăn thường chứa hợp chất như PTFE, PFOA, những hợp chất này gây ra những tác động tiêu cực tới sức khỏe sinh sản. Khi đun nấu ở nhiệt độ cao, các chất này dễ bị thoát ra ngoài và hít phải, gây ảnh hưởng đến nội tiết và khả năng sinh sản. Các nghiên cứu chỉ ra, PFOA có khả năng gây rối loạn nội tiết, giảm khả năng thụ thai, và gây các vấn đề về sinh sản ở nam và nữ.
Trong cuộc sống hiện đại ngày nay không thể tránh tiếp xúc với những hóa chất, nhưng chúng ta hoàn toàn có thể áp dụng các biện pháp để giảm thiểu tác hại đến sức khỏe và khả năng sinh sản. Trong trường hợp tiếp xúc trực tiếp cần thực hiện các bước làm sạch vùng da tiếp xúc, nếu cần nên tiến hành xét nghiệm xác định mức độ nhiễm độc và áp dụng các biện pháp thải độc phù hợp.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Những hóa chất gây vô sinh có thể âm thầm ảnh hưởng đến khả năng sinh sản của cả nam và nữ khi vô tình hay tiếp xúc thường xuyên, nhưng hoàn toàn có thể giảm thiểu tác động nếu được nhận diện sớm và hạn chế phơi nhiễm đúng cách. Khi có bất kỳ thắc mắc về nguy cơ ảnh hưởng sinh sản, tầm soát độc chất môi trường hoặc các vấn đề hiếm muộn, người bệnh có thể đến Trung tâm Hỗ trợ sinh sản BVĐK Tâm Anh để được chuyên gia đầu ngành thăm khám, đánh giá toàn diện và xây dựng phác đồ điều trị cá thể hóa.
