Bị ngã chùn cột sống sẽ phải xử trí ra sao?

Chùn hay lún xẹp đốt sống có thể xảy ra sau những cú ngã tưởng chừng không nghiêm trọng, nhất là ở người cao tuổi, người mắc loãng xương hoặc có bệnh lý làm suy yếu cột sống. Ngã chùn cột sống không chỉ gây đau lưng, hạn chế vận động mà còn có nguy cơ dẫn đến biến dạng cột sống, giảm chất lượng cuộc sống nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Vậy bị ngã chùn cột sống có nguy hiểm không, dấu hiệu nhận biết là gì và cần xử trí như thế nào?

Ngã chùn cột sống là gì?

Ngã chùn cột sống hay lún đốt sống (vertebral compression fracture) là tình trạng xảy ra sau khi té ngã, va đập mạnh hoặc tai nạn, khiến thân đốt sống chịu áp lực lớn dẫn đến bị nứt, gãy và xẹp lún (chùn) xuống, làm giảm chiều cao của đốt sống và ảnh hưởng đến cấu trúc nâng đỡ của cột sống.

Tình trạng này có thể xảy ra ở bất kỳ độ tuổi nào, song thường gặp ở người cao tuổi, đặc biệt ở những người bị loãng xương, mắc bệnh lý ác tính hoặc có các yếu tố nguy cơ ảnh hưởng đến cấu trúc cột sống. (1)

Những nguyên nhân thường gặp gây chùn cột sống

Ngã chùn, lún cột sống thường xảy ra do các cú ngã từ trên cao, ngã đập mông hoặc lưng xuống nền cứng, tai nạn giao thông, tai nạn lao động hay chấn thương khi chơi thể thao. Cú ngã tạo lực tác động mạnh lên cột sống, khiến thân đốt sống bị nứt, gãy và xẹp lún xuống.

Ngoài ra, các yếu tố như loãng xương, tuổi tác hoặc bệnh lý làm suy yếu cấu trúc xương có thể làm tăng nguy cơ gãy lún đốt sống, khiến đốt sống dễ tổn thương ngay cả khi chỉ gặp những va chạm hoặc cú ngã nhẹ, cụ thể:

• Loãng xương: Tình trạng giảm mật độ và chất lượng xương làm tăng nguy cơ gãy lún đốt sống. Khi đó, đốt sống trở nên giòn và dễ gãy hơn, đặc biệt là phụ nữ sau mãn kinh. Trong trường hợp nặng, chỉ một cú ngã nhẹ hoặc thậm chí các hoạt động thường ngày như ho mạnh, hắt hơi hoặc xoay người đột ngột cũng có thể gây gãy lún.
• Tuổi tác: Quá trình lão hóa khiến mật độ và chất lượng xương suy giảm theo thời gian, làm cho cột sống dễ bị tổn thương hơn khi chịu tác động từ bên ngoài.
• Khối u hoặc bệnh lý ác tính: Một số bệnh lý như ung thư di căn cột sống có thể làm suy yếu cấu trúc thân đốt sống, khiến xương dễ bị gãy và xẹp ngay cả khi không có chấn thương cột sống đáng kể.
• Tiền sử gãy lún, chùn đốt sống: Người từng bị gãy lún đốt sống có nguy cơ gặp thêm các đợt gãy lún khác trong tương lai cao hơn do cấu trúc xương và khả năng chịu lực của cột sống đã bị suy giảm.

Dấu hiệu nhận biết tình trạng ngã chùn cột sống

Các triệu chứng chùn lún cột sống có thể xuất hiện ngay sau chấn thương hoặc tiến triển dần theo thời gian, bao gồm:

• Đau lưng đột ngột sau khi ngã hoặc va chạm.
• Đau có tính chất cơ học: Đau tăng khi đứng, đi lại, cúi người hoặc xoay người; cơn đau giảm khi nằm nghỉ.
• Vận động cột sống bị hạn chế, kém linh hoạt
• Co cứng hoặc co thắt cơ lưng.
• Nếu lún xẹp chèn ép thần kinh: Có thể gây tê bì, yếu liệt chi, rối loạn đại tiểu tiện…
• Giảm chiều cao cơ thể theo thời gian.
• Tư thế gù lưng hoặc cong vẹo bất thường.

Một số trường hợp gãy lún nhẹ có thể không gây triệu chứng rõ rệt và chỉ được phát hiện khi chụp X-quang hoặc kiểm tra sức khỏe.

Ngã chùn cột sống có nguy hiểm không?

Có, tùy thuộc vào vị trí tổn thương, mức độ gãy lún và tình trạng sức khỏe của người bệnh, gãy lún, chùn đốt sống có thể dẫn đến nhiều biến chứng ảnh hưởng đến cấu trúc cột sống, gây biến dạng cột sống, thậm chí chèn ép thần kinh. Cụ thể như sau:

1. Gây mất vững cấu trúc cột sống

Khi thân đốt sống bị lún hoặc xẹp, khả năng nâng đỡ và phân bố lực của cột sống bị suy giảm. Điều này có thể gây đau kéo dài, hạn chế vận động và làm tăng nguy cơ tổn thương thêm ở các đốt sống lân cận.

2. Nguy cơ gù và biến dạng cột sống

Nếu đốt sống bị xẹp nhiều hoặc có nhiều đốt sống bị gãy lún, cột sống có thể dần cong ra trước tạo thành gù lưng (kyphosis). Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến thẩm mỹ mà còn gây mất cân bằng tư thế, giảm khả năng vận động và làm suy giảm chất lượng cuộc sống.

3. Ảnh hưởng đến hệ thần kinh

Trong những trường hợp nặng, các mảnh xương gãy hoặc đốt sống xẹp có thể chèn ép tủy sống và rễ thần kinh, gây tê bì, yếu cơ, khó đi lại hoặc thậm chí mất kiểm soát tiểu tiện, đại tiện. Đây là những dấu hiệu cảnh báo biến chứng nghiêm trọng, cần được thăm khám và xử trí y tế khẩn cấp. (2)

Các phương pháp chẩn đoán chùn cột sống sau chấn thương

Để xác định chính xác tình trạng gãy lún đốt sống, đánh giá mức độ tổn thương cũng như tìm nguyên nhân gây bệnh, bác sĩ có thể chỉ định một hoặc kết hợp nhiều phương pháp chẩn đoán hình ảnh sau:

1. X-quang

Là phương pháp thăm khám ban đầu thường được chỉ định khi nghi ngờ gãy lún đốt sống, giúp phát hiện tình trạng xẹp, lún hoặc biến dạng thân đốt sống, đồng thời đánh giá sự thay đổi đường cong sinh lý của cột sống.

2. CT scan

Chụp cắt lớp vi tính (CT Scan) cung cấp hình ảnh chi tiết về cấu trúc xương và vị trí tổn thương, giúp đánh giá mức độ gãy, xác định các mảnh xương di lệch hoặc tổn thương thành sau thân đốt sống, rất hữu ích trong việc lập kế hoạch điều trị và can thiệp phẫu thuật khi cần thiết.

3. Chụp cộng hưởng từ (MRI)

Chụp cộng hưởng từ (MRI): Cho phép đánh giá toàn diện các mô mềm quanh cột sống như đĩa đệm, dây chằng, tủy sống và rễ thần kinh, giúp xác định có chèn ép thần kinh hay tổn thương tủy sống hay không. MRI còn hỗ trợ phân biệt gãy lún đốt sống mới xảy ra với các tổn thương cũ, đồng thời phát hiện các nguyên nhân bệnh lý như nhiễm trùng hoặc khối u.

4. Đo hấp thụ tia X

Đo mật độ xương bằng phương pháp hấp thụ tia X năng lượng kép (DEXA): Là tiêu chuẩn vàng trong đánh giá mật độ khoáng xương, giúp phát hiện và xác định mức độ loãng xương – nguyên nhân hàng đầu gây lún, chùn đốt sống ở người cao tuổi. Kết quả đo giúp bác sĩ xây dựng kế hoạch điều trị và dự phòng nguy cơ gãy xương trong tương lai.

Điều trị và phục hồi sau ngã chùn cột sống

Tùy thuộc vào nguyên nhân, mức độ tổn thương và tình trạng sức khỏe của người bệnh, bác sĩ sẽ xây dựng phác đồ điều trị phù hợp nhằm giảm đau, ổn định cột sống và phục hồi chức năng vận động. Mục tiêu điều trị là giảm đau, ổn định cột sống, phục hồi chức năng vận động và ngăn ngừa các đợt gãy lún tiếp theo.

1. Điều trị nội khoa bằng thuốc

Điều trị nội khoa thường được áp dụng cho các trường hợp gãy lún mức độ nhẹ hoặc chưa có biến chứng thần kinh. Bác sĩ có thể chỉ định:

• Thuốc giảm đau giúp kiểm soát triệu chứng đau lưng.
• Thuốc kháng viêm không steroid (NSAIDs) nhằm giảm viêm và giảm đau.
• Thuốc giãn cơ trong trường hợp có co cứng cơ cạnh sống.
• Thuốc điều trị loãng xương như nhóm bisphosphonate hoặc các thuốc chuyên biệt khác giúp tăng mật độ xương, hạn chế mất xương và giảm nguy cơ gãy tái phát.

2. Vật lý trị liệu

Vật lý trị liệu hỗ trọ quá trình phục hồi và cải thiện chức năng vận động. Các bài tập được thiết kế phù hợp với từng người bệnh nhằm:

• Giảm đau và giảm căng cứng cơ.
• Tăng cường sức mạnh cơ lưng, cơ bụng và các nhóm cơ nâng đỡ cột sống.
• Cải thiện tư thế và khả năng giữ thăng bằng.
• Tăng độ linh hoạt, khả năng vận động và sinh hoạt hằng ngày.

Phẫu thuật điều trị chùn cột sống

Trong trường hợp đau nhiều, đau kéo dài, đốt sống xẹp nặng, mất vững cột sống hoặc xuất hiện biến chứng chèn ép thần kinh, bác sĩ có thể cân nhắc các phương pháp can thiệp phù hợp như:

• Bơm xi măng đốt sống: Là thủ thuật đưa xi măng sinh học chuyên dụng vào thân đốt sống bị xẹp, giúp tăng độ vững chắc của đốt sống, giảm đau nhanh và cải thiện khả năng vận động.
• Phẫu thuật: Cố định cột sống, giải phóng chèn ép thần kinh khi lún xẹp đốt sống nặng có mất vững cột sống, chèn ép thần kinh. .

Cách phòng tránh nguy cơ bị chùn cột sống

Một số biện pháp giúp giảm nguy cơ chùn cột sống (gãy lún đốt sống) gồm:

• Duy trì chế độ ăn uống cân bằng, bổ sung đầy đủ canxi, vitamin D, tắm nắng hợp lý và các dưỡng chất cần thiết để duy trì sức khỏe xương.
• Tập thể dục thường xuyên, ưu tiên các bài tập tăng sức mạnh cơ bắp, cải thiện thăng bằng và các hoạt động chịu trọng lượng phù hợp với độ tuổi, thể trạng nhằm giúp xương chắc khỏe hơn.
• Khám sức khỏe định kỳ, tầm soát loãng xương ở những người có nguy cơ cao, đặc biệt là người cao tuổi và phụ nữ sau mãn kinh.
• Tuân thủ phác đồ điều trị loãng xương theo hướng dẫn của bác sĩ để giảm nguy cơ gãy xương.
• Giữ nhà cửa thông thoáng, đủ ánh sáng và loại bỏ các nguy cơ gây té ngã như sàn trơn trượt, dây điện vướng víu hoặc vật cản trên lối đi.
• Mang giày dép chống trượt, sử dụng các dụng cụ hỗ trợ như tay vịn, gậy hoặc khung tập đi khi cần thiết.
• Không hút thuốc lá và hạn chế sử dụng rượu bia, các chất kích thích.
• Kiểm soát tốt các bệnh lý mạn tính có thể ảnh hưởng đến sức khỏe xương và khả năng vận động.

Ngã chùn cột sống (gãy lún đốt sống) có thể gây đau kéo dài, hạn chế vận động và ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường, thăm khám chuyên khoa khi có triệu chứng nghi ngờ và chủ động phòng ngừa loãng xương, té ngã là những yếu tố quan trọng giúp bảo vệ sức khỏe cột sống. Khi được chẩn đoán và điều trị đúng cách, đa số người bệnh có thể kiểm soát triệu chứng, phục hồi chức năng vận động và giảm nguy cơ biến chứng lâu dài.