Xạ trị ung thư vòm họng là phương pháp điều trị tiêu chuẩn, giúp tiêu diệt tế bào ác tính và cải thiện tiên lượng sống cho người bệnh. Tuy nhiên, trong quá trình điều trị, người bệnh có thể gặp một số tác dụng phụ như mất vị giác do xạ trị ung thư vòm họng, khiến việc ăn uống khó khăn hơn. Dưới đây là các thông tin về tác dụng phụ này, được bác sĩ CKII Nguyễn Thế Hiển, Trưởng khoa Xạ trị, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM chia sẻ.
Mất vị giác do xạ trị ung thư vòm họng có sao không?
Mất vị giác do xạ trị ung thư vòm họng không nguy hiểm đến tính mạng người bệnh. Đây là tác dụng phụ thường gặp khi xạ trị vùng đầu cổ, có thể xuất hiện trong quá trình điều trị và kéo dài nhiều tuần đến nhiều tháng sau khi kết thúc xạ trị. Vị giác của người bệnh bị giảm khả năng đáp ứng, khả năng nhận biết vị của thực phẩm. Cả 5 loại vị ngọt, mặn, chua, đắng và umami (umani tiếng Nhật nghĩa là “ngon/đậm đà” hay “ngọt thịt”) đều giảm dần, trong đó vị đắng và vị mặn bị ảnh hưởng nhiều nhất, vị ngọt ít bị ảnh hưởng nhất. Mức giảm vị giác thường rõ dần từ tuần 2 – 3, nặng nhất ở tuần 4 – 6.
Mất vị giác có thể ảnh hưởng đến người bệnh cả về thể chất và tâm lý:
Giảm cảm giác ngon miệng, chán ăn: Người bệnh không cảm nhận rõ vị của thực phẩm, do đó giảm hứng thú ăn uống.
Nguy cơ suy dinh dưỡng và sụt cân: Do chán ăn khiến người bệnh ăn ít hơn, cơ thể không đủ năng lượng, có thể ảnh hưởng đến cân nặng và quá trình phục hồi sức khỏe.
Ảnh hưởng tâm lý: Làm cho người bệnh dễ chán nản, lo lắng, căng thẳng.
Tình trạng mất vị giác do xạ trị ung thư vòm họng có thể xuất hiện trong quá trình điều trị và kéo dài nhiều tuần đến nhiều tháng sau khi kết thúc xạ trị.
Nguyên nhân xạ trị ung thư vòm họng bị mất vị giác
Mất vị giác do xạ trị ung thư vòm họng thường xuất phát từ sự tác động của nhiều yếu tố khác nhau trong quá trình điều trị, bao gồm:
Tổn thương trực tiếp các thụ thể vị giác: Xạ trị vùng đầu cổ có thể làm tổn thương biểu mô lưỡi và các nhú lưỡi, làm giảm khả năng nhận biết các vị của thực phẩm.
Tổn thương tuyến nước bọt: Tuyến nước bọt thường nằm trong trường chiếu xạ khi xạ trị ung thư vòm họng, do đó tế bào tuyến này dễ bị viêm, xơ hóa và giảm tiết nước bọt, gây khô miệng, tín hiệu vị giác thay đổi.
Tổn thương niêm mạc miệng: Người bệnh bị viêm loét niêm mạc, gây đau, rát, khó khăn khi ăn uống, giảm vị giác.
Ảnh hưởng thần kinh thị giác: Xạ trị liều cao có thể tác động đến các dây thần kinh liên quan đến vị giác (dây VII – thần kinh mặt, dây IX – thiệt hầu, X – phế vị), làm thay đổi cách não tiếp nhận và xử lý tín hiệu vị giác.
Mất bao lâu để lấy lại vị giác sau xạ trị k vòm họng?
Chức năng vị giác bắt đầu phục hồi sớm nhất từ 4 – 5 tuần và cải thiện đáng kể trong 6 – 12 tháng sau khi hoàn thành quá trình xạ trị. Tuy nhiên, vẫn có những trường hợp người bệnh bị rối loạn vị giác kéo dài hoặc vĩnh viễn, nhất là với người xạ trị liều cao và có tổn thương tuyến nước bọt đi kèm. Tình trạng mất vị giác một phần vẫn được ghi nhận phổ biến ở người bệnh đã xạ trị 20 năm.
Tình trạng mất vị giác sau xạ trị có thể tạm thời hoặc vĩnh viễn, nhất là với người xạ trị liều cao và có tổn thương tuyến nước bọt đi kèm.
Cần làm gì khi bị mất vị giác trong quá trình điều trị ung thư vòm họng?
Khi bị mất vị giác do xạ trị ung thư vòm họng, người bệnh cần thông báo tình trạng cụ thể với bác sĩ khoa Xạ trị và lưu ý một số điều sau:
Tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ trong và sau quá trình điều trị. Có thể khám với bác sĩ Dinh dưỡng lâm sàng để lập thực đơn cung cấp đủ năng lượng.
Tái khám định kỳ theo lịch hẹn với bác sĩ tại bệnh viện.
Có chế độ dinh dưỡng lành mạnh, đầy đủ, chia nhỏ khẩu phần ăn để giảm cảm giác chán ăn. Ưu tiên thực phẩm giàu protein chất lượng cao (thịt nạc, cá, trứng, sữa, các loại đậu…). Có thể dùng thực phẩm bổ sung dinh dưỡng theo hướng dẫn của bác sĩ.
Chọn các phương pháp chế biến thực phẩm mềm, dễ nuốt, dễ tiêu hóa. Ưu tiên món đậm mùi thơm (từ thảo mộc, vỏ cam/chanh), thêm umami tự nhiên (từ nấm, cà chua, nước hầm xương/cá) vào món ăn để bù suy giảm mặn/đắng.
Uống nước thường xuyên, dùng kẹo không đường để giảm khô miệng, sử dụng nước bọt nhân tạo (với người bệnh khô miệng nhiều).
Vệ sinh răng miệng kỹ lưỡng bằng bàn chải mềm, nước súc miệng diệt khuẩn không cồn. Khám nha khoa định kỳ.
Ngoài ra, người bệnh cần theo dõi cân nặng và tình trạng sức khỏe, kịp thời thông báo với bác sĩ để điều chỉnh kế hoạch xạ trị ung thư nếu cần.
Để đặt lịch khám, tư vấn và xạ trị ung thư vòm họng tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách hàng có thể liên hệ theo thông tin:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội:
108 Phố Hoàng Như Tiếp, Phường Bồ Đề, TP. Hà Nội
(Đ/c cũ: 108 Hoàng Như Tiếp, P.Bồ Đề, Q.Long Biên, TP. Hà Nội)
Mất vị giác do xạ trị ung thư vòm họng là tác dụng phụ thường gặp trong quá trình điều trị. Tuy không đe dọa tính mạng nhưng tình trạng này có thể ảnh hưởng đáng kể đến khả năng ăn uống, dinh dưỡng và chất lượng sống của người bệnh. Người bệnh cần thông báo với bác sĩ ngay khi nhận thấy các tác dụng phụ trong quá trình xạ trị để được tư vấn, hướng dẫn những cách giảm thiểu tác động tiêu cực của các biến chứng này, đồng thời đảm bảo hiệu quả điều trị tối ưu.
