Huyết áp không ổn định lúc cao lúc thấp có thể là hiện tượng sinh lý bình thường do các hoạt động hàng ngày, song đây cũng có thể là triệu chứng của các vấn đề sức khỏe tiềm ẩn về tim mạch và các bệnh lý mạn tính. Do đó, người bệnh cần nắm rõ dấu hiệu huyết áp bất thường cần được can thiệp xử trí kịp thời.
Huyết áp không ổn định lúc cao lúc thấp còn được gọi là huyết áp dao động. Đây không phải là một bệnh lý cụ thể mà có thể là dấu hiệu của nhiều tình trạng sức khỏe khác nhau hoặc cũng có thể liên quan thuốc điều trị, sinh hoạt hoặc cảm xúc.
Thông thường, sự thay đổi của huyết áp có thể là kết quả của các hoạt động hàng ngày như tập thể dục, tiêu thụ thực phẩm, đồ uống, hút thuốc lá… Tuy nhiên, những thay đổi này không ảnh hưởng quá lớn.
Trong khi đó, một người có huyết áp không ổn định có thể có huyết áp cao vào một thời điểm, nhưng sau đó lại giảm xuống mức thấp hơn đáng kể trong vòng vài phút hoặc vài giờ mà không theo bất kỳ mô hình rõ ràng hay có thể đoán trước, chỉ số huyết áp dao động giữa quá thấp và quá cao, có thể là dấu hiệu của các vấn đề tiềm ẩn hoặc liên quan đến các bệnh lý mạn tính như đái tháo đường, bệnh thận.
Không giống như thay đổi huyết áp sinh lý thông thường, huyết áp không ổn định lúc cao lúc thấp dao động với biên độ lớn có thể là dấu hiệu cảnh báo của những vấn đề sức khỏe nghiêm trọng như nhồi máu cơ tim, đột quỵ hoặc suy thận.
Ngay cả khi huyết áp không ổn định do những nguyên nhân ít nghiêm trọng hơn như căng thẳng mạn tính, thay đổi nội tiết tố, rối loạn giấc ngủ… người bệnh cũng không nên chủ quan. Những tác động kết hợp từ nhiều yếu tố này khiến cơ thể khó duy trì huyết áp ổn định, dẫn đến những biến động có thể làm tăng nguy cơ mắc các vấn đề về tim mạch. (1)
Nghiên cứu cho thấy, những người lớn tuổi có huyết áp dao động lâu dài có thể phải đối mặt với nguy cơ tử vong đột ngột do các vấn đề về tim cao hơn so với những người cùng độ tuổi có huyết áp ổn định hơn. Theo Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ, người có huyết áp thay đổi nhiều nhất phải đối mặt với nguy cơ tử vong do nhồi máu cơ tim cao hơn gần 70% so với những người có huyết áp thay đổi ít nhất. (2)
>> Xem thêm: Tại sao huyết áp không ổn định ở người già thường xảy ra?
Mặc khác, sự dao động của huyết áp cũng gây khó khăn trong việc chẩn đoán. Chẳng hạn ở người mắc tình trạng tăng huyết áp ẩn (masked hypertension) chỉ số huyết áp có thể tăng khi đo tại nhà (>135/85 mmHg) nhưng lại hoàn toàn bình thường khi được đo tại bệnh viện hoặc phòng khám (<140/90 mmHg). Đáng nói, tình trạng này có thể kéo theo tiên lượng xấu, xét về cả tổn thương cơ quan đích các biến cố tim mạch, đặc biệt là khó được chẩn đoán thông qua kiểm tra y tế thông thường. (3)
Do huyết áp không ổn định lúc cao lúc thấp rất khó đoán và kèm theo nhiều nguy cơ sức khỏe tiềm ẩn khó lường, vì vậy tốt nhất người bệnh nên thăm khám với bác sĩ khi tình trạng này xảy ra thường xuyên. Người có bệnh nền về tim mạch, tiền sử nhồi máu cơ tim, tăng huyết áp, bệnh lý nội tiết như đái tháo đường, tuyến giáp, suy thận… cần thăm khám sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm các nguy cơ đối với sức khỏe.
Nếu trường hợp chỉ số huyết áp vượt quá 180/120mmHg được coi là tình trạng khẩn cấp, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế gần nhất để được xử trí kịp thời.
Biểu hiện của tình trạng huyết áp không ổn định cũng giống tăng huyết áp và huyết áp thấp với các triệu chứng thường gặp như:
Mặc dù không có giới hạn cụ thể về chỉ số, nhưng huyết áp không ổn định có thể được nhận biết qua sự sai biệt đáng kể ở các lần đo khác nhau trong ngày hoặc chênh lệch khi đo tại phòng khám và tại nhà sau khi đã loại trừ nguyên nhân trục trặc về thiết bị.
>> Xem thêm: Huyết áp không ổn định nên làm gì?
Có nhiều nguyên nhân khiến huyết áp không ổn định lúc cao lúc thấp bao gồm các bệnh lý tim mạch và nội tiết. Huyết áp thông thường có thể khác nhau ở những thời điểm trong ngày hoặc giữa trạng thái thức và ngủ, điều này là hoàn toàn bình thường.
Một số yếu tố liên quan đến sinh hoạt, lối sống cũng có tác động đến sự không ổn định của huyết áp chẳng hạn như chơi thể thao; ăn thực phẩm quá chua hoặc quá mặn; sử dụng các thức uống chứa cafein; chất kích thích rượu bia, thuốc lá…
Một số nghiên cứu cho thấy, ở người lớn tuổi có vấn đề về mạch máu như rối loạn chức năng nội mô ảnh hưởng đến lớp lót mạch máu hoặc độ cứng của động mạch, điều này có thể liên quan đến sự không ổn định của huyết áp.
Tình trạng huyết áp không ổn định cũng có thể liên quan đến hội chứng áo choàng trắng (huyết áp của một người cao khi ở phòng khám của bác sĩ, nhưng bình thường khi ở nhà) hoặc tăng huyết áp ẩn (ngược lại với tăng huyết áp áo choàng trắng, tình trạng này xảy ra khi các chỉ số đo được tại phòng khám bình thường nhưng sau đó lại tăng cao khi đo ở nhà).
Một số loại thuốc không kê đơn và thuốc theo toa có thể ảnh hưởng đến huyết áp như thuốc lợi tiểu, thuốc huyết áp, như thuốc cảm và dị ứng.
Hiếm gặp hơn sự dao động của huyết áp có liên quan đến một dạng khối u ở tuyến thượng thận. Khối u có thể khiến tuyến thượng thận sản xuất quá nhiều hormone norepinephrine (noradrenaline) và epinephrine (adrenaline), gây ra tình trạng huyết áp tăng đột ngột và không đều.
Khi phát hiện có sự chênh lệch giữa những lần đo huyết áp, người bệnh cần thông báo tình trạng này cho bác sĩ. Đối với người bệnh thường xuyên có huyết áp không ổn định lúc cao lúc thấp, phương pháp chẩn đoán thông thường có thể không hiệu quả.
Người bệnh có thể được chỉ định theo dõi huyết áp 24 giờ bằng thiết bị chuyên dụng như holter huyết áp. Thiết bị này sẽ tự động đo và ghi lại các chỉ số huyết áp trong khi người bệnh vẫn thực hiện các hoạt động thường ngày và cả khi đi ngủ. Từ các chỉ số ghi nhận được và nhật ký sinh hoạt của người bệnh, bác sĩ có thể nắm rõ hơn tình trạng huyết áp và đưa ra các quyết định điều trị tiếp theo.
Bên cạnh đó người bệnh cũng có thể được chỉ định thực hiện một số xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh nhằm tìm ra các nguyên nhân tìm ẩn liên quan đến các bệnh lý khác.
Phác đồ chính xác cho việc kiểm soát tình trạng huyết áp thay đổi thất thường cần được xây dựng một cách toàn diện, cá nhân hóa phụ thuộc vào nguyên nhân cụ thể. Để cải thiện huyết áp không ổn định, người bệnh cần điều chỉnh lối sống và tuân thủ kế hoạch điều trị của bác sĩ.
Đầu tiên người bệnh cần thay đổi lối sống, bỏ thuốc lá (nếu có hút thuốc), giảm sử dụng rượu bia và các thức uống chứa cafein như trà, cà phê…; kiểm soát cân nặng, giảm mỡ; giảm lượng muối đưa vào cơ thể; tham gia các hoạt động thể dục thể thao phù hợp với thể chất…
Người bệnh cũng cần được theo dõi huyết áp thường xuyên, đây là một yếu tố quan trọng trong chiến lược kiểm soát huyết áp nhằm sớm phát hiện các bất thường có thể dẫn đến các vấn đề nghiêm trọng hơn trong tương lai, điều này cũng giúp bác sĩ kịp thời điều chỉnh kế hoạch chăm sóc, điều trị phù hợp.
Trong một số trường hợp, bác sĩ sẽ kê đơn thuốc hỗ trợ mức huyết áp khỏe mạnh như thuốc chẹn beta, thuốc ức chế men chuyển ACE hoặc điều chỉnh các loại thuốc có thể gây tăng hoặc giảm huyết áp.
Huyết áp không ổn định là một tình trạng không rõ ràng, không có nguyên nhân cụ thể và khó được phát hiện, dù vậy những biện pháp thay đổi lối sống có thể phòng ngừa được nguy cơ của huyết áp không ổn định và các vấn đề về huyết áp nói chung. Bên cạnh đó, người bệnh cần chú ý kiểm soát cân nặng, thực hiện chế độ dinh dưỡng lành mạnh và kiểm tra huyết áp thường xuyên là những yếu tố quan trọng trong mục tiêu phòng ngừa bệnh huyết áp và huyết áp không ổn định.
Trung tâm Tim mạch Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh quy tụ đội ngũ chuyên gia, bác sĩ đầu ngành trong lĩnh vực thăm khám và điều trị bệnh tim mạch, đồng thời được đầu tư đồng bộ trang thiết bị hiện đại như: Máy theo dõi huyết áp 24h; các thiết bị siêu âm tim, máy chụp CT tích hợp AI hiện đại nhất…. giúp hỗ trợ chẩn đoán chính xác toàn diện các bệnh lý tim mạch, huyết áp. Đặc biệt người bệnh điều trị theo phác đồ cá nhân hóa, nhanh hồi phục.
Để đặt lịch khám bệnh lý huyết áp và các bệnh tim mạch tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách vui lòng liên hệ:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Huyết áp không ổn định lúc cao lúc thấp mặc dù không phải tình trạng y tế khẩn cấp xong tìm ẩn nhiều nguy cơ nghiêm trọng về sức khỏe tim mạch, do đó người bệnh không nên chủ quan, cần theo dõi huyết áp thường xuyên và chủ động thăm khám để phát hiện sớm bất thường và điều trị kịp thời.
