Giai đoạn 1 của ung thư có cần xạ trị không?

Ung thư giai đoạn 1 là giai đoạn sớm, khối u còn nhỏ, chưa lan rộng. Việc có cần xạ trị hay không phụ thuộc vào loại ung thư, mô bệnh học, phẫu thuật đã thực hiện, nguy cơ tái phát và thể trạng người bệnh. Dưới đây là các thông tin giúp bạn đọc giải đáp thắc mắc: giai đoạn 1 của ung thư có cần xạ trị không? Trường hợp nào nên và không nên xạ trị?

Giai đoạn 1 của ung thư có cần xạ trị không?

Ung thư giai đoạn 1 có cần xạ trị không tùy thuộc vào loại ung thư và nguy cơ cụ thể. Một số bệnh không cần xạ trị sau phẫu thuật nếu diện cắt an toàn và nguy cơ thấp; ngược lại, có bệnh nên xạ trị bổ trợ để giảm tái phát. Cũng có tình huống xạ trị là điều trị chính khi phẫu thuật khó thực hiện hoặc cần bảo tồn chức năng. (1)

Mục tiêu trong điều trị ung thư ở giai đoạn 1

Mục tiêu điều trị cho người bệnh ung thư ở giai đoạn 1 nhằm:

• Loại bỏ hoàn toàn khối u và tế bào ác tính.
• Ngăn ngừa tái phát tại chỗ/tại vùng sau mổ (nếu cần, bác sĩ có thể cân nhắc xạ trị hoặc các liệu pháp bổ trợ khác).
• Bảo tồn chức năng cơ quan (giọng nói, nuốt, tiểu tiện – sinh dục, tiêu hóa…).
• Duy trì chất lượng cuộc sống: bác sĩ sẽ cân nhắc lựa chọn phác đồ điều trị hiệu quả nhưng ít tác dụng phụ.

Không thực hiện xạ trị ung thư giai đoạn 1 khi nào?

Một số trường hợp ung thư giai đoạn 1 không chỉ định xạ trị gồm:

• Ung thư phổi không tế bào nhỏ (NSCLC) giai đoạn IA/IB sau phẫu thuật triệt để (R0): Không khuyến cáo xạ trị bổ trợ thường quy. Tuy nhiên, bác sĩ có thể cân nhắc xạ trị nếu bờ cắt dương tính hoặc nghi ngờ còn sót (R1/R2) hoặc tình huống đặc biệt theo hội chẩn đa chuyên khoa. (1)
• Ung thư vú giai đoạn 1 đã cắt toàn bộ vú (mastectomy) và hạch âm tính, diện cắt âm tính: Thường không cần xạ trị. Bác sĩ có thể cân nhắc xạ trị nếu người bệnh có nguy cơ cao (bờ cắt sát hoặc dương tính, u lớn, xâm lấn mạch – bạch huyết, người bệnh ở tuổi rất trẻ…). Lưu ý: xạ trị sau phẫu thuật bảo tồn vú là chỉ định thường quy để giảm tái phát tại chỗ.
• Ung thư đại tràng giai đoạn 1: Điều trị chuẩn là phẫu thuật, không xạ trị sau mổ do nguy cơ tái phát thấp.

Lưu ý: với ung thư trực tràng giai đoạn sớm, người bệnh chủ yếu được chỉ định phẫu thuật, chỉ cân nhắc xạ trị trong các tình huống đặc biệt (người bệnh có nguy cơ cao, diện cắt không an toàn, không mổ được…).

Các lợi ích và điểm hạn chế của xạ trị ung thư giai đoạn 1

Xạ trị ung thư giai đoạn 1 có những lợi ích và hạn chế sau:

1. Lợi ích

• Xạ trị giúp tiêu diệt tế bào còn sót lại sau mổ, giảm tái phát tại chỗ khi chỉ định cho đúng bệnh, đúng giai đoạn.
• Có thể thay thế phẫu thuật trong một số loại ung thư hoặc khi người bệnh không mổ được.
• Góp phần bảo tồn cơ quan/chức năng ở vùng đầu cổ, tuyến tiền liệt.

2. Hạn chế

• Người bệnh có thể gặp các tác dụng phụ như mệt mỏi, viêm da/niêm mạc, rối loạn tiêu hóa… (đa số chỉ kéo dài tạm thời và có thể kiểm soát) hoặc một số biến chứng muộn hiếm gặp (khô miệng, xơ hoá…).
• Không phải bệnh nào cũng có thể cải thiện tiên lượng sống còn khi xạ trị; có trường hợp xạ trị gây tăng độc tính mà không thêm lợi ích cho người bệnh.
• Thời gian và chi phí điều trị là yếu tố cần cân nhắc.

Một số loại ung thư giai đoạn 1 có thể áp dụng xạ trị

Một số loại ung thư giai đoạn 1 có thể áp dụng xạ trị triệt căn hoặc xạ trị là phương pháp điều trị bổ trợ sau phẫu thuật như:

• Ung thư vú giai đoạn sớm, sau phẫu thuật bảo tồn vú: Xạ trị toàn bộ vú (hoặc theo chọn lọc) giúp giảm tái phát tại chỗ.
  • Ung thư vùng đầu cổ
  • Ung thư vòm họng (NPC): Người bệnh ở giai đoạn 1 có thể xạ trị đơn thuần, giai đoạn 2 thường hóa – xạ trị đồng thời.
• Một số trường hợp ung thư thanh quản, hạ họng giai đoạn sớm: Người bệnh có thể được chỉ định xạ trị hoặc phẫu thuật tùy vị trí, ưu tiên bảo tồn chức năng, có thể phối hợp thuốc nếu nguy cơ cao.
• Ung thư cổ tử cung giai đoạn sớm: Có thể phẫu thuật hoặc xạ trị (thường kết hợp xạ trị ngoài và xạ trị áp sát), đặc biệt khi người bệnh không thể mổ hoặc có nguy cơ cao sau mổ.
• Ung thư phổi không tế bào nhỏ giai đoạn 1 nhưng không phẫu thuật được: Cân nhắc xạ phẫu định vị như lựa chọn triệt căn; ở nhóm bệnh nhân phù hợp yêu cầu, xạ phẫu giúp kiểm soát tại chỗ, là phương pháp tiệm cận phẫu thuật có thể được chỉ định.
• Ung thư tuyến tiền liệt nguy cơ thấp – trung bình giai đoạn sớm: Xạ trị ngoài hoặc xạ trị áp sát có thể là lựa chọn thay thế cho phẫu thuật, nhất là ở người bệnh lớn tuổi hoặc có bệnh nền.

Các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định xạ trị ung thư ở giai đoạn 1

Chỉ định xạ trị ung thư ở giai đoạn 1 phụ thuộc vào nhiều yếu tố, như:

• Loại ung thư và mô bệnh học (độ mô học, thụ thể, marker sinh học…).
• Phẫu thuật và diện cắt: Sạch diện cắt, nạo hạch, nguy cơ vi thể còn sót.
• Nguy cơ tái phát: Kích thước u; mức độ xâm lấn mạch – thần kinh, hạch; đặc điểm sinh học bất lợi…
• Tuổi của người bệnh và bệnh đi kèm: Tuổi không phải chỉ định độc lập; trong một số trường hợp (như sau bảo tồn vú), người bệnh trẻ tuổi có thể tăng nguy cơ tái phát. Quyết định xạ trị được bác sĩ đưa ra dựa trên tổng hợp nhiều yếu tố nguy cơ khác nhau, trong một số trường hợp, tuổi cũng là yếu tố cần xem xét.
• Ưu tiên cá nhân: Mục tiêu điều trị, công việc, điều kiện đi lại/chi phí.

Ví dụ điển hình theo bệnh:

• Ung thư vú giai đoạn sớm:
  • Sau phẫu thuật bảo tồn vú: Xạ trị là chỉ định thường quy để giảm tái phát.
  • Sau phẫu thuật cắt toàn bộ vú và với người bệnh có nguy cơ thấp: Thường không chỉ định xạ trị.
• Ung thư vòm họng/ung thư vùng đầu cổ giai đoạn sớm: Ưu tiên xạ trị để bảo tồn chức năng, tuỳ nguy cơ có thể phối hợp thuốc.
• Ung thư cổ tử cung giai đoạn sớm: Phẫu thuật hoặc xạ trị ngoài (kết hợp xạ trị áp sát) tùy trường hợp.
• Ung thư phổi NSCLC giai đoạn sớm không mổ được: Xạ phẫu định vị là lựa chọn triệt căn khả thi.
• Ung thư tuyến tiền liệt giai đoạn sớm: Xạ trị ngoài hoặc xạ trị áp sát có thể thay thế phẫu thuật.
• Ung thư đại tràng giai đoạn 1: Phẫu thuật đơn thuần là chủ đạo, xạ trị không thường dùng.

Kết hợp xạ trị với phương pháp khác

Xạ trị có thể được chỉ định kết hợp cùng một số phương pháp khác trong điều trị ung thư giai đoạn 1 như:

• Bổ trợ sau mổ: Chỉ định ở nhóm nguy cơ cao để giảm nguy cơ tái phát (ví dụ: phẫu thuật bảo tồn vú, một số trường hợp ung thư vùng đầu cổ, ung thư cổ tử cung…).
• Thay thế khi không mổ được: Xạ phẫu định vị với ung thư phổi, xạ trị ngoài kết hợp áp sát với ung thư cổ tử cung, xạ trị ngoài/xạ trị áp sát với ung thư tuyến tiền liệt… (2)

Lời khuyên dành cho người bệnh ung thư giai đoạn 1

Người bệnh ung thư giai đoạn 1 khi khám với bác sĩ Xạ trị và trong quá trình điều trị cần lưu ý:

• Hỏi rõ bác sĩ về mục tiêu điều trị (triệt căn/giảm nhẹ), lợi ích, rủi ro của xạ trị trong trường hợp của bản thân.
• Cung cấp đầy đủ thông tin cho bác sĩ về bệnh nền, các loại thuốc đang dùng.
• Tuân thủ lịch điều trị và tái khám theo lịch hẹn với bác sĩ.
• Có chế độ dinh dưỡng lành mạnh, đầy đủ; vận động phù hợp; không hút thuốc; hạn chế rượu bia.

Để đặt lịch khám, tư vấn và xạ trị tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách hàng có thể liên hệ theo thông tin:

Trên đây là các thông tin giúp bạn đọc giải đáp thắc mắc: giai đoạn 1 của ung thư có cần xạ trị không. Bài viết nhằm cung cấp thông tin tổng quát, không thể thay thế tư vấn y khoa cá nhân hoá. Quyết định điều trị cần dựa trên thăm khám và hội chẩn đa chuyên khoa. Người bệnh cần đến trực tiếp bệnh viện, cơ sở y tế để được bác sĩ khám, đánh giá toàn diện và đưa ra phác đồ điều trị phù hợp.