Giấc ngủ phân mảnh (giấc ngủ bị gián đoạn nhiều lần) có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, bao gồm cả trẻ em. Vậy, giấc ngủ phân mảnh là gì? Nguyên nhân, dấu hiệu, phương pháp chẩn đoán và điều trị tình trạng này ra sao?
Giấc ngủ phân mảnh (tiếng Anh: fragmented sleep hoặc interrupted sleep) là tình trạng giấc ngủ không liền mạch, bị gián đoạn nhiều lần trong đêm, khiến người bệnh ngủ chập chờn và không đạt được trạng thái ngủ sâu cần thiết. Điều này khiến người bệnh cảm thấy buồn ngủ, mệt mỏi, kiệt sức vào ban ngày, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống và hiệu suất làm việc.
Dấu hiệu đặc trưng nhất của giấc ngủ bị gián đoạn là tình trạng thức dậy nhiều hơn 1 lần trong một đêm. Mỗi lần tỉnh giấc có thể kéo dài vài phút hoặc lâu hơn. Người bệnh có thể trằn trọc một lúc trước khi ngủ lại.
Nhiều người thậm chí không nhớ rõ mình thức giấc bao nhiêu lần. Nếu người bệnh thường xuyên cảm thấy ngủ không đủ giấc, mệt mỏi, buồn ngủ, khó tập trung hoặc dễ cáu gắt vào ban ngày, rất có thể đã mắc phải chứng giấc ngủ phân mảnh.
Giấc ngủ phân mảnh có thể xuất phát từ một hoặc nhiều yếu tố sau kết hợp lại với nhau, gồm: (1)
Giấc ngủ thường xuyên bị gián đoạn có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe, đặc biệt ở những người ngủ dưới 7 tiếng một ngày.
Gián đoạn giấc ngủ ngăn cản não bộ chìm vào giai đoạn ngủ sâu (deep sleep) – thời điểm quan trọng giúp cơ thể phục hồi và thư giãn. Cơn mất ngủ kéo dài còn có nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần, chức năng não bộ, hệ miễn dịch của cơ thể; đồng thời làm tăng nguy cơ mắc các bệnh thần kinh, tim mạch, tiểu đường, bệnh thận hoặc khiến các bệnh này tăng nặng hơn. (2)
Chẩn đoán tình trạng giấc ngủ phân mảnh cần dựa vào thăm khám lâm sàng từ bác sĩ và xét nghiệm giấc ngủ chuyên sâu.
Người bệnh có thể được yêu cầu ghi lại nhật ký giấc ngủ hàng ngày, theo dõi thời gian ngủ, số lần thức giấc, cảm giác sau khi ngủ dậy và các thói quen (ăn, uống, dùng thiết bị điện tử, v.v.) trước khi ngủ. Những thông tin này giúp bác sĩ hình dung rõ hơn về tình trạng bệnh và xác định chính xác nguyên nhân gây gián đoạn.
Sau khi thăm khám lâm sàng, nếu nghi ngờ có rối loạn vận động chi trong khi ngủ hoặc ngưng thở khi ngủ, bác sĩ sẽ chỉ định đo đa ký giấc ngủ (polysomnography – PSG). Đây là xét nghiệm không xâm lấn, được thực hiện qua đêm tại bệnh viện nhằm ghi lại toàn bộ hoạt động, thông số sinh lý của cơ thể trong khi ngủ, bao gồm điện não đồ, chuyển động mắt, nhịp tim, nồng độ oxy trong máu, hoạt động cơ, nhịp thở..
Khoa Thần kinh, Trung tâm Khoa học Thần kinh, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh là cơ sở y tế uy tín trong thăm khám, chẩn đoán, điều trị hiệu quả tình trạng khó ngủ, mất ngủ, rối loạn giấc ngủ… cho nhiều người bệnh.
Nơi đây quy tụ đội ngũ bác sĩ chuyên khoa Thần kinh dày dạn kinh nghiệm, được trang bị hệ thống máy móc tân tiến, phục vụ tối ưu cho quá trình khám chữa bệnh, ví dụ như: máy đo đa ký giấc ngủ, máy chụp CT 768 lát cắt, CT 1975 lát cắt, CT hơn 100.000 lát cắt, hệ thống chụp MRI 1,5 – 3 tesla, kích thích từ trường xuyên sọ,… Quy trình khám chữa bệnh chuyên nghiệp, khoa học, tiện lợi, áp dụng đầy đủ các chính sách bảo hiểm.
Giấc ngủ phân mảnh có thể cải thiện được nếu tìm ra nguyên nhân cụ thể và áp dụng phương pháp khắc phục phù hợp. Việc điều trị cần được cá thể hóa cho từng người, thường bao gồm một hoặc một số bước như sau:
Một số nguyên tắc vệ sinh giấc ngủ được khuyến cáo cho người mắc chứng rối loạn giấc ngủ gồm:
Liệu pháp nhận thức – hành vi cho người mất ngủ (Cognitive Behavioral Therapy for Insomnia – CBT-I) là phương pháp điều trị không dùng thuốc, đã được chứng minh tính hiệu quả trong việc cải thiện chất lượng giấc ngủ cho người bệnh. Phương pháp này tập trung vào việc thay đổi những suy nghĩ và thói quen tiêu cực, giúp giải tỏa lo âu, hỗ trợ người bệnh ngủ sâu và ngon hơn. CBT-I rất hữu ích cho người bị mất ngủ mãn tính hoặc gặp tình trạng lo lắng quá mức trước khi ngủ.
Nếu giấc ngủ phân mảnh do một bệnh lý nền gây ra, việc điều trị dứt điểm bệnh lý đó có thể hỗ trợ người bệnh tìm lại giấc ngủ ngon. Cụ thể:
Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể kê đơn thuốc ngủ, thuốc an thần hoặc melatonin (thuốc giúp điều chỉnh chu kỳ ngủ-thức của cơ thể) để hỗ trợ giấc ngủ trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, các thuốc này cần được dùng thận trọng do nguy cơ lệ thuộc và tác dụng phụ cao. Người bệnh tuyệt đối không nên tự ý sử dụng nếu chưa có chỉ định của bác sĩ nhằm tránh các trường hợp không mong muốn xảy ra.
Các liệu pháp hỗ trợ như yoga, thiền, hít thở sâu, massage trước khi ngủ có thể giúp cơ thể và tinh thần thư giãn, hỗ trợ người bệnh ngủ sâu giấc hơn và hạn chế tình trạng thức giấc ban đêm.
Người bệnh nên gặp bác sĩ thăm khám trong các trường hợp sau:
Dưới đây là một số thắc mắc liên quan đến tình trạng giấc ngủ phân mảnh mà nhiều người bệnh quan tâm:
Giấc ngủ phân mảnh trường hợp nhẹ có thể được cải thiện tại nhà thông qua phương pháp vệ sinh giấc ngủ, giảm căng thẳng, hạn chế sử dụng chất kích thích. Tuy nhiên, nếu sau vài tuần áp dụng biện pháp hỗ trợ mà tình trạng bệnh không thuyên giảm, người bệnh nên đến bệnh viện để được bác sĩ tư vấn và điều trị.
Trẻ em cũng có thể bị giấc ngủ phân mảnh, nhưng nguyên nhân có phần khác biệt so với người lớn. Nguyên nhân phổ biến khiến trẻ bị gián đoạn giấc ngủ là do viêm VA hoặc viêm amidan, khiến đường thở hẹp lại, dẫn đến chứng ngưng thở khi ngủ.
Trẻ gặp tình trạng này thường biểu hiện bằng việc ngáy to, khó thở, thức giấc nhiều lần trong đêm. Ngoài ra, áp lực học tập, lịch sinh hoạt không điều độ cũng có thể khiến trẻ ở độ tuổi đi học xuất hiện tình trạng giấc ngủ chập chờn.
Giấc ngủ phân mảnh không giống mất ngủ. Mất ngủ (insomnia) là tình trạng người bệnh khó đi vào giấc ngủ hoặc khó duy trì giấc ngủ, khiến tổng thời gian ngủ không đủ. Người bị mất ngủ có thể nằm trằn trọc hàng giờ không ngủ được, hoặc thức dậy giữa đêm rồi mất ngủ hoàn toàn đến sáng.
Trong khi đó, giấc ngủ phân mảnh là tình trạng người bệnh có thể ngủ được, nhưng giấc ngủ không liền mạch, bị xen kẽ bởi nhiều lần thức giấc ngắn. Nói một cách dễ hiểu, mất ngủ là không ngủ được, còn ngủ phân mảnh là ngủ được nhưng không sâu và không liên tục.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Bài viết đã cung cấp thông tin góp phần giải đáp thắc mắc về giấc ngủ phân mảnh, bao gồm dấu hiệu, nguyên nhân, phương pháp chẩn đoán, điều trị. Với sự hiểu biết đúng đắn và phương pháp tiếp cận phù hợp, tình trạng giấc ngủ bị gián đoạn có thể cải thiện được. Nếu tình trạng này kéo dài dai dẳng hoặc chuyển biến nặng hơn, người bệnh nên đến bệnh viện để được bác sĩ thăm khám, điều trị kịp thời.
