Nằm đo huyết áp có chính xác không? Nên nằm hay ngồi đo?

Nằm đo huyết áp có chính xác không là vấn đề được khá nhiều người quan tâm. Bởi thông thường tư thế ngồi đo huyết áp được sử dụng nhiều hơn. Tuy nhiên, nhiều trường hợp bác sĩ vẫn cho bệnh nhân thực hiện đo huyết áp ở cả tư thế nằm và ngồi để có so sánh, đánh giá chính xác.

Nằm đo huyết áp có chính xác không?

Nằm đo huyết áp thường không được khuyến nghị như một tư thế tiêu chuẩn để đo huyết áp trong môi trường lâm sàng. Các hướng dẫn y tế quốc tế thường khuyến cáo đo huyết áp ở tư thế ngồi thẳng lưng, chân đặt trên sàn và cánh tay đặt ngang tim.

Khi nằm, huyết áp có thể thay đổi đáng kể so với khi ngồi, thấp hơn ở người bình thường và cao hơn ở một số bệnh nhân có bệnh lý tim mạch. Nghiên cứu của Hiệp hội Tim mạch Mỹ (AHA) trên 11.000 người lớn tại Mỹ cho thấy, khoảng 16% người đo được huyết áp bình thường khi ngồi, nhưng kết quả đo huyết áp khi nằm lại cao. (1)

Sự khác biệt về huyết áp giữa các tư thế này thường từ 5-10 mmHg, nên có thể làm ảnh hưởng đến kết quả chẩn đoán và điều trị tăng huyết áp. Tuy nhiên, đo huyết áp khi nằm vẫn có giá trị trong một số trường hợp như theo dõi huyết áp ở bệnh nhân nằm viện, người già, phụ nữ mang thai hoặc bệnh nhân không thể ngồi.

Các yếu tố ảnh hưởng đến độ chính xác khi nằm đo huyết áp

Một nghiên cứu xem xét tác động của tư thế cơ thể đối với huyết áp vào năm 2017 ở 967 nam giới và 812 phụ nữ cho thấy: Chỉ số huyết áp tâm trương đo được lần đầu tiên cao hơn ở cả hai giới khi ngồi. Các lần đọc huyết áp lặp lại không có sự khác biệt quá nhiều giữa tư thế ngồi và nằm.

Nghiên cứu từ 2018 ở 1.298 nam giới cho thấy cả chỉ số huyết áp tâm thu và tâm trương khi đo ở tư thế ngồi cao hơn đáng kể so với kết quả đo khi nằm. Một nghiên cứu năm 2017 ở 280 người bị huyết áp cao phát hiện ra chỉ số huyết áp tâm thu và tâm trương trung bình khi đo ở tư thế nằm thấp hơn so với khi đo ở tư thế ngồi.

Như vậy, sự khác biệt về kết quả đo huyết áp ở tư thế nằm và tư thế ngồi có thể do sự khác nhau ở mỗi cá nhân người bệnh, tuổi tác, tình trạng sức khỏe, các bệnh lý tiềm ẩn, kỹ thuật đo và thứ tự đo huyết áp. Theo các chuyên gia, một số yếu tố ảnh hưởng đến độ chính xác khi nằm đo huyết áp bao gồm:

• Huyết áp có thể thay đổi khi người bệnh chuyển từ tư thế ngồi hoặc nằm sang tư thế đứng;
• Khi đứng, trọng lực khiến máu dồn về phần thân dưới có thể khiến huyết áp giảm tạm thời;
• Một số phản xạ trong cơ thể sẽ gửi tín hiệu đến não khi phát hiện huyết áp giảm. Sau đó, não sẽ đưa tín hiệu đến tim, khiến tim đập nhanh hơn nhằm bơm nhiều máu hơn, giúp ổn định huyết áp;
• Tuy nhiên, một số trường hợp huyết áp có thể giảm kéo dài (hạ huyết áp tư thế đứng) khi lưu lượng máu đến não bị giảm khiến người bệnh cảm thấy choáng váng, chóng mặt hoặc ngất xỉu. Một số nguyên nhân gây ra tình trạng hạ huyết áp tư thế đứng thường gặp như: Mất nước, quá nóng, bị hạ đường huyết, tác dụng phụ của một số loại thuốc, bệnh hệ thần kinh như bệnh Parkinson, bệnh về tim mạch,…

>>> Xem thêm: Cách phòng tránh hạ đường huyết hiệu quả ít người biết tới

Cách đo huyết áp tư thế nằm chính xác

Khi tự đo huyết áp tại nhà, để đảm bảo kết quả đo huyết áp chính xác và đáng tin cậy, người bệnh cần lưu ý:

1. Tư thế đo huyết áp chuẩn xác

• Tư thế nằm đo huyết áp được khuyến nghị bởi các chuyên gia y tế: Người bệnh nằm ngửa, thư giãn trên mặt phẳng trong 5-10 phút trước khi đo. Cánh tay đặt ngang tim, có thể sử dụng gối mỏng để nâng đỡ và không nên gập cánh tay;
• Cách đặt máy đo (vị trí vòng bít trên bắp tay hoặc cổ tay) để có kết quả đúng: Với máy đo bắp tay, vòng bít cần đặt cách khuỷu tay 2-3cm và mép dưới vòng bít nên cao hơn khuỷu tay khoảng 2cm. Với máy đo cổ tay, vòng bít phải ngang tim và cổ tay không được gập, giữ cổ tay ngang với tim.

2. Những điều cần tránh trước khi đo huyết áp

• Không nên đo huyết áp ngay sau khi vận động mạnh hoặc lúc căng thẳng vì có thể làm kết quả cao hơn bình thường. Nên nghỉ ngơi ít nhất 30 phút sau vận động và giữ tinh thần thư giãn trước khi đo;
• Đặt vòng bít không đúng vị trí hoặc độ chặt không phù hợp sẽ dẫn đến sai lệch kết quả. Vòng bít quá lỏng thường cho kết quả cao hơn, quá chặt có thể cho kết quả thấp hơn thực tế;
• Nên tránh đo huyết áp trong vòng 30 phút sau khi uống cà phê, rượu bia hoặc hút thuốc vì các chất này có thể làm tăng huyết áp tạm thời. Tốt nhất là không sử dụng các chất kích thích ít nhất 1-2 giờ trước khi đo;
• Đọc kết quả sai hoặc chỉ đo một lần là lỗi phổ biến khi theo dõi huyết áp. Nên đo 2-3 lần liên tiếp, mỗi lần cách nhau 1-2 phút và lấy kết quả trung bình để đảm bảo độ chính xác.

>>> Xem thêm: Cách đọc chỉ số huyết áp trên máy đo

3. Cách theo dõi huyết áp tại nhà sao cho hiệu quả

• Thời gian lý tưởng để đo huyết áp là buổi sáng sau khi thức dậy (trước khi uống thuốc) và buổi tối trước khi đi ngủ. Đo đều đặn vào cùng thời điểm mỗi ngày giúp theo dõi huyết áp hiệu quả hơn;
• Ghi chép kết quả đo vào sổ theo dõi hoặc ứng dụng sức khỏe để kiểm soát huyết áp, điều này giúp bác sĩ nắm rõ hơn về xu hướng thay đổi huyết áp theo thời gian. Nên ghi cả ngày giờ đo và các yếu tố có thể ảnh hưởng như thuốc đã uống, tâm trạng;
• Cần đến bệnh viện để kiểm tra kỹ hơn nếu huyết áp đo được tại nhà thường xuyên cao hơn 140/90 mmHg hoặc thấp hơn 90/60 mmHg, hoặc khi có sự thay đổi đột ngột. Đặc biệt cần đi khám ngay nếu huyết áp cao kèm theo đau đầu dữ dội, chóng mặt hoặc khó thở.

>>> Xem thêm: Đo huyết áp cách nhau bao lâu? Bao nhiêu lần một ngày?

Đo huyết áp nằm hay ngồi chính xác hơn?

Chỉ số huyết áp đo được ở cả hai tư thế nằm và ngồi đều có giá trị quan trọng, mỗi tư thế cung cấp thông tin y tế khác nhau.

• Đo huyết áp ở tư thế ngồi thường được áp dụng phổ biến hơn và là tiêu chuẩn để chẩn đoán tăng huyết áp theo hướng dẫn của hầu hết các tổ chức y tế.
• Đo huyết áp khi nằm thường được áp dụng trong những trường hợp cần đánh giá huyết động học và phát hiện tình trạng hạ huyết áp tư thế ở người cao tuổi hoặc bệnh nhân đái tháo đường.

Bác sĩ có thể khuyến nghị đo huyết áp ở cả tư thế nằm và ngồi để đánh giá toàn diện tình trạng tim mạch, đặc biệt đối với bệnh nhân có triệu chứng chóng mặt, ngất hoặc nghi ngờ rối loạn huyết áp tư thế.

Lưu ý: Để có kết quả đo chính xác, cần đảm bảo đo nhất quán ở cùng một tư thế trong mỗi lần kiểm tra và tuân thủ đúng kỹ thuật (nghỉ ngơi trước khi đo, quấn vòng bít đúng cách, đặt cánh tay ngang mức tim).

Câu hỏi thường gặp

1. Đo huyết áp nằm và ngồi chênh lệch bao nhiêu là bình thường?

Huyết áp đo ở tư thế nằm thường cao hơn một chút so với tư thế ngồi, với mức chênh lệch bình thường khoảng 5-10 mmHg ở cả huyết áp tâm thu và tâm trương. Chênh lệch trên 20 mmHg có thể là dấu hiệu của hạ huyết áp tư thế, đặc biệt nếu huyết áp giảm khi chuyển từ nằm sang ngồi hoặc đứng.

2. Huyết áp có dao động nhiều trong ngày không?

Huyết áp thay đổi liên tục trong ngày do nhiều yếu tố khác nhau như sinh lý, lối sống, yếu tố môi trường và các bệnh lý tiềm ẩn. Thông thường, huyết áp thấp nhất vào ban đêm khi ngủ say và cao nhất vào buổi sáng sớm khi thức dậy, sau khi vận động, căng thẳng hoặc ăn uống.

3. Người cao tuổi nên đo huyết áp ở tư thế nào?

Các chuyên gia tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh khuyến cáo nên đo huyết áp cho người cao tuổi ở cả ba tư thế nằm, ngồi và đứng để đánh giá đầy đủ tình trạng huyết áp và phát hiện hạ huyết áp tư thế. Tuy nhiên, đo huyết áp ở tư thế ngồi vẫn là tiêu chuẩn cơ bản, đo khi nằm thường được sử dụng ở những người thường xuyên nằm hoặc gặp khó khăn khi ngồi. Nên đo huyết áp đứng sau khi đã đứng ít nhất 1-3 phút để phát hiện tình trạng huyết áp giảm khi thay đổi tư thế, giúp điều chỉnh liều thuốc phù hợp và phòng ngừa té ngã.

Để đặt lịch khám, tư vấn và điều trị trực tiếp với các bác sĩ tại Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh. Quý khách hàng có thể liên hệ theo thông tin sau:

Như vậy, thắc mắc nằm đo huyết áp có chính xác không đã có lời giải đáp. Mặc dù tư thế đo huyết áp khi ngồi thường được áp dụng nhiều hơn, nhưng đo ở tư thế nằm vẫn có ý nghĩa quan trọng đối với nhiều trường hợp bệnh nhân, giúp bác sĩ có đánh giá tổng thể và chính xác hơn về tình trạng huyết áp của người bệnh.