Xạ trị điều trị ung thư da có phải giải pháp cuối cùng?

Ung thư da thường được điều trị bằng phương pháp phẫu thuật, song trong một số tình huống đặc biệt xạ trị có thể đóng vai trò quan trọng. Vậy trong trường hợp nào người bệnh có thể được xạ trị điều trị ung thư da? Hãy cùng tìm hiểu trong bài viết sau.

Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi BS.CKI Nguyễn Huy Lộc, Khoa Xạ trị, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM.

Ung thư da có cần xạ trị không?

Xạ trị là một phương pháp điều trị cho ung thư da, đặc biệt với ung thư biểu mô tế bào đáy (BCC) và ung thư biểu mô tế bào vảy (SCC), hai loại ung thư da không phải hắc tố phổ biến nhất. Xạ trị sử dụng tia năng lượng cao để tiêu diệt tế bào ung thư. Có 2 phương pháp xạ trị chính là xạ trị chiếu ngoài và xạ trị áp sát. Thông thường, người bệnh sẽ được xạ trị điều trị ung thư da bằng phương pháp xạ trị chiếu ngoài (External Beam Radiation Therapy – EBRT) cho ung thư da không phải u hắc tố.

Khi nào nên thực hiện xạ trị điều trị ung thư da?

Xạ trị trong điều trị ung thư da thường được chỉ định trong các trường hợp sau:

• Khối u nằm ở vị trí khó phẫu thuật (mí mắt, mũi, tai, môi, vùng đầu cổ) hoặc phẫu thuật có nguy cơ gây biến dạng thẩm mỹ nghiêm trọng.
• Sau khi phẫu thuật nhưng còn tế bào ung thư sót lại hoặc diện cắt chưa an toàn.
• Người bệnh không phù hợp phẫu thuật (do tuổi cao, bệnh lý nền nặng).
• Ung thư da đã lan đến hạch bạch huyết hoặc di căn (trong một số phác đồ điều trị đa mô thức).
• Một số trường hợp melanoma (u hắc tố) di căn hoặc tái phát có thể xem xét xạ trị hỗ trợ, nhưng không phải là điều trị chính. (1)

Các phương pháp xạ trị ung thư da

Người bệnh ung thư da thường được điều trị bằng phương pháp xạ trị ngoài, tuy nhiên, một số ít trường hợp người bệnh có thể cần xạ trị áp sát:

1. Xạ trị ngoài

Xạ trị ngoài cho ung thư da là phương pháp được chỉ định cho hầu hết trường hợp, thường được thực hiện bằng chùm tia X hoặc chùm tia electron. Các loại bức xạ này không đi sâu, giúp hạn chế tác dụng phụ lên các cơ quan và mô khác trong cơ thể. Mỗi lần điều trị (chiếu xạ) chỉ kéo dài vài phút, tuy nhiên việc chuẩn bị có thể mất nhiều thời gian hơn.

Số lần xạ trị cần thiết phụ thuộc vào mục đích điều trị: nếu được sử dụng làm phương pháp điều trị chính (hoặc sau phẫu thuật), xạ trị thường được thực hiện 5 ngày một tuần trong vài tuần; một lựa chọn khác là có thể sử dụng liều xạ cao hơn với ít lần điều trị hơn. (2)

2. Xạ trị áp sát

Liệu pháp xạ trị áp sát là một phương pháp khác để chiếu xạ vào các khối u, đặc biệt khối u ở vị trí phức tạp như đầu, cổ. Trong phương pháp xạ trị áp sát, thiết bị xạ trị được đặt gần khối u (xạ trị áp sát) hoặc đặt trong khối u (xạ trị trong mô). Bức xạ chỉ di chuyển một khoảng cách ngắn, do đó, không có nhiều tia xạ đến được các mô bình thường lân cận. Tuy nhiên, ít khi xạ trị áp sát được chỉ định cho người bệnh ung thư da.

Quy trình xạ trị ung thư biểu mô da

Quy trình xạ trị điều trị ung thư da biểu mô thường được tiến hành theo các bước chuẩn y khoa sau:

• Khám và lập kế hoạch điều trị:
  • Khám lâm sàng: Bác sĩ da liễu và bác sĩ xạ trị ung thư sẽ đánh giá vị trí, kích thước và độ sâu của khối u.
  • Chẩn đoán hình ảnh/sinh thiết: Dùng để xác định chính xác giai đoạn và phạm vi tổn thương.
  • Lập kế hoạch xạ trị (simulation): Bệnh nhân được chụp CT mô phỏng để xác định vùng cần chiếu xạ. Bác sĩ dùng hệ thống máy tính tính toán liều tia phù hợp, đảm bảo tiêu diệt tế bào ung thư mà vẫn bảo vệ mô lành.
• Tiến hành xạ trị tùy thuộc vào phương pháp được chọn:
  • Xạ trị ngoài (EBRT): Dùng tia X hoặc electron năng lượng cao chiếu từ ngoài vào.
  • Xạ trị áp sát (Brachytherapy): Nguồn phóng xạ được đặt ngay trên bề mặt hoặc sát khối u. Thường áp dụng khi tổn thương khu trú và nhỏ.
• Theo dõi: Bác sĩ thường kiểm tra tình trạng da định kỳ để xử lý sớm tác dụng phụ và đánh giá hiệu quả điều trị ung thư da.

Tác dụng phụ có thể xảy ra khi xạ trị ung thư da

Dưới đây là một số tác dụng phụ có thể gặp khi xạ trị ung thư da:

• Kích ứng da, từ đỏ đến phồng rộp và bong tróc.
• Thay đổi màu da.
• Rụng lông, tóc ở vùng điều trị.
• Có thể tổn thương tuyến nước bọt và răng (dẫn đến khô miệng và sâu răng) khi điều trị ung thư gần các cấu trúc này.

Hướng dẫn chăm sóc da trong quá trình xạ trị

Người bệnh có thể chăm sóc da trong quá trình xạ trị theo hướng dẫn của bác sĩ, cần tuân theo một số lưu ý như:

• Giữ vùng da xạ trị sạch sẽ: Tắm hoặc rửa vùng chiếu mỗi ngày. Sử dụng nước ấm và xà phòng nhẹ, không mùi. Không dùng khăn, bông tắm hay bàn chải để chà lên vùng da.
• Dùng xà phòng phù hợp: Nên dùng xà phòng nhẹ, không mùi. Tránh các xà phòng mạnh hoặc có tính diệt khuẩn mạnh vì có thể làm da khô hoặc kích ứng.
• Dưỡng ẩm đều đặn: Nên dùng kem dưỡng ẩm khi mới bắt đầu xạ trị để giảm kích ứng da.
• Tránh các yếu tố có thể làm da tổn thương thêm:
  • Mặc quần áo rộng rãi, bằng cotton mềm, tránh các loại quần áo có đường khâu to, cúc, dây mảnh, áo ngực có gọng nếu vùng ngực/chest bị chiếu.
  • Không dùng mỹ phẩm, nước hoa, phấn, xịt thơm, xịt khử mùi ở vùng da đang điều trị
  • Tránh nhiệt độ quá nóng hoặc quá lạnh.
  • Chống nắng kỹ lưỡng, tránh tiếp xúc với ánh nắng trong suốt quá trình điều trị và sau đó. Nếu phải ra ngoài, dùng kem chống nắng không chứa PABA với SPF ít nhất 30, mặc quần áo che chắn, mũ rộng vành. (3)

Để đặt lịch khám, tư vấn, điều trị bệnh tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách hàng có thể liên hệ theo thông tin:

Dù không phải lựa chọn phổ biến, xạ trị vẫn có thể được chỉ định trong một số trường hợp. Xạ trị điều trị ung thư da thường ít gây tác dụng phụ hay biến chứng nghiêm trọng do ít gây ảnh hưởng đến các cơ quan trong cơ thể. Tuy nhiên, người bệnh vẫn cần chăm sóc da kỹ lưỡng để hạn chế ảnh hưởng đến sức khỏe, chất lượng sống do tác dụng phụ của xạ trị.